ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁର୍ନୀଲଂ ନୀଲାଞ୍ଜନପ୍ରଭମ୍।' ଆରୋପ୍ଯ ସ୍ଵରଥଂ ଵୀରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମପାଦ୍ରଵତ୍
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ନୀଳଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ବସାଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୂତିଆ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ଘଟୋତ୍କଚଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ ।। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ତେଜସ୍ଵୀ ଭାରଜ୍ଵାଜାତ୍ମଜସ୍ତ୍ଵରନ୍
ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୀମଙ୍କ ପୁତ୍ର ତେଜସ୍ଵୀ ଭାରତ୍ବାଜଙ୍କ ଶିଘ୍ର ଆଗେଇ ଗଲେ।
ନିଜଘାନ ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସାନ୍ଭୀମଦର୍ଶନାନ୍। ଯୋଽଭଵନ୍ନଗ୍ରତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ପୁରଃସରାଃ । ଵିମୁଖାଂଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୌଣିଚାପଚ୍ଯୁତୈଃ ଶରୈଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୟରେ ପଛୁଆ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ରୌଣିଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ା ତୀରରେ ସେମାନେ ଆହତ ହେଲେ।
ଅକ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଯତ ମହାକାଯୋ ଭୈମସେନିର୍ଘଟୋତ୍କଚଃ। ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକ୍ରେ ତତୋ ମାଯାଂ ଘୋରରୂପାଂ ସୁଦାରୁଣାମ୍
ଭୀମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ, ବଡ଼ ଦେହ ଥିଲେ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ମାୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ମୋହଯନ୍ସମରେ ଦ୍ରୌଣିଂ ମାଯାଵୀ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ତତସ୍ତେ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ମାଯଯା ଵିମୁଖୀକୃତାଃକ
ଘଟୋତ୍କଚ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ ଏବଂ ମାୟାର ଅଧିପତି, ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭ୍ରମିତ କଲେ; ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମପଶ୍ଯନ୍ତ ନିକୃତ୍ତା ମେଦିନୀତଲେ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାଃ କୃପଣାଃ ଶୋଣିତେନ ପରିପ୍ଲୁତାଃ
ମେଦିନୀ ତଳରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଦୁଃଖରେ ତଳମଳାଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଶଲ୍ଯମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ। ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ଯେ ପ୍ରଧାନାଃ ସ୍ମ କୌରଵାଃ
ଦ୍ରୋଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶଳ୍ୟ, ଅଶ୍ୱଥାମା ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର କୌରବମାନେ—
ଵିଧ୍ଵସ୍ତା ରଥିନଃ ସର୍ଵେ ଗଜାଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତାଃ। ହଯାଶ୍ଚୈଵ ହଯାରୋହାଃ ସନ୍ନିକୃତ୍ତାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ରଥୀମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ହାତୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରାରୋହୀମାନେ ହଜାର ହଜାର ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଶିବିରଂ ପ୍ରତି। ମମ ପ୍ରାକ୍ରୋଶତୋ ରାଜଂସ୍ତଥା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ଯ ଚ
ତୁମ ସେନା ଶିବିର ଦିଗରେ ଭୟରେ ଦୂତିଆ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରାଜା, ମୁଁ ଏବଂ ଦେବବ୍ରତ ଦୁଇଜଣ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲୁ।
ଯୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମା ପଲାଯଧ୍ଵଂ ମାଯୈଷା ରାକ୍ଷସୀ ରଣେ। ଘଟୋତ୍କଚପ୍ରମୁକ୍ତେତି ନାତିଷ୍ଠନ୍ତ ଵିମୋହିତାଃ
‘ଯୁଦ୍ଧ କର, ପଳାଇବା ନାହିଁ; ଏହା ଘଟୋତ୍କଚ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସୀ ମାୟା’— ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ତେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧୁର୍ଭୀତା ଵଦତୋରାଵଯୋର୍ଵଚଃ । ତାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ରଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଭୟରେ ସେମାନେ ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ପଳାଇବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ଘଟୋତ୍କଚେନ ସହିତାଃ ସିଂହନାଦାନ୍ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈଃ ସମନ୍ତାନ୍ନେଦିରେ ଭୃଶମ୍
ଘଟୋତ୍କଚ ସହିତ, ସେମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହାଡ଼ିଲେ; ଶଂଖ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ଏଵଂ ତଵ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ହୈଡିମ୍ବେନ ମହାତ୍ମନା। ସୂର୍ଯାସ୍ତମନଵେଲାଯାଂ ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଦିଶଃ
ହେଇଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଉଥିଲେ ଏବଂ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଚଉଁଇ ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ସଂକ୍ରନ୍ଦେ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। `ପରାଜଯଂ ରାକ୍ଷସେନ ନାମୃଷ୍ଯତ ପରଂତପଃ।' ଗାଙ୍ଗେଯମୁପସଂଗମ୍ଯ ଵିନଯେନାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ
ସେହି ବଡ଼ ହଲାହଲରେ, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ନମସ୍କାର କରି, ନିମ୍ନତା ନେଇ ଆଗକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ। ଘଟୋତ୍କଚସ୍ଯ ଵିଜଯମାତ୍ମନଶ୍ଚ ପରାଜଯମ୍
ସେ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଜୟ ଏବଂ ନିଜର ପରାଜୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଘଟିଥିଲା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଥଯାମାସ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁନଃପୁନଃ । ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଦୁର୍ୟୋଧନ କଥା କହି, ତାପରେ କୌରବ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଭଵନ୍ତଂ ସମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦ୍ରୋଣଂ ଚୈଵ ପିତାମହ । ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵିଗ୍ରହୋ ଘୋରଃ ସମାରବ୍ଧୋ ମଯା ପ୍ରଭୋ
‘ପିତାମହ, ଆପଣ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।’
ଏକାଦଶ ସମାଖ୍ଯାତା ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯଶ୍ଚ ଯା ମମ। ନିଦେଶେ ତଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ମଯା ସାର୍ଧଂ ପରଂତପ
‘ମୋର ଏଗାରଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୋ ସହିତ, ସେମାନେ ରହିଛନ୍ତି।’
ସୋଽହଂ ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ଭୀମସେନପୁରୋଗମୈଃ । ଘଟୋତ୍କଚଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଯୁଧି ନିର୍ଜିତଃ
ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ମୁଁ ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଗୁଆ ହୋଇ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଭରସା କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଠାରେ ପରାଜିତ ହେଇଛି।
ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷମିଵାନଲଃ । ତଦିଚ୍ଛାମି ମହାଭାଗ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପରଂତପ
ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ ଗଛକୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଦେଇଥିବା ପରି ଜଳାଇ ଦେଉଛି। ମହାଭାଗ, ତୁମର କୃପାରେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି।
ରାକ୍ଷସାପଶଦଂ ହନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହ । ତ୍ଵାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ତନ୍ମେ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ଘଟୋତ୍କଚ—ଏହି ରାକ୍ଷସ ପୁତ୍ର—କୁ ନିଜେ ମାରିବି, ତୁମେ ମୋତେ ଭରସା ଦେଉ। ଏହି କାମ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଭରତସତ୍ତମ। ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମମ ଵଚୋ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୌରଵ। ଯଥା ତ୍ଵଯା ମହାରାଜ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ପରଂତପ
ରାଜା, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି। କିପରି ତୁମେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ମହାରାଜ।
ଆତ୍ମା ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ତାତ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସ୍ଵରିନ୍ଦମ। ଧର୍ମରାଜେନ ସଂଗ୍ରାମସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ ସଦାଽନଘ
ପୁତ୍ର, ତୁମେ ସବୁ ସମୟରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା। ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ସଦା ନ୍ୟାୟରେ କରିବା ଉଚିତ, ନିର୍ମଳ।
ଅର୍ଜୁନେନ ଯମାଭ୍ଯାଂ ଵା ଭୀମସେନେନ ଵା ପୁନଃ । ଅନ୍ଯୈର୍ଵା ପୃଥିଵୀପାଲୈ ରାଜା ରାଜାନମୃଚ୍ଛତି
ଅର୍ଜୁନ, ଯମଜ୍ୟ, ଭୀମସେନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା ସାଧାରଣ।
ନ ତୁ କାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମା। ଅହଂ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପୋ ଦ୍ରୌଣିଃ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ। ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ଵୃଷସେନଶ୍ଚ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ହୈଡିମ୍ବ ପୁତ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସାତ୍ୱତ କୃତବର୍ମା, ଶାଲ୍ୟ, ବୃଷସେନ, ମହାରଥୀ ବିକର୍ଣ୍ଣ—
ଶେଷାଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଦୁଃଶାସନପୁରୋଗମାଃ। ତ୍ଵଦର୍ଥେ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମୋ ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ମହାବଲମ୍
ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ, ଦୁଷ୍ୟାସନ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ରୌଦ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେ ଯଦି ତେ ହୃଚ୍ଛଯୋ ମହାନ୍ । ଅଯମାଗଚ୍ଛତୁ ରଣଂ ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ଯଦି ତୁମ ହୃଦୟରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପ୍ରବଳ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ସେ ଆସୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ।
ଭଗଦତ୍ତୋ ମହୀପାଲଃ ପୁରନ୍ଦରସମୋ ଯୁଧି । ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜାନଂ ଭଗଦତ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଭଗଦତ୍ତ, ମହୀପାଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁରନ୍ଦର ସମାନ—ଏହି କଥା କହି ଭୀଷ୍ମ ଭଗଦତ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସମକ୍ଷଂ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ମହାରାଜ ହୈଡିମ୍ବଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ମହାରାଜ, ଶୀଘ୍ର ହୈଡିମ୍ବ ପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତି ହରାଇଥିବା, ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଆ।'