ତେ ସଂରବ୍ଧାଃ ସମାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵିସାହସ୍ରାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଅଚିରାଦ୍ଗମଯାମାସୁଃ ପ୍ରେତଲୋକଂ ପରସ୍ପରମ୍
ସେ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଏକାଠି ହେଲେ ଓ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ସୈନ୍ଯେ ତାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୌ। ସଂଗ୍ରାମେ ସମତିଷ୍ଠେତାଂ ଯଥା ଵୈ ଵୃତ୍ରଵାସଵୌ
ସେ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଯେପରି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର।
ଆଦ୍ରଵନ୍ତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍ । ଇରାଵାଥ ସଂରବ୍ଧଃ ପ୍ରତ୍ଯଧାଵନ୍ମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମତ୍ତ ରାକ୍ଷସକୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ସମଭ୍ଯାଶଗତସ୍ଯାଜୌ ତସ୍ଯ ଖଙ୍ଗେନ ଦୁର୍ମଦଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ କାର୍ମୁକଂ ଦୀପ୍ତଂ ଶରଵାପଂ ଚ କଞ୍ଚୁକମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇରାବାନ୍ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସମୟରେ, ମତିହୀନ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧନୁଷ ଓ ଛାତିର କଞ୍ଚୁକ ତଳକୁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ସ ନିକୃତ୍ତଂ ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଖଂ ଜଵେନ ସମାଵିଶତ୍। ଇରାଵନ୍ତମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ମୋହଯନ୍ନିଵ ମାଯଯା
ଧନୁଷ କଟାଯିବା ଦେଖି, ଇରାବାନ୍ ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ ଓ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ସେ ତାକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ତତୋଽନ୍ତରିକ୍ଷମୁତ୍ପତ୍ଯ ଇରାଵାନପି ରାକ୍ଷସମ୍। ଵିମୋହଯିତ୍ଵା ମାଯାଭିସତ୍ସ୍ଯ ଗାତ୍ରାମି ସାଯକୈଃ
ତାପରେ, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି ଇରାବାନ୍ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ସର୍ଵମର୍ମଜ୍ଞଃ କାମରୂପୋ ଦୁରାସଦଃ । ତଥା ସ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶରୈଃ କୃତ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ମୂଳସ୍ଥାନ ଜାଣିଥିବା, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ଇରାବାନ୍ ସବୁ କିଛି କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟ ବାଣରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ ପାଇଲେ।
ସଂବଭୂଵ ମହାରାଜ ସମଵାପ ଚ ଯୌଵନମ୍ । ମାଯା ହି ସହରାଜ ସମଵାପ ଚ ଯୌଵନମ୍
ସେ ପୁନି ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଯୌବନ ଲାଭ କଲେ।
ଏଵଂ ତଦ୍ରାକ୍ଷସସ୍ଯାଙ୍ଗଂ ଛିନ୍ନଂଛିନ୍ନଂ ଵ୍ଯରୋହତ । ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସଂ ତ ମହାବଲମ୍
ଏଭଳି, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦେହ ପୁନିପୁନି କାଟାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଉଥିଲା। ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପରଶ୍ଵଥେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ ତେନ ବଲିନା ଵୀରଶ୍ଛିଦ୍ଯମାନ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନିପୁନି କାଟିଦେଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଗଛ କାଟାଯିବା ପରି ଛିନ୍ନ ହେଉଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସୋ ଵ୍ଯନଦଦ୍ଧୋରଂ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍। ପରଶ୍ଵଥକ୍ଷତଂ ରକ୍ଷଃ ସୁସ୍ରାଵ ବହୁଶୋଣିତମ୍
ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟାନକ ହେଲା; ପରଶୁରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ଅଧିକ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
ତତଶ୍ରୁକ୍ରୋଧ ବଲଵାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ଵେଗଂ ଚ ସଂଯୁଗେ। ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ ଶତ୍ରୁମୂର୍ଚିତମ୍
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜରେ ଆଗେ ବଢିଲା; ଶତ୍ରୁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ଦେଖି ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଘୋରଂ ମହଦ୍ରୂପଂ ଗ୍ରହୀତୁମୁପଚକ୍ରମେ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସୁତଂ ଵୀରମିରାଵନ୍ତଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଭୟାନକ ଓ ବଡ଼ ଆକାର ନେଇ, ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇରାବନ୍ତକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ସଂଗ୍ରାମଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯତାମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶୀଂ ମାଯାଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଏପରି ମାୟା ଦେଖି—
ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଯାଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତସ୍ଯ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନଃ
ଇରାବନ୍ତ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହେଲେନି।
