ସମଭ୍ଯଧାଵନ୍କ୍ରୋଶନ୍ତୋ ରାଜାନଂ ଜାତସଂଭ୍ରମାଃ । ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ସଂପତତଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଞ୍ଜାତସଂଭ୍ରମାନ୍
କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଭୟରେ ଭରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଆଗକୁ ଝାପିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆସୁଥିବା ଦେଖି—
ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥାନ୍ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରାଜାନଂ ପରିରକ୍ଷତ
ଭାରଦ୍ବାଜଙ୍କ ପୁଅ ତୁମ ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ, ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।'
ସଂଶଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଞ୍ଜନ୍ତଂ ଵ୍ଯସନାର୍ଣଵେ। ଏତେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
'ରାଜା ସବୁଠୁ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି; ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଛନ୍ତି।'
ଭୀମସେନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଦ୍ରଵନ୍। ନାନାଵିଧାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଗୁଆ କରି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵାନ୍ନାଦାଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତଶ୍ଚ ଭୂମିପାନ୍ । ତଦାଽଽଚାର୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୌମଦତ୍ତିପୁରୋଗମାଃ
ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସେମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଏବେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୌମଦତ୍ତି ଆଗୁଆ ହେଲେ—
ତାଵକାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ପାମ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍ । କୃପୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରୋ ଵିଵିଂଶତିଃ
ତୁମ ସେନା ପାଣ୍ଡବ ଦଳକୁ ମୁହାଁ ଦେଲା; କୃପ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶାଲ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିବିଂଶତି—
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵୋଽଥ ବୃହଦ୍ବଲଃ । ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହେଷ୍ଵାସୌ କୌରଵଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସିନ୍ଧୁରାଜ, ବୃହଦ୍ବଳ ଏବଂ ଦୁଇ ଅବନ୍ତିର ଶୂରବାଣ, କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ତେ ଵିଂଶତିପଦଂ ଗତ୍ଵା ସଂପ୍ରହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ପାଣ୍ଡଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଵଃକ
ସେମାନେ କିଶି ଦିଗରେ ଗଲା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ମହଦ୍ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍ । ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସମାର୍ପଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରଦ୍ବାଜ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଭୀମକୁ ଛବିଶଟି ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଭୂଯଶ୍ଚୈନଂ ମହାବାହୁଃ ଶରୈଃ ଶୀଘ୍ରମଵାକିରତ୍ । ପର୍ଵତଂ ଵାରିଧାରାଭିଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ଵଲାହକଃ
ପୁଣି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ଭୀମକୁ ବାଣରେ ଢାକି ଦେଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବଦଳ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ଜଳରେ ଭିଜାଇ ଦେଇଥାଏ।
ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀମସେନଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ତ୍ଵରମାଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସଵ୍ଯେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାବଲଃ
ଭୀମସେନ, ଶୂର ଧନୁର୍ଧର, ତ୍ୱରାପ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ଵଯୋଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭାରତ। ପ୍ରନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞଃ ସହସା ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍
ଗଭୀର ଆଘାତରେ, ବେଦନା ଏବଂ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଓ ଭାରତ, ସେ ହଠାତ୍ ଅଚେତନ ହେଇ ରଥରେ ବସି ପଡ଼ିଲେ।
ଗୁରୁଂ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଦ୍ରୌଣାଯନିଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଭୀମସେନମଭିଦ୍ରୁତୌ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିଜେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁଇଜଣେ ରାଗରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡିଲେ।
ତାଵାପତନ୍ତୌ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମୌ । ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁର୍ଗଦାମାଦାଯ ସତ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳର ଶେଷ ସମାନ ଦେଖି, ଭୀମସେନ ଦୃଢ଼ ଭୁଜା ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଗଦା ଧରିଲେ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ। ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀ ଯମଦଣ୍ଡୋପମାଂ ରଣେ
ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଲାଫି ଉତି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରି ଗଦାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ।
ତମୁଦ୍ଯତଗଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈଲାସମିଵ ଶୃଙ୍ଗିଣମ୍। କୌରଵୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସହିତାଵଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ସେ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ଗଦା ସହିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖି, କୌରବ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏକସাথে ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାଵାପତନ୍ତୌ ସହିତୌ ତ୍ଵରିତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ତ୍ଵରମାଣୋ ଵୃକୋଦରଃ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ଏକସাথে ଏବଂ ତୁରନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡିଲେ; ବୃକୋଦର ମଧ୍ୟ ତେଜରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ । ସମଭ୍ଯଧାଵଂସ୍ତ୍ଵରିତାଃ କୌରଵାଣାଂ ମହାରଥାଃ
ଭୀମ ରାଗରେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୌରବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଝପଟି ପଡିଲେ।
ଭାରଦ୍ଵାଜମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଭୀମସେନଜିଘାଂସଯା । ନାନାଵିଧାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଭୀମସ୍ଯୋରସ୍ଯପାତଯନ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୀମଙ୍କ ଛାତିରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ସର୍ଵେ ପୀଡଯନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଶଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୀଡ୍ଯମାନଂ ମହାରଥମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକସাথে ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଚାପି ରଖିଲେ; ମହାରଥୀ ଭୀମ ଚାପି ଯାଇ ଏବଂ ସନ୍ଦେହରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି,
ଅଭିମନ୍ଯୁପ୍ରଭୃତଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃକ । ଅଭ୍ଯଦାଵନ୍ପରୀପ୍ସନ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ, ଭୀମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜ ଅତି ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଝପଟି ପଡିଲେ।
ଅନୂପାଧିପତିଃ ଶୂରୋ ଭୀମସ୍ଯ ଦଯିତଃ ସଖା । ନୀଲୋ ନୀଲାମ୍ବୁଦପ୍ରଖ୍ଯଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ରୌଣିମଭ୍ଯାତ୍
ଅନୂପ ଦେଶର ଶୂରବୀର ଏବଂ ଭୀମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା ନୀଳ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ, ରାଗରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ୍ପର୍ଧତେ ହି ମହେଷ୍ଵାସୋ ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣସୁତେନ ସଃ। ସ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ଦ୍ରୌଣିଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଣା
ସେ ମହାଧନୁର୍ଧର ସଦା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରେ; ସେ ତାଙ୍କ ମହାଧନୁ କୁ ଟାଣି, ପାଖରେ ଥିବା ପାଖି ଦେଇ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଘାୟ କଲେ।
ଯଥା ଶକ୍ରୋ ମହାରାଜ ପୁରା ଵିଵ୍ଯାଧ ଦାନଵମ୍ । ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଦେଵତାନାଂ ଭଯଂକରମ୍
ଯେପରି ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଦାନବ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିକୁ ଘାୟ କରିଥିଲେ,
ଯେନ ଲୋକତ୍ରଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ରାସିତଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସାକ । `ସ ରୁଦ୍ରେଣ ଜିତଃ ପୂର୍ଵଂ ନିହତୋ ମାତରିଶ୍ଵନା' ତଥା ନୀଲେନ ନିର୍ଭିନ୍ନଃ ସମ୍ଯଙ୍ଭୁକ୍ତେନ ପତ୍ରିଣା
ଯାହା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତିନି ଲୋକକୁ ରାଗ ଓ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର କରିଥିଲେ—ସେ ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ମାତରିଶ୍ୱାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରିଥିଲେ; ସେହିପରି ନୀଳ ଏକ ଠିକ୍ ନିଶାନା ଆଗୁଁ ଦେଇ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଘାୟ କଲେ।
ସଂଜାତରୁଧିରୋତ୍ପୀଡୋ ଦ୍ରୌଣିଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ସ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଏବଂ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଧନୁକୁ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତୀର୍ଥ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
ଦଧ୍ରେ ନୀଲଵିନାଶାଯ ମତିଂ ମତିମତାଂ ଵରଃ। ତତଃ ସଂଧାଯ ଵିମଲାନ୍ଭଲ୍ଲାନ୍କର୍ମାରମାର୍ଜିତାନ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ନୀଳଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀରକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇଲେ।
ଜଘାନ ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ପାତଯାମାସ ଚ ଧ୍ଵଜମ୍। `ସୂତଂ ଚୈକେନ ଭଲ୍ଲେନ ରଥନୀଡାଦପାହରତ୍' ସପ୍ତମେନ ଚ ଭଲ୍ଲେନ ନୀଲଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵକ୍ଷସି
ସେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଘାୟ କଲେ ଏବଂ ପତାକାକୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଏକ ତୀରରେ ସୂତକୁ ରଥରୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ସପ୍ତମ ତୀରରେ ନୀଳଙ୍କ ଛାତିକୁ ଘାୟ କଲେ।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍। ମୋହିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ନୀଲମଶ୍ମଚଯୋପମମ୍
ଭଲଭାବେ ଘାୟ ହୋଇ, ନୀଳ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରଥର ତଳ ଉପରେ ବସିଲେ; ରାଜା ନୀଳକୁ ପାହାଡ଼ର ଗଠା ଭଳି ଅସ୍ଥିର ଦେଖିଲେ।
ଘଟୋତ୍କଚୋଽଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଦ୍ରୌଣିମାହଵଶୋଭିନମ୍ । ତଥେତରେ ଚାଭ୍ଯଧାଵନ୍ରାକ୍ଷସା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ
ଘଟୋତ୍କଚ, ଭୟଙ୍କର ରାଗରେ ଏବଂ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ତେଜରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଝପଟି ପଡିଲେ; ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।