ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପତିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପତିତ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମାଯାଵିନମରିନ୍ଦମମ୍। ଵୈରିଣଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ବକଵଧେନ ଵୈ
ଅର୍ଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ମାୟାବୀ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଭୀମସେନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ ଏବଂ ବକ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପଶ୍ଯ ଵୀର ଯଥା ହ୍ଯେଷ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ। ମାଯାଵୀ ଵିପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁମକାର୍ଷୀନ୍ମେ ବଲକ୍ଷଯମ୍
ଦେଖ, ବୀର, ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ପୁଅ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରି, ମୋର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା।
ତ୍ଵଂ ଚ କାମଗମସ୍ତାତ ମାଯାସ୍ତ୍ରେ ଚ ଵିଶାରଦଃ । କୃତଵୈରଶ୍ଚ ପାର୍ଥେନ ତସ୍ମାଦେନଂ ରଣେ ଜହି
ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାର, ମାୟାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ପାର୍ଥ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ରଖ। ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାକୁ ମାର।
ବାଢମିତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାକ୍ଷସୋ ଘୋରଦର୍ଶନଃ । ପ୍ରଯଯୌ ସିଂହନାଦେନ ଯତ୍ରାର୍ଜୁନସୁତୋ ଯୁଵା
ଏଭଳି କହି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବା ରାକ୍ଷସ 'ହଁ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସିଂହ ଦହାଡ଼ରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁବକ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସ ଯୋଧୈର୍ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୈର୍ଵିମଲପ୍ରାସଯୋଧିଭିଃ । ଵୀରୈଃ ପ୍ରହାରିଭିର୍ଯୁକ୍ତୈଃ ସ୍ଵୈରନୀକୈଃ ସମାଵୃତଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ନିର୍ମଳ ବଣ୍ଡୁକ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରହାର କରିପାରୁଥିବା ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦଳ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
[ହତଶେଷୈର୍ମହାରାଜ ଦ୍ଵିସାହସ୍ତ୍ରୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ] ନିହନ୍ତୁକାମଃ ସମରେ ଇରାଵନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ହେ ରାଜା, ଦୁଇ ହଜାର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ବାକି ଥିଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇରାବାନ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵରମାଣଃ ପରାକ୍ରମୀ ହନ୍ତୁକାମମଯିତ୍ରଘ୍ନୋ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦ୍ରୁତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଭାବେ, ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ ସୁମହାବଲଃ। ତ୍ଵରମାଣସ୍ତତୋ ମାଯାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ତୁରନ୍ତ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେନ ମାଯାମଯାଃ ସୃଷ୍ଟା ହଯାସ୍ତାଵନ୍ତ ଏଵ ହି। ସ୍ଵାରୂଢା ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈଃ ଶୂଲପଟ୍ଟସଧାରିଭିଃ
ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେତେ ଘୋଡ଼ା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୂଳ ଓ ଗଦା ଧରି ବସିଥିଲେ।
ତେ ସଂରବ୍ଧାଃ ସମାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵିସାହସ୍ରାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଅଚିରାଦ୍ଗମଯାମାସୁଃ ପ୍ରେତଲୋକଂ ପରସ୍ପରମ୍
ସେ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଏକାଠି ହେଲେ ଓ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ସୈନ୍ଯେ ତାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୌ। ସଂଗ୍ରାମେ ସମତିଷ୍ଠେତାଂ ଯଥା ଵୈ ଵୃତ୍ରଵାସଵୌ
ସେ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଯେପରି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର।
ଆଦ୍ରଵନ୍ତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍ । ଇରାଵାଥ ସଂରବ୍ଧଃ ପ୍ରତ୍ଯଧାଵନ୍ମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମତ୍ତ ରାକ୍ଷସକୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ସମଭ୍ଯାଶଗତସ୍ଯାଜୌ ତସ୍ଯ ଖଙ୍ଗେନ ଦୁର୍ମଦଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ କାର୍ମୁକଂ ଦୀପ୍ତଂ ଶରଵାପଂ ଚ କଞ୍ଚୁକମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇରାବାନ୍ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସମୟରେ, ମତିହୀନ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧନୁଷ ଓ ଛାତିର କଞ୍ଚୁକ ତଳକୁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ସ ନିକୃତ୍ତଂ ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଖଂ ଜଵେନ ସମାଵିଶତ୍। ଇରାଵନ୍ତମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ମୋହଯନ୍ନିଵ ମାଯଯା
ଧନୁଷ କଟାଯିବା ଦେଖି, ଇରାବାନ୍ ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ ଓ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ସେ ତାକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ତତୋଽନ୍ତରିକ୍ଷମୁତ୍ପତ୍ଯ ଇରାଵାନପି ରାକ୍ଷସମ୍। ଵିମୋହଯିତ୍ଵା ମାଯାଭିସତ୍ସ୍ଯ ଗାତ୍ରାମି ସାଯକୈଃ
ତାପରେ, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି ଇରାବାନ୍ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ସର୍ଵମର୍ମଜ୍ଞଃ କାମରୂପୋ ଦୁରାସଦଃ । ତଥା ସ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶରୈଃ କୃତ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ମୂଳସ୍ଥାନ ଜାଣିଥିବା, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ଇରାବାନ୍ ସବୁ କିଛି କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟ ବାଣରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ ପାଇଲେ।
ସଂବଭୂଵ ମହାରାଜ ସମଵାପ ଚ ଯୌଵନମ୍ । ମାଯା ହି ସହରାଜ ସମଵାପ ଚ ଯୌଵନମ୍
ସେ ପୁନି ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଯୌବନ ଲାଭ କଲେ।
ଏଵଂ ତଦ୍ରାକ୍ଷସସ୍ଯାଙ୍ଗଂ ଛିନ୍ନଂଛିନ୍ନଂ ଵ୍ଯରୋହତ । ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସଂ ତ ମହାବଲମ୍
ଏଭଳି, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦେହ ପୁନିପୁନି କାଟାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଉଥିଲା। ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପରଶ୍ଵଥେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ ତେନ ବଲିନା ଵୀରଶ୍ଛିଦ୍ଯମାନ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନିପୁନି କାଟିଦେଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଗଛ କାଟାଯିବା ପରି ଛିନ୍ନ ହେଉଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସୋ ଵ୍ଯନଦଦ୍ଧୋରଂ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍। ପରଶ୍ଵଥକ୍ଷତଂ ରକ୍ଷଃ ସୁସ୍ରାଵ ବହୁଶୋଣିତମ୍
ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟାନକ ହେଲା; ପରଶୁରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ଅଧିକ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
ତତଶ୍ରୁକ୍ରୋଧ ବଲଵାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ଵେଗଂ ଚ ସଂଯୁଗେ। ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ ଶତ୍ରୁମୂର୍ଚିତମ୍
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜରେ ଆଗେ ବଢିଲା; ଶତ୍ରୁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ଦେଖି ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଘୋରଂ ମହଦ୍ରୂପଂ ଗ୍ରହୀତୁମୁପଚକ୍ରମେ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସୁତଂ ଵୀରମିରାଵନ୍ତଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଭୟାନକ ଓ ବଡ଼ ଆକାର ନେଇ, ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇରାବନ୍ତକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ସଂଗ୍ରାମଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯତାମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶୀଂ ମାଯାଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଏପରି ମାୟା ଦେଖି—
ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଯାଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତସ୍ଯ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନଃ
ଇରାବନ୍ତ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହେଲେନି।
ଯୋଽନ୍ଵଯୋ ମାତୃକସ୍ତସ୍ଯ ସ ଏନମଭିପେଦିଵାନ୍। ସ ନାଗୈର୍ବହୁଭୀ ରାଜନ୍ନିରାଵାନ୍ସଂଵୃତୋ ରଣେ
ଯାହାର ମାତୃକୁଳ ଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ରଣରେ ଇରାବନ୍ତ ଅନେକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଗଲେ, ରାଜା।
ଦଧାର ସୁମହଦ୍ରୂପମନନ୍ତ ଇଵ ଭୋଗଵାନ୍। ତତୋ ବହୁଵିଧୈର୍ନାଗୈଶ୍ଛାଦଯାମାସ ରାକ୍ଷସମ୍
ସେ ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଦେବତା ପରି ବଡ଼ ଆକାର ନେଲେ; ତାପରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ଛାଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ନାଗୈଃ ସ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ସୌପର୍ଣଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭକ୍ଷଯାମାସ ପନ୍ନଗମ୍
ସର୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ନେଇ, ସର୍ପମାନେକୁ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମାଯଯା ଭକ୍ଷିତେ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ଵଯେ ତସ୍ଯ ମାତୃକେ । ଵିମୋହିତମିରାଵନ୍ତଂ ନ୍ଯହନଦ୍ରାକ୍ଷସୋଽସିନା
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମାତୃକୁଳର ସର୍ପମାନେକୁ ଖାଇଦେଲାପରେ, ରାକ୍ଷସ ଭ୍ରମିତ ଇରାବନ୍ତକୁ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସକୁଣ୍ଡଲଂ ସମୁକୁଟଂ ପଦ୍ମେନ୍ଦୁସଦୃଶପ୍ରଭମ୍ । ଇରାଵତଃ ଶିରୋ ରକ୍ଷଃ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ରାକ୍ଷସ ଇରାବନ୍ତଙ୍କ ଶିର, ଯାହା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।