ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିଵିଂଶତିଃ। ରଥାଶ୍ଚାନେକସାହସ୍ରା ଯେ ତେଷାମନୁଯାଯିନଃ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରସେନ, ବିବିଂଶତି ଏବଂ ଅନେକ ହଜାର ରଥ, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ—
ଅଭିଦ୍ରୁତଂ ପରୀପ୍ସନ୍ତଃ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତଵ। ତଦନୀକମନାଧୃଷ୍ଯଂ ପାଲିତଂ ତୁ ମହାରଥୈଃ
ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେମାନେ ମହାରଥୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଅଜୟ ଦଳକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ପାତତାଯିନମାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସସତ୍ତମଃ । ...କମ୍ପତ ମହାବାହୁର୍ମୈନାକ ଇଵ ପର୍ଵତଃକ
ବିଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଆଗକୁ ବଢିବା, ହାତ ଫିଳାଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହାବାହୁ ମେନାକ ପର୍ବତ ପରି କମ୍ପିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଚାପଂ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଶୂଲମୁଦ୍ଗରହସ୍ତୈଶ୍ଚ ନାନାପ୍ରହରଣୈରପି
ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି, ଜ୍ଞାତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ହାତରେ ଶୂଳ, ମୁସଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ—
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନବଲସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଧନୁଷାଂ କୂଜତାଂ ଶବ୍ଦଃ ସର୍ଵତସ୍ତୁମୁଲୋ ରଣେ । ଅଶ୍ରୂଯତ ମହାରାଜ ଵଂଶାନାଂ ଦହ୍ଯତାମିଵ
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ଟିଁକିବା ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଞ୍ଜିଲା, ଯେପରି ବାଁଶ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଯାଉଛି।
ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପାତ୍ଯମାନାନାଂ କଵଚେଷୁ ଶରୀରିଣାମ୍। ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵଦ୍ରାଜନ୍ଗିରୀଣାମିଵ ଭିଦ୍ଯତାମ୍
ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ କବଚ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ପଡିବା ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ରାଜା, ପର୍ବତ ଫାଟିଯିବା ପରି।
ଵୀରବାହୁଵିସୃଷ୍ଟାନାଂ ତୋମରାଣାଂ ଵିଶାଂପତେ । ରୂପମାସୀଦ୍ଵିଯତ୍ସ୍ଥାନାଂ ସର୍ପାଣାମିଵ ସର୍ପତାମ୍
ବୀରମାନଙ୍କ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବଣ୍ଡାମାନେ ଆକାଶରେ ସର୍ପ ପରି ଚଳିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ନରପତି।
ତତଃ ପରମସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ସୁମହଦ୍ଧନୁଃ । ରାକ୍ଷସନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବାହୁର୍ଵିନଦନ୍ଭୈରଵ ରଵମ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଧନୁ ଟାଣି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଆଚାର୍ଯସ୍ଯାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ କାର୍ମୁକମ୍ । ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ଧ୍ଵଜଂ ଚୋନ୍ମଥ୍ଯ ଚାନଦତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଧନୁକୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଭଲ୍ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ବାହ୍ଲୀକଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ। କୃପମେକେନ ଵିଵ୍ଯାଧ ଚିତ୍ରସେନଂ ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ବାହ୍ଲୀକଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ ଛାତିରେ ଘାତ କଲା, କୃପାକୁ ଏକଟି ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲା, ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ ଘାୟ କଲା।
ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷ୍ଟେନ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣିହିତେନ ଚ। ଜତ୍ରୁଦେଶେ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିକର୍ଣଂ ସମତାଡଯତ୍
ସେ ଏକଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣିଥିବା ଏବଂ ସଠିକ୍ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ବାଣ ଦେଇ, ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଗଳା ଉପରେ ଘାତ କଲା।
ନ୍ଯଷୀଦତ୍ସ୍ଵରଥୋପସ୍ଥେ ଶୋଣିତେନ ପରିପ୍ଲୁତଃ । ତତଃ ପୁନରମେଯାତ୍ମା ନାରାଚାନ୍ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ
ବିକର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଉପରେ ବସିଗଲେ; ତାପରେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ସେ ପାଞ୍ଚଟି ଲୋହା ତୀର ନେଲା।
ଭୂରିଶ୍ରଵସି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭରତର୍ଷଭ । ତେ ଵର୍ମ ଭିତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଯାଶୁ ଵିଵିଶୁର୍ଧରଣୀତଲମ୍
ସେ ଭୂରିଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ସେଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କବଚ ଭେଦି ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଵିଵିଂଶତେଶ୍ଚ ଦ୍ରୌଣେଶ୍ଚ ଯନ୍ତାରୌ ସମତାଡଯତ୍। ତୌ ପେତତୂ ରଥୋପସ୍ଥେ ରଶ୍ମୀନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵାଜିନାମ୍
ସେ ବିବିଂଶତି ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା; ଦୁଇଜଣ ରଥର ତଳକୁ ପଡିଗଲେ, ଘୋଡାମାନଙ୍କର ରଶି ଛାଡିଦେଲେ।
ସିନ୍ଧୁରାଜ୍ଞୋଽର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵାରାହଂ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷିତମ୍ । ଉନ୍ମମାଥ ମହାରାଜ ଦ୍ଵିତୀଯେନାଚ୍ଛିନଦ୍ଧନୁଃ
ସିନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କର ସୁନାର ଭାରାହ ଚିହ୍ନକୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର ଦେଇ ଭଙ୍ଗ କଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର ଦେଇ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲା।
ଚତୁର୍ଭିରଥ ନାରାଚୈରାଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଜଘାନ ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ଚାରିଟି ଲୋହା ତୀର ଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସେ ଅବନ୍ତିର ବୀରଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡାକୁ ମାରିଦେଲା।
ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷ୍ଟେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ । ନିର୍ବିଭେଦ ମହାରାଜ ରାଜପୁତ୍ରଂ ବୃହଦ୍ବଲମ୍
ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣିଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ପିତଳ ଶଳା ତୀର ଦେଇ, ରାଜା, ସେ ବୃହଦ୍ବଳ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭେଦିଦେଲା।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍। ଭୃଶଂ କ୍ରୋଧେନ ଚାଵିଷ୍ଟୋ ରଥସ୍ଥୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଗଭୀର ଘାୟ ହୋଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବୃହଦ୍ବଳ ରଥରେ ବସିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ନିଶିତାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଞ୍ଛରାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ବିଭିଦୁସ୍ତେ ମହାରାଜ ଶଲ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦମ୍
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ବାଣଗୁଡିକୁ ସାପର ବିଷ ଭଳି ଛାଡିଦେଲା, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭେଦିଦେଲା, ରାଜା।
ଵିମୁଖୀକୃତ୍ଯ ଵର୍ସାଂସ୍ତୁ ତାଵକାନ୍ଯୁଧି ରାକ୍ଷସଃ। ଜିଘାଂସୁଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ତୁମର ସେନାର ବାଣବର୍ଷାକୁ ପଛେଇ ଦେଇ, ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦିଗବାଣ୍ଧି ଆଗେଇ ଆସିଲା, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ପ୍ରତି ଵେଗିତମ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵଞ୍ଜିଘାଂସନ୍ତସ୍ତାଵକା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃକ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁମର ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହୀନ ସେନାବଳ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ତାଲମାତ୍ରାଣି ଚାପାନି ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ । ତମେକମଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ନଦନ୍ତଃ ସିଂହସଙ୍ଘଵତ୍
ମହାରଥୀମାନେ ଚାପକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଏକା ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ସିଂହ ଦଳର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରି।
ଅଥୈନଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାକିରନ୍ । ପର୍ଵତଂ ଵାରିଧାରାଭିଃ ଶରଦୀଵ ଵଲାହକାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ତୀରବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଆଛାଦିତ କଲେ, ଶରଦ ଋତୁର ମେଘ ମାନେ ପାହାଡ଼କୁ ବର୍ଷାରେ ଭିଜାଇ ଦେଇଥିବା ଭଳି।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତୋତ୍ରାର୍ଦିତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ । ଉତ୍ପପାତ ତଦାଽଽକାଶଂ ସମନ୍ତାଦ୍ଵୈନତେଯଵତ୍
ଗଭୀର ଘାୟ ହୋଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ହାତୀ ତୋତ୍ରା ଦେଇ ଆଘାତିତ ହେଲା ଭଳି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲା, ଗରୁଡ଼ ଭଳି।
ଵ୍ଯନଦତ୍ସୁମହାନାଦଂ ଜୀମୂତ ଇଵ ଶାରଦଃ । ଦିଶଃ ଖଂ ଵିଦିଶଶ୍ଚୈଵ ନାଦଯନ୍ଭୈରଵସ୍ଵନଃ
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଦେଲା, ଶରଦ ମେଘର ଭଳି, ଦିଗ, ଆକାଶ ଓ ଚାରିପାଖ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଲା।
ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ତୁ ତଂ ଶବ୍ଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଉଵାଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମସେନମରିନ୍ଦମମ୍
ରାକ୍ଷସର ଏହି ଦହାଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯୁଧ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସୋ ନୂନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଯଥାଽସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଶବ୍ଦୋ ନଦତୋ ଭୈରଵଂ ସ୍ଵନମ୍
ରାକ୍ଷସ ନିଶ୍ଚୟ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ମହାରଥୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଅତିଭାରଂ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵେ । ପିତାମହଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଟୋଟ୍କଚ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଭାର ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ରାଗରେ ପଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଚ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଯୁଧ୍ଯତେ ଫଲ୍ଗୁନଃ ପରୈଃ। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାବାହୋ କାର୍ଯଦ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଫଳ୍ଗୁନ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ବଳଶାଳୀ ମିତ୍ର, ଆମେ ଦୁଇଟି କାମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି।