ରାକ୍ଷସୋ ଵ୍ଯନଦଦ୍ଧୋରଂ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍। ପରଶ୍ଵଥକ୍ଷତଂ ରକ୍ଷଃ ସୁସ୍ରାଵ ବହୁଶୋଣିତମ୍
ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟାନକ ହେଲା; ପରଶୁରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ଅଧିକ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
ତତଶ୍ରୁକ୍ରୋଧ ବଲଵାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ଵେଗଂ ଚ ସଂଯୁଗେ। ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ ଶତ୍ରୁମୂର୍ଚିତମ୍
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜରେ ଆଗେ ବଢିଲା; ଶତ୍ରୁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ଦେଖି ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଘୋରଂ ମହଦ୍ରୂପଂ ଗ୍ରହୀତୁମୁପଚକ୍ରମେ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସୁତଂ ଵୀରମିରାଵନ୍ତଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଭୟାନକ ଓ ବଡ଼ ଆକାର ନେଇ, ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇରାବନ୍ତକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ସଂଗ୍ରାମଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯତାମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶୀଂ ମାଯାଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଏପରି ମାୟା ଦେଖି—
ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଯାଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତସ୍ଯ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନଃ
ଇରାବନ୍ତ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହେଲେନି।
ଯୋଽନ୍ଵଯୋ ମାତୃକସ୍ତସ୍ଯ ସ ଏନମଭିପେଦିଵାନ୍। ସ ନାଗୈର୍ବହୁଭୀ ରାଜନ୍ନିରାଵାନ୍ସଂଵୃତୋ ରଣେ
ଯାହାର ମାତୃକୁଳ ଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ରଣରେ ଇରାବନ୍ତ ଅନେକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଗଲେ, ରାଜା।
ଦଧାର ସୁମହଦ୍ରୂପମନନ୍ତ ଇଵ ଭୋଗଵାନ୍। ତତୋ ବହୁଵିଧୈର୍ନାଗୈଶ୍ଛାଦଯାମାସ ରାକ୍ଷସମ୍
ସେ ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଦେବତା ପରି ବଡ଼ ଆକାର ନେଲେ; ତାପରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ଛାଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ନାଗୈଃ ସ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ସୌପର୍ଣଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭକ୍ଷଯାମାସ ପନ୍ନଗମ୍
ସର୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ନେଇ, ସର୍ପମାନେକୁ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମାଯଯା ଭକ୍ଷିତେ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ଵଯେ ତସ୍ଯ ମାତୃକେ । ଵିମୋହିତମିରାଵନ୍ତଂ ନ୍ଯହନଦ୍ରାକ୍ଷସୋଽସିନା
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମାତୃକୁଳର ସର୍ପମାନେକୁ ଖାଇଦେଲାପରେ, ରାକ୍ଷସ ଭ୍ରମିତ ଇରାବନ୍ତକୁ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସକୁଣ୍ଡଲଂ ସମୁକୁଟଂ ପଦ୍ମେନ୍ଦୁସଦୃଶପ୍ରଭମ୍ । ଇରାଵତଃ ଶିରୋ ରକ୍ଷଃ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ରାକ୍ଷସ ଇରାବନ୍ତଙ୍କ ଶିର, ଯାହା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଵୀରେ ରାକ୍ଷସେନାର୍ଜୁନାତ୍ମଜେ। ଵିଶୋକାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସରାଜକାଃ
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀରକୁ ମାରିଦେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ରାଜାମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ସଂଗ୍ରାମେ ତାଦୃଶେ ଭୈରଵେ ପୁନଃ। ମହାନ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ଘୋରଃ ସେନଯୋଃ ସମପଦ୍ଯତ
ସେଇ ଭୟାନକ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ପୁନି ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗଜା ହଯାଃ ପଦାତାଶ୍ଚ ଵିମିଶ୍ରା ଦନ୍ତିଭିର୍ହତାଃ । ରଥାଶ୍ଵା ଦନ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ପତ୍ତିଭିସ୍ତତ୍ର ସୂଦିତାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିମାନେ ମିଶି, ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ; ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ତଥା ପତ୍ତିରଥୌଘାଶ୍ଚ ହଯାଶ୍ଚ ବହଵୋ ରଣେ। ରଥିଭିର୍ନିହତା ରାଜଂସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲେ
ସେପରି, ଅନେକ ପଦାତି, ରଥୀ ଓ ଘୋଡା ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ—
ଅଜାନନ୍ନର୍ଜୁନଶ୍ଚାପି ନିହତଂ ପୁତ୍ରମୌରସମ୍। ଜଘାନ ସମରେ ଶୂରାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ
ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଶୂର ରାଜାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକା ରାଜନ୍ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ। ଜୁହ୍ଵତଃ ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍ନିଜଘ୍ରୁରିତରେତରମ୍
ତେଣୁ, ରାଜା, ତୁମର ଲୋକମାନେ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବନ ଦେଇ, ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେଲେ।