ଯୋଽନ୍ଵଯୋ ମାତୃକସ୍ତସ୍ଯ ସ ଏନମଭିପେଦିଵାନ୍। ସ ନାଗୈର୍ବହୁଭୀ ରାଜନ୍ନିରାଵାନ୍ସଂଵୃତୋ ରଣେ
ଯାହାର ମାତୃକୁଳ ଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ରଣରେ ଇରାବନ୍ତ ଅନେକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଗଲେ, ରାଜା।
ଦଧାର ସୁମହଦ୍ରୂପମନନ୍ତ ଇଵ ଭୋଗଵାନ୍। ତତୋ ବହୁଵିଧୈର୍ନାଗୈଶ୍ଛାଦଯାମାସ ରାକ୍ଷସମ୍
ସେ ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଦେବତା ପରି ବଡ଼ ଆକାର ନେଲେ; ତାପରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ଛାଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ନାଗୈଃ ସ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ସୌପର୍ଣଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭକ୍ଷଯାମାସ ପନ୍ନଗମ୍
ସର୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ନେଇ, ସର୍ପମାନେକୁ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମାଯଯା ଭକ୍ଷିତେ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ଵଯେ ତସ୍ଯ ମାତୃକେ । ଵିମୋହିତମିରାଵନ୍ତଂ ନ୍ଯହନଦ୍ରାକ୍ଷସୋଽସିନା
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମାତୃକୁଳର ସର୍ପମାନେକୁ ଖାଇଦେଲାପରେ, ରାକ୍ଷସ ଭ୍ରମିତ ଇରାବନ୍ତକୁ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସକୁଣ୍ଡଲଂ ସମୁକୁଟଂ ପଦ୍ମେନ୍ଦୁସଦୃଶପ୍ରଭମ୍ । ଇରାଵତଃ ଶିରୋ ରକ୍ଷଃ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ରାକ୍ଷସ ଇରାବନ୍ତଙ୍କ ଶିର, ଯାହା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଵୀରେ ରାକ୍ଷସେନାର୍ଜୁନାତ୍ମଜେ। ଵିଶୋକାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସରାଜକାଃ
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀରକୁ ମାରିଦେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ରାଜାମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ସଂଗ୍ରାମେ ତାଦୃଶେ ଭୈରଵେ ପୁନଃ। ମହାନ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ଘୋରଃ ସେନଯୋଃ ସମପଦ୍ଯତ
ସେଇ ଭୟାନକ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ପୁନି ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗଜା ହଯାଃ ପଦାତାଶ୍ଚ ଵିମିଶ୍ରା ଦନ୍ତିଭିର୍ହତାଃ । ରଥାଶ୍ଵା ଦନ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ପତ୍ତିଭିସ୍ତତ୍ର ସୂଦିତାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିମାନେ ମିଶି, ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ; ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ତଥା ପତ୍ତିରଥୌଘାଶ୍ଚ ହଯାଶ୍ଚ ବହଵୋ ରଣେ। ରଥିଭିର୍ନିହତା ରାଜଂସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲେ
ସେପରି, ଅନେକ ପଦାତି, ରଥୀ ଓ ଘୋଡା ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ—
ଅଜାନନ୍ନର୍ଜୁନଶ୍ଚାପି ନିହତଂ ପୁତ୍ରମୌରସମ୍। ଜଘାନ ସମରେ ଶୂରାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ
ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଶୂର ରାଜାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକା ରାଜନ୍ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ। ଜୁହ୍ଵତଃ ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍ନିଜଘ୍ରୁରିତରେତରମ୍
ତେଣୁ, ରାଜା, ତୁମର ଲୋକମାନେ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବନ ଦେଇ, ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେଲେ।
ମୁକ୍ତକେଶା ଵିକଵଚା ଵିରଥାଶ୍ଛିନ୍ନକାର୍ମୁକାଃ । ବାହୁଭିଃ ସମଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ସମଵେତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଖୋଲା କେଶ, ଖସିଗଲା କବଚ, ହାରାଇଗଲା ରଥ, ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା ଧନୁ, ସେମାନେ ହାତେ ହାତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପରସ୍ପର ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ତଥା ମର୍ମାତିଗୈର୍ଭୀଷ୍ମୋ ନିଜଘାନ ମହାରଥାନ୍। କମ୍ପଯନ୍ସମରେ ସେନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରଂତପଃ
ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାର୍ମିକ ଆଘାତ ଦେଇ ବଡ଼ ଯୋଧାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତେନ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ସୈନ୍ଯେ ବହଵୋ ମାନଵା ହତାଃ। ଦନ୍ତିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚୈଵ ରଥିନୋଽଥ ହଯାସ୍ତଥା
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ସେ ଅନେକ ମଣିଷଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା — ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ରଥରେ ଥିବା ଏବଂ ଘୋଡାସ୍ୱାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ।
ତତ୍ର ଭାରତ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପରାକ୍ରମମ୍
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆମେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲୁ — ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ପରି ଲାଗିଥିଲା।