ଵାରଯସ୍ଵ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍ । ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ତାରକଂ ପୁରା
ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସରେ, ଏହି କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବେ ତାରକାକୁ ରୋକିଥିଲେ।
ତଵ ଦିଵ୍ଯାନି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ପରଂତପ । ସମାଗମଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ପୁରାଽଭୂଦମରୈଃ ସହ
ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ଶୌର୍ୟ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧର ଅନୁଭବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା।
ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧା ମହାହଵେ । ସ୍ଵବଲେନାଵୃତୋ ଗଚ୍ଛ ଜହି ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵମ୍
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ନିଜ ଶକ୍ତି ସହ ଯାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠକୁ ମାର।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ପୃତନାପତେଃ। ପ୍ରଯଯୌ ସିଂହନାଦେନ ପରାନଭିମୁଖକୋ ଦ୍ରୁତମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସିଂହର ଦହାଡରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗର୍ଜନ୍ତମିଵ ତୋଯଦମ୍ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ସେ ଗଜଗମନରେ ଆଗେଇଯାଉଥିବା, ବଦଳ ଦହାଡ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମ୍ମୁଖ ହେଲେ।
ଭୀମସେନୋଽଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ ସତ୍ଯଧୃତିଃ କ୍ଷତ୍ରଦେଵଶ୍ଚ ଭାରତ
ଭୀମସେନ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ସତ୍ୟଧୃତି, କ୍ଷତ୍ରଦେବ, ଭାରତ—
ଚେଦିପୋ ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ଦଶାର୍ଣାଧିପତିସ୍ତଥା । ସୁପ୍ରତୀକେନ ତାଂଶ୍ଚାପି ଭଗଦତ୍ତୋଽପ୍ଯୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଚେଦିପ, ବସୁଦାନ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ରାଜା ଏବଂ ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କୁ ଭଗଦତ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାନକମ୍। ପାଣ୍ଡୂନାଂ ଭଗଦତ୍ତେନ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଯମଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇଲା।
ପ୍ରଯୁକ୍ତା ରଥିଭିର୍ବାଣା ଭୀମଵେଗାଃ ସୁତେଜନାଃ । ତେ ନିପେତୁର୍ମହାରାଜ ନାଗେଷୁ ଚ ରଥେଷୁ ଚ
ରଥଯୋଧ୍ୟମାନେ ତୀବ୍ର ଓ ଭଲ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; ସେଗୁଡିକ ରାଜା, ହାତୀ ଓ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ପ୍ରଭିନ୍ନାଶ୍ଚ ମହାନାଗା ଵିନୀତା ହସ୍ତିସାଦିଭିଃ । ପରସ୍ପରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସଂନିପେତୁରଭୀତଵତ୍
ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ଭୟ ନାହିଁ ଭାବରେ ଏକାଉଁ ଏକ ଟକ୍କର ଦେଲେ।
ମଦାନ୍ଧା ରୋଷସଂରବ୍ଧା ଵିଷାଣାଗ୍ରୈର୍ମହାହଵେ । ବିଭିଦୁର୍ଦନ୍ତମୁସଲୈଃ ସମାସାଦ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ମଦରେ ଅନ୍ଧ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଓ ମୋଟା ଗଦାରେ ଏକାଉଁ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ହଯାଶ୍ଚ ଚାମରାପୀଡାଃ ପ୍ରାସପାଣିଭିରାସ୍ଥିତାଃ । ଚୋଦିତାଃ ସାଦିଭିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନିଜଘ୍ରୁରିତରେତରମ୍
ଯକ ଚମର ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ତୀରଧାରୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଶୀଘ୍ର ଏକାଉଁ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପାଦାତାଶ୍ଚ ପଦାତ୍ଯୋଘୈସ୍ତାଡିତାଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ। ନ୍ଯପତନ୍ତ ତଦା ଭୂମୌ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ପଦାତିମାନେ, ଅନେକ ପଦାତିଙ୍କ ତୀର ଓ ତମରାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଶତ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥିନଶ୍ଚ ରଥାକଂଶ୍ଚିତ୍ରାନ୍କର୍ଣିନାଲୀକତୋମରୈଃ । ନିହତ୍ଯ ସମରେ ଵୀରାନ୍ସିଂହନାଦାନ୍ଵିନେଦିରେ
ରଥଯୋଧ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ତୀର, ତମରା ଓ ନାଳିକାରେ ଯୋଧ୍ୟମାନେ ମାରି, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ସଂଗ୍ରାମେ ରୋମହର୍ଷଣେ । ଭଗତତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀମସେନମଥାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଗଦତ୍ତ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
କୁଞ୍ଜରେଣ ପ୍ରଭିନ୍ନେନ ସପ୍ତଧା ସ୍ରଵତା ମଦମ୍। ପର୍ଵତେନ ଯଥା ତୋଯଂ ସ୍ରଵମାଣେନ ସର୍ଵଶଃ
ସପ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ମଦ ଝରୁଥିବା ଭାଗି ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ପାହାଡ଼ରୁ ପାଣି ଝରିବା ପରି ଭଗଦତ୍ତ ଆସିଲେ।
କିରଞ୍ଛରସହସ୍ରାଣି ସୁପ୍ରତୀକଶିରୋଗତଃ । ଐରାଵତସ୍ଥୋ ମଘଵାନ୍ଵାରିଧାରା ଇଵାନଘ
ସୁପ୍ରତୀକ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭଗଦତ୍ତ ବସି, ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ; ଏହା ଏଇରାବତ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ପରି।
ସ ଭୀମଂ ଶରଧାରାଭିସ୍ତାଜଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ । ପର୍ଵତଂ ଵାରିଧାରାଭିସ୍ତପାନ୍ତେ ଜଲଦୋ ଯଥା
ସେ ରାଜା ଭୀମଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ବଦଳ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ବର୍ଷା କରେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାଦରକ୍ଷାନ୍ପରଃଶତାନ୍। ନିଜଘାନ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସଂରବ୍ଧଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଳି, ଅନେକ ପଦାତିମାନେ ତୀର ବର୍ଷାରେ ମାରିଦେଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଚୋଦଯାମାସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ଭୀମସେନରଥଂ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ମୃତ ଦେଖି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭଗଦତ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହାତୀକୁ ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ସ ନାଗଃ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ବାଣୋ ଜ୍ଯାଚୋଦିତୋ ଯଥା। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ
ସେ ହାତୀ, ତୀର ଯେପରି ଧନୁର ତାଣିରୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଲାଇ, ଭୀମସେନ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ଉପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ
ସେ ହାତୀକୁ ଆଗେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେତିକୁ ସାମନା କରିଲେ।
କେକଯାଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଦଶାର୍ଣାଧିପତିଃ ଶୂରଃ କ୍ଷତ୍ରଦେଵଶ୍ଚ ମାରିଷ
କେକୟମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ଶୂର ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରଦେବ, ମହାନ ଜନେ,
ଚେଦିପୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ
ଚେଦିପ ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ—ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରି, ଉତ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଖାଇଲେ।
ତମେକଂ କୁଞ୍ଜରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ସ ଵିଦ୍ଧୋ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାଦ୍ଵିପଃ
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଏକା ହାତୀକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ନେଲେ; ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଆঘାତ ପାଇ, ଏହି ବଡ଼ ହାତୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗିଲା।
ସଂଜାତରୁଧିରୋତ୍ପୀଡୋ ଧାତୁଚିତ୍ର ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍। ଦଶାର୍ଣାଧିପତିଶ୍ଚାଽପି ଗଜଂ ଭୂମିଧରୋପମମ୍
ରକ୍ତ ଝରିବାରୁ, ସେ ହାତୀ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ହାତୀକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସମାସ୍ଥିତୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ଵାରଣମ୍। ତମାପତନ୍ତଂ ସମରେ ଜଗଂ ଜଗପତିଃ ସ ଚ
ନିଜ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କର ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ହାତୀର ମହାପତି ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଦଧାର ସୁପ୍ରତୀକୋଽପି ଵେଲେଵ ମକରାଲଯମ୍ । ଵାରିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ଦଶାର୍ଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ତଟବନ୍ଧ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇଥିବା; ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀକୁ ଅଟକାଇ ଦେଖି,
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ସୈନ୍ଯାନି ତ୍ଵଦୀଯାନ୍ଯଭ୍ଯପୂଜଯନ୍ । ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୋମରାନ୍ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ
ତୁମର ସେନା 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ଭଗଦତ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଚୌଦ ଟୋମାର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ନୃପସତ୍ତମ। ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭପରିତ୍ରାଣାଂ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଷ୍କୃତମ୍
ସେ ଟୋମାରଗୁଡିକୁ ହାତୀର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ ନିକେଶିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ; ହାତୀର କୁମ୍ଭ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିବା ସୁନା ଆମୋରକୁ ଭେଦି,