ମୁକ୍ତକେଶା ଵିକଵଚା ଵିରଥାଶ୍ଛିନ୍ନକାର୍ମୁକାଃ । ବାହୁଭିଃ ସମଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ସମଵେତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଖୋଲା କେଶ, ଖସିଗଲା କବଚ, ହାରାଇଗଲା ରଥ, ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା ଧନୁ, ସେମାନେ ହାତେ ହାତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପରସ୍ପର ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ତଥା ମର୍ମାତିଗୈର୍ଭୀଷ୍ମୋ ନିଜଘାନ ମହାରଥାନ୍। କମ୍ପଯନ୍ସମରେ ସେନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରଂତପଃ
ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାର୍ମିକ ଆଘାତ ଦେଇ ବଡ଼ ଯୋଧାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତେନ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ସୈନ୍ଯେ ବହଵୋ ମାନଵା ହତାଃ। ଦନ୍ତିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚୈଵ ରଥିନୋଽଥ ହଯାସ୍ତଥା
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ସେ ଅନେକ ମଣିଷଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା — ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ରଥରେ ଥିବା ଏବଂ ଘୋଡାସ୍ୱାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ।
ତତ୍ର ଭାରତ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପରାକ୍ରମମ୍
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆମେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲୁ — ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ପରି ଲାଗିଥିଲା।
ତଥୈଵ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ରୌଦ୍ରମାସୀଦ୍ରଣେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସାତ୍ଯକସ୍ଯ ଚ ଧନ୍ଵିନଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଭୀମସେନ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଏବଂ ଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକିଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତାଳ ହୋଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭଯମାଵିଶତ୍ । ଏକ ଏଵ ରଣେ ଶକ୍ତୋ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵସୈନିକାନ୍
ଡ୍ରୋଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ଏକା ଡ୍ରୋଣ ରଣରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା ପରି ଲାଗିଥିଲା।
କିଂ ପୁନଃ ପୃଥିଵୀଶୂରୈର୍ଯୋଧଵ୍ରାତୈଃ ସମାଵୃତଃ। ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମହାରାଜ ରଣେ ଦ୍ରୋଣେନ ପୀଡିତାଃ
ଯଦି ଡ୍ରୋଣ ପୃଥିବୀର ଶୂରବୀର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାନ୍ତି, ତେବେ କଣ ହେବ? — ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ରୌଦ୍ରେ ସଂଗ୍ରାମେ ଭରତର୍ଷଭ । ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋଃ ଶୂରା ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ସେନାର ଶୂରବୀରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ଆଵିଷ୍ଟା ଇଵ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ରକ୍ଷୋଭୂତୈର୍ମହାବଲୈଃ । ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧାସ୍ତାତ ଧନ୍ଵିନଃ
ମାନେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂତରେ ଅଧିକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମ ସେନା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ହେ ପିତା, ଦେଖାଦେଇ ରୋଷରେ ତୀର ଚାଲାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନ ସ୍ମ ପଶ୍ଯାମହେ କଂଚିତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଯଃ ପରିରକ୍ଷତି। ଦୈଵାସୁରାଭେ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ଯୋଧା ନରାଧିପ
କେହି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନଥିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗିଥିଲା, ହେ ନରପତି।
ଇରାଵନ୍ତଂ ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥା ମହାରଥାଃ । ସଂଗ୍ରାମେ କିମକୁର୍ଵନ୍ତ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଇରାବନଙ୍କୁ ମାରିଦେଖି ପୃଥାପୁତ୍ର ମହାରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଏହା ମୋତେ କହ, ସଞ୍ଜୟ।
ଇରାଵନ୍ତଂ ତୁ ନିହତଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ। ଵ୍ଯନଦତ୍ସୁମହାନାଦଂ ଭୈମସେନିର୍ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇରାବନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରବ କରିଲେ।
ନଦତସ୍ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ପୃଥିଵୀ ସାଗରାମ୍ବରା । ସପର୍ଵତଵନା ରାଜଂଶ୍ଚଚାଲ ସୁଭୃଶଂ ତଦା
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ରବରେ ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ଆକାଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କମ୍ପିଗଲା, ହେ ରାଜା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା । `ଚେଲୁଶ୍ଚ ସହସା ତତ୍ର ତେନ ନାଦେନ ନାଦିତାଃ
ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବାସୀ ଏହି ରବରେ ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲେ।