ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଵୀରେ ରାକ୍ଷସେନାର୍ଜୁନାତ୍ମଜେ। ଵିଶୋକାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସରାଜକାଃ
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀରକୁ ମାରିଦେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ରାଜାମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ସଂଗ୍ରାମେ ତାଦୃଶେ ଭୈରଵେ ପୁନଃ। ମହାନ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ଘୋରଃ ସେନଯୋଃ ସମପଦ୍ଯତ
ସେଇ ଭୟାନକ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ପୁନି ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗଜା ହଯାଃ ପଦାତାଶ୍ଚ ଵିମିଶ୍ରା ଦନ୍ତିଭିର୍ହତାଃ । ରଥାଶ୍ଵା ଦନ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ପତ୍ତିଭିସ୍ତତ୍ର ସୂଦିତାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିମାନେ ମିଶି, ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ; ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ତଥା ପତ୍ତିରଥୌଘାଶ୍ଚ ହଯାଶ୍ଚ ବହଵୋ ରଣେ। ରଥିଭିର୍ନିହତା ରାଜଂସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲେ
ସେପରି, ଅନେକ ପଦାତି, ରଥୀ ଓ ଘୋଡା ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ—
ଅଜାନନ୍ନର୍ଜୁନଶ୍ଚାପି ନିହତଂ ପୁତ୍ରମୌରସମ୍। ଜଘାନ ସମରେ ଶୂରାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ
ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଶୂର ରାଜାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକା ରାଜନ୍ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ। ଜୁହ୍ଵତଃ ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍ନିଜଘ୍ରୁରିତରେତରମ୍
ତେଣୁ, ରାଜା, ତୁମର ଲୋକମାନେ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବନ ଦେଇ, ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେଲେ।
ମୁକ୍ତକେଶା ଵିକଵଚା ଵିରଥାଶ୍ଛିନ୍ନକାର୍ମୁକାଃ । ବାହୁଭିଃ ସମଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ସମଵେତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଖୋଲା କେଶ, ଖସିଗଲା କବଚ, ହାରାଇଗଲା ରଥ, ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା ଧନୁ, ସେମାନେ ହାତେ ହାତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପରସ୍ପର ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ତଥା ମର୍ମାତିଗୈର୍ଭୀଷ୍ମୋ ନିଜଘାନ ମହାରଥାନ୍। କମ୍ପଯନ୍ସମରେ ସେନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରଂତପଃ
ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାର୍ମିକ ଆଘାତ ଦେଇ ବଡ଼ ଯୋଧାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତେନ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ସୈନ୍ଯେ ବହଵୋ ମାନଵା ହତାଃ। ଦନ୍ତିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚୈଵ ରଥିନୋଽଥ ହଯାସ୍ତଥା
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ସେ ଅନେକ ମଣିଷଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା — ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ରଥରେ ଥିବା ଏବଂ ଘୋଡାସ୍ୱାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ।
ତତ୍ର ଭାରତ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପରାକ୍ରମମ୍
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆମେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲୁ — ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ପରି ଲାଗିଥିଲା।
ତଥୈଵ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ରୌଦ୍ରମାସୀଦ୍ରଣେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସାତ୍ଯକସ୍ଯ ଚ ଧନ୍ଵିନଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଭୀମସେନ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଏବଂ ଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକିଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତାଳ ହୋଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭଯମାଵିଶତ୍ । ଏକ ଏଵ ରଣେ ଶକ୍ତୋ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵସୈନିକାନ୍
ଡ୍ରୋଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ଏକା ଡ୍ରୋଣ ରଣରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା ପରି ଲାଗିଥିଲା।
କିଂ ପୁନଃ ପୃଥିଵୀଶୂରୈର୍ଯୋଧଵ୍ରାତୈଃ ସମାଵୃତଃ। ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମହାରାଜ ରଣେ ଦ୍ରୋଣେନ ପୀଡିତାଃ
ଯଦି ଡ୍ରୋଣ ପୃଥିବୀର ଶୂରବୀର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାନ୍ତି, ତେବେ କଣ ହେବ? — ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ରୌଦ୍ରେ ସଂଗ୍ରାମେ ଭରତର୍ଷଭ । ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋଃ ଶୂରା ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ସେନାର ଶୂରବୀରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ଆଵିଷ୍ଟା ଇଵ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ରକ୍ଷୋଭୂତୈର୍ମହାବଲୈଃ । ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧାସ୍ତାତ ଧନ୍ଵିନଃ
ମାନେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂତରେ ଅଧିକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମ ସେନା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ହେ ପିତା, ଦେଖାଦେଇ ରୋଷରେ ତୀର ଚାଲାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନ ସ୍ମ ପଶ୍ଯାମହେ କଂଚିତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଯଃ ପରିରକ୍ଷତି। ଦୈଵାସୁରାଭେ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ଯୋଧା ନରାଧିପ
କେହି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନଥିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗିଥିଲା, ହେ ନରପତି।
ଇରାଵନ୍ତଂ ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥା ମହାରଥାଃ । ସଂଗ୍ରାମେ କିମକୁର୍ଵନ୍ତ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଇରାବନଙ୍କୁ ମାରିଦେଖି ପୃଥାପୁତ୍ର ମହାରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଏହା ମୋତେ କହ, ସଞ୍ଜୟ।
ଇରାଵନ୍ତଂ ତୁ ନିହତଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ। ଵ୍ଯନଦତ୍ସୁମହାନାଦଂ ଭୈମସେନିର୍ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇରାବନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରବ କରିଲେ।
ନଦତସ୍ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ପୃଥିଵୀ ସାଗରାମ୍ବରା । ସପର୍ଵତଵନା ରାଜଂଶ୍ଚଚାଲ ସୁଭୃଶଂ ତଦା
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ରବରେ ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ଆକାଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କମ୍ପିଗଲା, ହେ ରାଜା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା । `ଚେଲୁଶ୍ଚ ସହସା ତତ୍ର ତେନ ନାଦେନ ନାଦିତାଃ
ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବାସୀ ଏହି ରବରେ ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମହାନାଦଂ ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ ।। ଊରୁସ୍ତମ୍ଭଃ ସମଭଵଦ୍ଵେପଥୁଃ ସ୍ଵେଦ ଏଵ ଚ
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରବ ଶୁଣି, ହେ ଭାରତ, ତୁମ ସେନାର ଉରୁ ଅଟକିଗଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ଘମ ଚୁଇଁ ପଡ଼ିଲା।
ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରାଜ ତାଵକା ଦୀନଚେତସଃ ।। ସର୍ଵତଃ ସମଚେଷ୍ଟନ୍ତ ସିଂହଭୀତା ଗଜା ଇଵ
ସମସ୍ତ ତୁମ ସେନା, ହେ ରାଜା, ଦୁଃଖିତ ମନେ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନେ ସ everywhere ହିଁ ଶିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟିତ ହାତୀମାନେ ପରି ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ।
ନର୍ଦିତ୍ଵା ସୁମହାନାଦଂ ନିର୍ଘାତମିଵ ରାକ୍ଷସଃ ।। ଜ୍ଵଲିତଂ ଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଘଟୋତ୍କଚ ଭୟଙ୍କର ରବ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳ ଉଠାଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ନାନାରୂପପ୍ରହରଣୈର୍ଵୃତୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵୈଃ ।। ଆଜଘାନ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲାନ୍ତକଯମୋପଭଃ
ବିଭିନ୍ନ ଆଉଡ଼ା ହାତିଆରେ ସଜିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଘଟୋତ୍କଚ, ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ ।। ସ୍ଵବଲଂ ଚ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଯଶୋ ଵିମୁଖୀକୃତମ୍
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ଭୟରେ ପ୍ରାୟଃ ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଘଟୋତ୍କଚମୁପାଦ୍ରଵତ୍ ।। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଚାପଂ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି, ସିଂହ ପରି ପୁନିପୁନି ରବ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୌ ଚୈନଂ ସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ ।। କୁଞ୍ଜରୈର୍ଦଶସାହସ୍ରୈର୍ଵଙ୍ଗାନାମଧିପଃ ସ୍ଵଯମ୍
ବଙ୍ଗର ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ପଛରୁ ଦଶ ହଜାର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମଦ ଝରୁଥିବା ହାତୀ ସହିତ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ତଵ ମହାରାଜ ଚୁକୋପ ସ ନିଶାଚରଃ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ମହାରାଜ, ତୁମର ପୁଅ ପ୍ରତି ନିଶାଚର ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଗଲା; ତାପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନବଲସ୍ଯ ଚ। ଗଜାନୀକଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମେଘବୃନ୍ଦମିଵୋଦିତମ୍
ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା, ହାତୀ ଦଳକୁ ମେଘ ଦଳ ପରି ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିପଡ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ନଦନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ନାଦାନ୍ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚିତ୍କାର କରି, ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।