ରଥିନୋ ରଥିଭିଃ ସାର୍ଧଂ କୁଲପୁତ୍ରାସ୍ତନୁତ୍ଯଜଃ। ପରାଂ ଶକ୍ତିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଚକ୍ରୁଃ କର୍ମାଣ୍ଯଭୀତଵତ୍
ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅନ୍ୟ ରଥଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହ ଏକତାରେ, ଉତ୍ତମ କୁଳର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ନିଜ ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତି ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂଵର ଇଵାମର୍ଦେ ପ୍ରଜହ୍ରୁରିତରେତରମ୍ । ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ଯଶୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵା ଯୁଦ୍ଧଶାଲିନଃ
ସେ ମୃତ୍ୟୁମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସ୍ୱୟଂବର ଭଳି, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରାଜା, କିମ୍ବା ଯଶ କିମ୍ବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ସଂଗ୍ରାମେ ରୋମହର୍ଷଣେ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରଯଯୌ ଵିମୁଖୀକୃତମ୍
ଏହିପରି ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଭୟରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲା।
ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନମରିନ୍ଦମମ୍
ନିଜ ସେନାକୁ ନିହତ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ଖୁବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଆଗେଇଯାଇଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସୁମହଚ୍ଚାପମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍ । ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ପାଣ୍ଡଵଂ ସମଵାକିରତ୍
ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଗଜର ଭଳି ହେଉଥିଲା, ସେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷାରେ ଢାକି ଦେଲା।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ସଂଧାଯ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଲୋମଵାପିନମ୍ । ଭୀମସେନସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଚାପଂ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣ, ଯାହାର ଡଣ୍ଡ ରୁଆ ଲଗା ଥିଲା, ଧରି ଭୀମସେନଙ୍କ ଧନୁଷକୁ କ୍ରୋଧରେ କାଟି ଦେଲା।
ତଦନ୍ତରଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵରମାମୋ ମହାରଥଃ । ପ୍ରସଂଦଧେ ଶିତଂ ବାଣଂ ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣମ୍
ସେ ସମୟରେ ଅବସର ଦେଖି, ତ୍ୱରାପ୍ତ ମହାରଥୀ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରିଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଫାଟି ପାରେ।
ତେନୋରସି ମହାରାଜ ଭୀମସେନମତାଡଯତ୍ । ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍
ଏହି ବାଣରେ ରାଜା, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିକୁ ଘାତ କଲା; ଗଭୀର ଆଘାତରେ ଭୀମସେନ ବେଦନାରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ଚାଟିଲେ।
ସମାଲଲମ୍ବେ ତେଜସ୍ଵୀ ଧ୍ଵଜଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍। ତଥା ଵିମନସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନଂ ଘଟୋତ୍କଚଃ
ତେଜସ୍ବୀ ଭୀମସେନ ସୁନାରେ ସଜା ଧ୍ୱଜକୁ ଧରି ସହାରା ନେଲେ; ଏଭଳି ନିରୁତ୍ସାହ ଦେଖି ଘଟୋତ୍କଚ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
କ୍ରୋଧେନାଭିପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ପାଵକଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁମୁଖାଶ୍ଚାପି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
କ୍ରୋଧରେ ଘଟୋତ୍କଚ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ଅଭିମନ୍ୟୁ ଆଗୁଆ ହୋଇ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ—
ସମଭ୍ଯଧାଵନ୍କ୍ରୋଶନ୍ତୋ ରାଜାନଂ ଜାତସଂଭ୍ରମାଃ । ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ସଂପତତଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଞ୍ଜାତସଂଭ୍ରମାନ୍
କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଭୟରେ ଭରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଆଗକୁ ଝାପିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆସୁଥିବା ଦେଖି—
ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥାନ୍ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରାଜାନଂ ପରିରକ୍ଷତ
ଭାରଦ୍ବାଜଙ୍କ ପୁଅ ତୁମ ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ, ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।'
ସଂଶଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଞ୍ଜନ୍ତଂ ଵ୍ଯସନାର୍ଣଵେ। ଏତେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
'ରାଜା ସବୁଠୁ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି; ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଛନ୍ତି।'
ଭୀମସେନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଦ୍ରଵନ୍। ନାନାଵିଧାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଗୁଆ କରି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵାନ୍ନାଦାଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତଶ୍ଚ ଭୂମିପାନ୍ । ତଦାଽଽଚାର୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୌମଦତ୍ତିପୁରୋଗମାଃ
ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସେମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଏବେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୌମଦତ୍ତି ଆଗୁଆ ହେଲେ—
ତାଵକାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ପାମ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍ । କୃପୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରୋ ଵିଵିଂଶତିଃ
ତୁମ ସେନା ପାଣ୍ଡବ ଦଳକୁ ମୁହାଁ ଦେଲା; କୃପ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶାଲ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିବିଂଶତି—
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵୋଽଥ ବୃହଦ୍ବଲଃ । ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହେଷ୍ଵାସୌ କୌରଵଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସିନ୍ଧୁରାଜ, ବୃହଦ୍ବଳ ଏବଂ ଦୁଇ ଅବନ୍ତିର ଶୂରବାଣ, କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ତେ ଵିଂଶତିପଦଂ ଗତ୍ଵା ସଂପ୍ରହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ପାଣ୍ଡଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଵଃକ
ସେମାନେ କିଶି ଦିଗରେ ଗଲା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ମହଦ୍ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍ । ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସମାର୍ପଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରଦ୍ବାଜ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଭୀମକୁ ଛବିଶଟି ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଭୂଯଶ୍ଚୈନଂ ମହାବାହୁଃ ଶରୈଃ ଶୀଘ୍ରମଵାକିରତ୍ । ପର୍ଵତଂ ଵାରିଧାରାଭିଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ଵଲାହକଃ
ପୁଣି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ଭୀମକୁ ବାଣରେ ଢାକି ଦେଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବଦଳ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ଜଳରେ ଭିଜାଇ ଦେଇଥାଏ।
ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀମସେନଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ତ୍ଵରମାଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସଵ୍ଯେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାବଲଃ
ଭୀମସେନ, ଶୂର ଧନୁର୍ଧର, ତ୍ୱରାପ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ଵଯୋଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭାରତ। ପ୍ରନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞଃ ସହସା ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍
ଗଭୀର ଆଘାତରେ, ବେଦନା ଏବଂ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଓ ଭାରତ, ସେ ହଠାତ୍ ଅଚେତନ ହେଇ ରଥରେ ବସି ପଡ଼ିଲେ।
ଗୁରୁଂ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଦ୍ରୌଣାଯନିଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଭୀମସେନମଭିଦ୍ରୁତୌ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିଜେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁଇଜଣେ ରାଗରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡିଲେ।
ତାଵାପତନ୍ତୌ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମୌ । ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁର୍ଗଦାମାଦାଯ ସତ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳର ଶେଷ ସମାନ ଦେଖି, ଭୀମସେନ ଦୃଢ଼ ଭୁଜା ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଗଦା ଧରିଲେ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ। ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀ ଯମଦଣ୍ଡୋପମାଂ ରଣେ
ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଲାଫି ଉତି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରି ଗଦାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ।
ତମୁଦ୍ଯତଗଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈଲାସମିଵ ଶୃଙ୍ଗିଣମ୍। କୌରଵୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସହିତାଵଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ସେ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ଗଦା ସହିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖି, କୌରବ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏକସাথে ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାଵାପତନ୍ତୌ ସହିତୌ ତ୍ଵରିତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ତ୍ଵରମାଣୋ ଵୃକୋଦରଃ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ଏକସাথে ଏବଂ ତୁରନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡିଲେ; ବୃକୋଦର ମଧ୍ୟ ତେଜରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ । ସମଭ୍ଯଧାଵଂସ୍ତ୍ଵରିତାଃ କୌରଵାଣାଂ ମହାରଥାଃ
ଭୀମ ରାଗରେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୌରବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଝପଟି ପଡିଲେ।
ଭାରଦ୍ଵାଜମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଭୀମସେନଜିଘାଂସଯା । ନାନାଵିଧାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଭୀମସ୍ଯୋରସ୍ଯପାତଯନ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୀମଙ୍କ ଛାତିରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ସର୍ଵେ ପୀଡଯନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଶଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୀଡ୍ଯମାନଂ ମହାରଥମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକସাথে ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଚାପି ରଖିଲେ; ମହାରଥୀ ଭୀମ ଚାପି ଯାଇ ଏବଂ ସନ୍ଦେହରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି,