କାମଵର୍ଣଜଵୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ଵତଃ ଶୁଶୁଭେ ଵୃତଃ । ତେ ହଯାଃ କାଞ୍ଚନାପୀଡା ନାନାଵର୍ଣା ମନୋଜଵାଃ
ଚାରିପାଖରେ ଇଚ୍ଛା ରଙ୍ଗ, ତ୍ୱରିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଜାତିର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସୁନାର ମୁଣ୍ଡା ଓ ନାନା ରଙ୍ଗର, ମନର ତ୍ୱରା ଭଳି ଦ୍ରୁତ।
ଉତ୍ପେତୁଃ ସହସା ରାଜନ୍ହଂସା ଇଵ ମହୋଦଧୌ । ତେ ତ୍ଵଦୀଯାନ୍ସମାସାଦ୍ଯ ହଯସଂଘାନ୍ମନୋଜଵାନ୍
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ହଠାତ୍ ମହାସାଗରରେ ହଂସମାନେ ଭଳି ଦୌଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ସେ ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ତୁମର ଘୋଡ଼ା ଦଳ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ।
କ୍ରୋଡୈଃ କ୍ରୋଡାନଭିଘ୍ନନ୍ତୋ ଘୋଣାଭିଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ନିପେତୁଃ ସହସା ରାଜନ୍ସୁଵେଗାଭିହତା ଭୁଵି
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏକାପରେକ ଛାତି ଓ ନାକରେ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ତ୍ୱରାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ହେ ରାଜା।
ନିପତଦ୍ଭିସ୍ତଥା ତୈଶ୍ଚ ହଯସଙ୍ଘୈଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଦାରୁଣଃ ଶବ୍ଦଃ ସୁପର୍ଣପତନେ ଯଥା
ଏଭଳି ଘୋଡ଼ା ଦଳମାନେ ପରସ୍ପରେ ଲଡ଼ି ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ଯେପରି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ପତନ କରିଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକା ରାଜନ୍ସମେତ୍ଯାନ୍ଯୋନ୍ଯମାହଵେ । ପରସ୍ପରଵଧଂ ଘୋରଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ହଯସାଦିନଃ
ଏହିପରି, ହେ ରାଜା, ତୁମର ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପରେକ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କରିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ସଂକୁଲେ ତୁମୁଲେ ଭୃଶମ୍ । ଉଭଯୋରପି ସଂଶାନ୍ତା ହଯସଙ୍ଘାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇପକ୍ଷର ଘୋଡ଼ା ଦଳ ସମସ୍ତଠାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣସାଯକାଃ ଶୂରା ନିହତାଶ୍ଵାଃ ଶ୍ରମାତୁରାଃ । ଵିଲଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତକ୍ଷମାଣାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ବୀରମାନେ, ତାଙ୍କର ତୀର ଶେଷ, ଘୋଡ଼ା ମୃତ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ସହି ଅପସାରିଗଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୀଣେ ହଯାନିକେ କିଂଚିଚ୍ଛେଷେ ଚ ଭାରତ । ସୌବଲସ୍ଯାନୁଜାଃ ଶୂରା ନିର୍ଗତା ରଣମୂର୍ଧନି
ଏପରେ, ଘୋଡ଼ା ଦଳ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ଓ କିଛିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ବେଳେ, ହେ ଭାରତ, ସୌବଳଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଶୂରବୀରତା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵାଯୁଵେଗସମସ୍ପର୍ଶାଞ୍ଜଵେ ଵାଯୁସମାଂଶ୍ଚ ତେ। ଆରୁହ୍ଯ ବଲସଂପନ୍ନାନ୍ଵଯଃସ୍ଥାଂସ୍ତୁରଗୋତ୍ତମାନ୍
ବାୟୁର ତ୍ୱରା ଓ ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଵୃଷକଶ୍ଚର୍ମଵାନାର୍ଜଯଃ ଶୁକଃ। ଷଡେତେ ବଲସଂପନ୍ନା ନିର୍ଯଯୁର୍ମହତୋ ବଲାତ୍
ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ବୃଷକ, ଚର୍ମବାନ, ଅର୍ଜୟ, ଶୁକ—ଏହି ଛଅ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ମହାବଳୀ ସେନାରୁ ବାହାରିଲେ।
ଵାର୍ଯମାଣାଃ ଶକୁନିନା ସ୍ଵୈଶ୍ଚ ଯୋଧୈର୍ମହାବଲୈଃ । ସନ୍ନଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲା ରୌଦ୍ରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଶକୁନି ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ତଦନୀକଂ ମହାବହୋ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପରମଦୁର୍ଜଯମ୍ । ବଲେନ ମହତା ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଵିଜଯୈଷିଣଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ସେମାନେ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ବିନ୍ୟାସକୁ ଭାଙ୍ଗି, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ବିଜୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ତଦା ହୃଷ୍ଟା ଗାନ୍ଧାରା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ । ତାନ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଂସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଇରାଵାନପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ଗାନ୍ଧାରୀମାନେ, ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଇରାବାନ୍ ବି ଶୂରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମରେ ଯୋଧାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଵିଚିତ୍ରହଯସ୍ଥିତାନ୍ । ଯଥୈତେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଯୋଧାଃ ସାନୁଗଵାହନାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ, ଇରାବାନ୍ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସେନାକୁ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କ ସାଥି ଓ ଯାନ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—'
ହନ୍ଯନ୍ତେ ସମରେ ସର୍ଵେ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ବାଢମିତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଯୋଧା ଇରାଵତଃ
ସମରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଉ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଉ। ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଇରାବାନ୍ ସହିତ ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ମନୋମନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଜଘ୍ନୁସ୍ତେଷାଂ ବଲାନୀକଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ସମରେ ପରୈଃ । ତଦନୀକମନୀକେନ ସମରେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପାତିତମ୍
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ଜୟ ବଳକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ଏହି ଦଳକୁ ଅନୀକେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖିଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସୁବଲସ୍ଯାତ୍ମଜା ରଣେ । ଇରାଵନ୍ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା ସହିପାରି ନଥିବା ସୁବଳଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଇରାବାନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତାଡଯନ୍ତଃ ଶିତୈଃ ପ୍ରାସୈଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍। ତେ ଶୂରାଃ ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ କୁର୍ଵନ୍ତୋ ମହଦାକୁଲମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସେହି ସାହସୀମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଇରାଵାନଥ ନିର୍ଭିନ୍ନଃ ପ୍ରାସୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ସ୍ରଵତା ରୁଧିରେଣାକ୍ତସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଵିଦ୍ଧ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ତାପରେ ଇରାବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ, ଯେପରି ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଏ।
ଉରସ୍ଯପି ଚ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ଭୃଶାହତଃ । ଏକୋ ବହୁଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ଧୈର୍ଯାଦ୍ରାଜନ୍ନ ଵିଵ୍ଯଥେ
ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଛାତି, ପିଠି ଓ ପାଶ୍ୱରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସାହସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭୟ ହେଲା ନାହିଁ, ରାଜନ।
ଇରାଵାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵାସ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ମୋହଯାମାସ ସମରେ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପରପୁରଂଜଯଃ
ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ; ସେ ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଗ ଜୟ କରିଥିବା ଯୋଧା।
ପ୍ରାସାନୁତ୍କୃଷ୍ଯ ତରସା ସ୍ଵଶରୀରାଦରିନ୍ଦମଃ । ତୈରେଵ ତାଡଯାମାସ ସୁବଲସ୍ଯାତ୍ମଜାନ୍ରଣେ
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଜୋରରେ ଉତ୍କାଶି, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିକୃଷ୍ଯ ଚ ଶିତଂ ଖଙ୍ଗଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଶରାଵରମ୍ । ପଦାତିର୍ଦ୍ରୁତମାଗଚ୍ଛଜ୍ଜିଘାଂସୁଃ ସୌବଲାନ୍ଯୁଧି
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ ଏବଂ ଶରାବଳୀ ନେଇ, ପଦାତି ତେଜରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣାଃ ସର୍ଵେ ତେ ସୁବଲାତ୍ମଜାଃ । ଭୂଯଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟା ଇରାଵନ୍ତମଭିଦ୍ରୁତାଃ
ତାପରେ ସୁବଳଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ପୁଣି ଶ୍ୱାସ ଫେରାଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଇରାବାନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଇରାଵାନପି ଖଙ୍ଗେନ ଦର୍ଶଯନ୍ପାଣିଲାଘଵମ୍ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମାନୁଷାଂଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁଗେ
ଇରାବାନ୍ ମଧ୍ୟ ତଳୱାର ଓ ହାତର ଚତୁର୍ୟ ଦେଖାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଲାଘଵେନାଥ ଚରତଃ ସର୍ଵେ ତେ ସୁବଲାତ୍ମଜାଃ । ଅନ୍ତରଂ ନାଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତ ଚରନ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରଗୈର୍ହଯୈଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଚଳନ ଦେଖି, ସୁବଳଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ତେଜ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଅବସର ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଭୂମିଷ୍ଠମଥ ତଂ ସହ୍ଖ୍ଯେ ହ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷାଦଵପ୍ଲୁତମ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ଭୃଶଂ ସର୍ଵେ ଗ୍ରହୀତୁମୁପଚକ୍ରମୁଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଲାଫିଲେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଥାଭ୍ଯାଶଗତାନାଂ ତେଷାଂ ଗାତ୍ରାଣ୍ଯକୃନ୍ତତ । ଅସିହସ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରହସ୍ତାନାଂ ତେଷାଂ ଗାତ୍ରାଣ୍ଯକୃନ୍ତତ
ସେମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ବେଳେ, ତଳୱାର ଧାରୀ ଇରାବାନ୍ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ଦେହ ଅଂଶ କାଟିଦେଲେ।
ଆଯୁଧାନି ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ବାହୂନପି ଵିଭୂଷିତାନ୍। ଅପତନ୍ତ ନିକୃତ୍ତାଙ୍ଗା ମୃତା ଭୂମୌ ଗତାସଵଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଭୂଷିତ ବାହୁ ଭି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ତାଙ୍କ ଅଂଗ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ହରାଇ, ମୃତ ହେଲେ।
ଵୃଷକସ୍ତୁ ମହାରାଜ ବହୁଧା ଵିପରିକ୍ଷତଃ। ଅମୁଚ୍ଯତ ମହାରୌଦ୍ରାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୀରାଵକର୍ତନାତ୍
ହେ ରାଜା, ବୃଷ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ବୀର ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।