ତଥୈଵ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ରୌଦ୍ରମାସୀଦ୍ରଣେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସାତ୍ଯକସ୍ଯ ଚ ଧନ୍ଵିନଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଭୀମସେନ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଏବଂ ଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକିଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତାଳ ହୋଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭଯମାଵିଶତ୍ । ଏକ ଏଵ ରଣେ ଶକ୍ତୋ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵସୈନିକାନ୍
ଡ୍ରୋଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ଏକା ଡ୍ରୋଣ ରଣରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା ପରି ଲାଗିଥିଲା।
କିଂ ପୁନଃ ପୃଥିଵୀଶୂରୈର୍ଯୋଧଵ୍ରାତୈଃ ସମାଵୃତଃ। ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମହାରାଜ ରଣେ ଦ୍ରୋଣେନ ପୀଡିତାଃ
ଯଦି ଡ୍ରୋଣ ପୃଥିବୀର ଶୂରବୀର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାନ୍ତି, ତେବେ କଣ ହେବ? — ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ରୌଦ୍ରେ ସଂଗ୍ରାମେ ଭରତର୍ଷଭ । ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋଃ ଶୂରା ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ସେନାର ଶୂରବୀରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ଆଵିଷ୍ଟା ଇଵ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ରକ୍ଷୋଭୂତୈର୍ମହାବଲୈଃ । ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧାସ୍ତାତ ଧନ୍ଵିନଃ
ମାନେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂତରେ ଅଧିକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମ ସେନା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ହେ ପିତା, ଦେଖାଦେଇ ରୋଷରେ ତୀର ଚାଲାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନ ସ୍ମ ପଶ୍ଯାମହେ କଂଚିତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଯଃ ପରିରକ୍ଷତି। ଦୈଵାସୁରାଭେ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ଯୋଧା ନରାଧିପ
କେହି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନଥିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗିଥିଲା, ହେ ନରପତି।
ଇରାଵନ୍ତଂ ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥା ମହାରଥାଃ । ସଂଗ୍ରାମେ କିମକୁର୍ଵନ୍ତ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଇରାବନଙ୍କୁ ମାରିଦେଖି ପୃଥାପୁତ୍ର ମହାରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଏହା ମୋତେ କହ, ସଞ୍ଜୟ।
ଇରାଵନ୍ତଂ ତୁ ନିହତଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ। ଵ୍ଯନଦତ୍ସୁମହାନାଦଂ ଭୈମସେନିର୍ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇରାବନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରବ କରିଲେ।
ନଦତସ୍ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ପୃଥିଵୀ ସାଗରାମ୍ବରା । ସପର୍ଵତଵନା ରାଜଂଶ୍ଚଚାଲ ସୁଭୃଶଂ ତଦା
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ରବରେ ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ଆକାଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କମ୍ପିଗଲା, ହେ ରାଜା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା । `ଚେଲୁଶ୍ଚ ସହସା ତତ୍ର ତେନ ନାଦେନ ନାଦିତାଃ
ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବାସୀ ଏହି ରବରେ ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମହାନାଦଂ ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ ।। ଊରୁସ୍ତମ୍ଭଃ ସମଭଵଦ୍ଵେପଥୁଃ ସ୍ଵେଦ ଏଵ ଚ
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରବ ଶୁଣି, ହେ ଭାରତ, ତୁମ ସେନାର ଉରୁ ଅଟକିଗଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ଘମ ଚୁଇଁ ପଡ଼ିଲା।
ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରାଜ ତାଵକା ଦୀନଚେତସଃ ।। ସର୍ଵତଃ ସମଚେଷ୍ଟନ୍ତ ସିଂହଭୀତା ଗଜା ଇଵ
ସମସ୍ତ ତୁମ ସେନା, ହେ ରାଜା, ଦୁଃଖିତ ମନେ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନେ ସ everywhere ହିଁ ଶିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟିତ ହାତୀମାନେ ପରି ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ।
ନର୍ଦିତ୍ଵା ସୁମହାନାଦଂ ନିର୍ଘାତମିଵ ରାକ୍ଷସଃ ।। ଜ୍ଵଲିତଂ ଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଘଟୋତ୍କଚ ଭୟଙ୍କର ରବ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳ ଉଠାଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ନାନାରୂପପ୍ରହରଣୈର୍ଵୃତୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵୈଃ ।। ଆଜଘାନ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲାନ୍ତକଯମୋପଭଃ
ବିଭିନ୍ନ ଆଉଡ଼ା ହାତିଆରେ ସଜିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଘଟୋତ୍କଚ, ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ ।। ସ୍ଵବଲଂ ଚ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଯଶୋ ଵିମୁଖୀକୃତମ୍
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ଭୟରେ ପ୍ରାୟଃ ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଘଟୋତ୍କଚମୁପାଦ୍ରଵତ୍ ।। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଚାପଂ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି, ସିଂହ ପରି ପୁନିପୁନି ରବ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୌ ଚୈନଂ ସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ ।। କୁଞ୍ଜରୈର୍ଦଶସାହସ୍ରୈର୍ଵଙ୍ଗାନାମଧିପଃ ସ୍ଵଯମ୍
ବଙ୍ଗର ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ପଛରୁ ଦଶ ହଜାର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମଦ ଝରୁଥିବା ହାତୀ ସହିତ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ତଵ ମହାରାଜ ଚୁକୋପ ସ ନିଶାଚରଃ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ମହାରାଜ, ତୁମର ପୁଅ ପ୍ରତି ନିଶାଚର ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଗଲା; ତାପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନବଲସ୍ଯ ଚ। ଗଜାନୀକଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମେଘବୃନ୍ଦମିଵୋଦିତମ୍
ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା, ହାତୀ ଦଳକୁ ମେଘ ଦଳ ପରି ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିପଡ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ନଦନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ନାଦାନ୍ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚିତ୍କାର କରି, ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିନାରାଚୈର୍ନିଘ୍ନନ୍ତୋ ଗଜଯୋଧିନଃ । ଭିଣ୍ଡିପାଲୈସ୍ତଥା ଶୂଲୈର୍ମୁଦ୍ଗରୈଃ ସପରଶ୍ଵଥୈଃ
ତିର, ବଣ, ଶକ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ମୁଠା, କୁଲାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ଯୋଧାମାନେ ମାରାଯାଉଥିଲେ।
ପର୍ଵତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ମହାଗଜାନ୍ । ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାନ୍ଵିରୁଧିରାନ୍ଭିନ୍ନଗାତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵାରଣାନ୍
ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ି ଏବଂ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବଡ଼ ହାତୀମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ; ଫୁଟିଯାଇଥିବା ମସ୍ତକ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଦେହ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ହାତୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଵଧ୍ଯମାନାନ୍ନିଶାଚରୈଃ । ତେଷୁ ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣେଷୁ ଭଗ୍ନେଷୁ ଗଜଯୋଧିଷୁ
ମହାରାଜ, ଆମେ ଦେଖିଲୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ହାତୀ ଯୋଧାମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ସେନାକୁ ଦେଖିଲୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ରାକ୍ଷସାନ୍ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜୀଵିତାତ୍ମନଃ
ମହାରାଜ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦ୍ୱେଷରେ ଭରି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଅନାଦର କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି ଧାଉଥିଲେ।
ମୁମୋଚ ନିଶିତାନ୍ବାଣାନ୍ରାକ୍ଷସେଷୁ ପରଂତପ । ଜଘାନ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପ୍ରଧାନାଂସ୍ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାନ୍
ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ସେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତିର ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେ ଶୂର ବଣଧର ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ନେତାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ । ଵେଗଵନ୍ତଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ପ୍ରମାଥିନମ୍
ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରି, ବେଗବାନ, ଭୟାନକ, ବିଜୁଳି ଜିହ୍ୱା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନାଶକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ନିଜଘାନ ମହାବଲଃ । ତତଃ ପୁନରମେଯାତ୍ମା ଶରଵର୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ, ଚାରି ତିର ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଜଣକୁ ମାରିଦେଲେ; ପରେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ଅସହ୍ୟ ତିର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୁମୋଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିଶାଚରବଲଂ ପ୍ରତି। ତତ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହତ୍କର୍ମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ମାରିଷ
ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତିର ବର୍ଷା ରାକ୍ଷସ ସେନା ପ୍ରତି ଛାଡ଼ିଲେ; ତୁମର ପୁଅଙ୍କର ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମାରିଷ, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ।
କ୍ରୋଧେନାଭିପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଭୈମସେନିର୍ମହାବଲଃ । ସ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ମହଚ୍ଚାପମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମପ୍ରଭମ୍
ଭୀମସେନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲେ; ସେ ନିଜ ବଡ଼ ଧନୁ ଟାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଦୁର୍ଯୋଧନମରିନ୍ଦମମ୍ । ତମାପତନ୍ତମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାଲସୃଷ୍ଟମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେ ବେଗରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶତ୍ରୁ ଦମନକୁ ଧାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସମୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।