ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ମହାରାଜ ନାଗରାଟ୍ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ଜଗାମାଶୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ରାର୍ଜୁନଂ ଗତମ୍
ସେ ନାଗମାନଙ୍କ ରାଜା, ସତ୍ୟବୀର, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁରନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲେ, କାରଣ ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଥିବା ଖବର ପାଇଥିଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ପିତରଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ଅଭ୍ଯଵାଦଯଦଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଵିନଯେନ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ସତ୍ୟବୀର, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟ ଛାଡ଼ି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ନ୍ଯଵେଦଯତ ଚାତ୍ମାନମର୍ଜୁନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଇରାଵାନସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାହଂ ତଵ ପ୍ରଭୋ
ସେ ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଇରାବତ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ମାତୁଃ ସମାଗମୋ ଯଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତମନୁସସ୍ମାର ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ତାଙ୍କ ମାଆଁ ସହିତ ମିଳିବା ଘଟଣା ସମସ୍ତ କଥା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ; ପାଣ୍ଡବ ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁତଂ ଚାପି ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶଂ ଗୁଣୈଃ । ପ୍ରୀତିମାନନଯତ୍ପାର୍ଥୋ ଦେଵରାଜନିଵେଶନମ୍
ସେ, ଗୁଣରେ ନିଜ ପରି ଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପାର୍ଥ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ତାଙ୍କୁ ଦେବରାଜଙ୍କ ନିବାସକୁ ନେଇଗଲେ।
ସୋଽର୍ଜୁନେନ ସମାଜ୍ଞପ୍ତୋ ଦେଵଲୋକେ ତଦା ନୃପ । ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵକାର୍ଯଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ସେଠାରେ, ଦେବଲୋକରେ, ହେ ରାଜା, ଅର୍ଜୁନ ସ୍ନେହ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସ ଚାପି ନରଶାର୍ଦୂଲଃ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମଃ।' ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ପାର୍ଥମଯମସ୍ମି ତଵାନଘ
ସେ ମହାବୀର ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଥିରେ ବାଘର ଭଳି ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ତୁମର ହେଲି।'
ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍ । କଂ କରୋମି ଚ ତେ କାମଂ କଂ ଚ କାମଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାଧୀନ, ତୁମର ସେବକ ଓ ପୁଅ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦାଉ। ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ। କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏବଂ କଣ ଇଚ୍ଛା ରଖିଛ?
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ଵାସଵିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ଚ କାର୍ଯଂ ଚ କାର୍ଯା ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ମାନଦଃ
ବାସବୀ ସେ ପୁଅକୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରେମ ଭରା କଥାରେ କହିଲେ, 'ସ୍ନେହ ସହିତ କାମ କର, ହେ ମାନଦାତା।'
ଯୁଦ୍ଧକାଲେ ତୁ ସାହାଯ୍ଯଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ନୋ ଭଵେଦିତି । ବାଢମିତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯୁଦ୍ଧକାଲ ଇହାଗତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ ଦେବାକୁ ନିଷେଧ ଥିଲା; ଏହି ଶର୍ତ୍ତକୁ ମନେଇ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ର ସମୟ ଆସିଛି।
କାମଵର୍ଣଜଵୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ଵତଃ ଶୁଶୁଭେ ଵୃତଃ । ତେ ହଯାଃ କାଞ୍ଚନାପୀଡା ନାନାଵର୍ଣା ମନୋଜଵାଃ
ଚାରିପାଖରେ ଇଚ୍ଛା ରଙ୍ଗ, ତ୍ୱରିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଜାତିର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସୁନାର ମୁଣ୍ଡା ଓ ନାନା ରଙ୍ଗର, ମନର ତ୍ୱରା ଭଳି ଦ୍ରୁତ।
ଉତ୍ପେତୁଃ ସହସା ରାଜନ୍ହଂସା ଇଵ ମହୋଦଧୌ । ତେ ତ୍ଵଦୀଯାନ୍ସମାସାଦ୍ଯ ହଯସଂଘାନ୍ମନୋଜଵାନ୍
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ହଠାତ୍ ମହାସାଗରରେ ହଂସମାନେ ଭଳି ଦୌଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ସେ ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ତୁମର ଘୋଡ଼ା ଦଳ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ।
କ୍ରୋଡୈଃ କ୍ରୋଡାନଭିଘ୍ନନ୍ତୋ ଘୋଣାଭିଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ନିପେତୁଃ ସହସା ରାଜନ୍ସୁଵେଗାଭିହତା ଭୁଵି
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏକାପରେକ ଛାତି ଓ ନାକରେ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ତ୍ୱରାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ହେ ରାଜା।
ନିପତଦ୍ଭିସ୍ତଥା ତୈଶ୍ଚ ହଯସଙ୍ଘୈଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଦାରୁଣଃ ଶବ୍ଦଃ ସୁପର୍ଣପତନେ ଯଥା
ଏଭଳି ଘୋଡ଼ା ଦଳମାନେ ପରସ୍ପରେ ଲଡ଼ି ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ଯେପରି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ପତନ କରିଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକା ରାଜନ୍ସମେତ୍ଯାନ୍ଯୋନ୍ଯମାହଵେ । ପରସ୍ପରଵଧଂ ଘୋରଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ହଯସାଦିନଃ
ଏହିପରି, ହେ ରାଜା, ତୁମର ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପରେକ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କରିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ସଂକୁଲେ ତୁମୁଲେ ଭୃଶମ୍ । ଉଭଯୋରପି ସଂଶାନ୍ତା ହଯସଙ୍ଘାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇପକ୍ଷର ଘୋଡ଼ା ଦଳ ସମସ୍ତଠାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣସାଯକାଃ ଶୂରା ନିହତାଶ୍ଵାଃ ଶ୍ରମାତୁରାଃ । ଵିଲଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତକ୍ଷମାଣାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ବୀରମାନେ, ତାଙ୍କର ତୀର ଶେଷ, ଘୋଡ଼ା ମୃତ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ସହି ଅପସାରିଗଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୀଣେ ହଯାନିକେ କିଂଚିଚ୍ଛେଷେ ଚ ଭାରତ । ସୌବଲସ୍ଯାନୁଜାଃ ଶୂରା ନିର୍ଗତା ରଣମୂର୍ଧନି
ଏପରେ, ଘୋଡ଼ା ଦଳ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ଓ କିଛିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ବେଳେ, ହେ ଭାରତ, ସୌବଳଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଶୂରବୀରତା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵାଯୁଵେଗସମସ୍ପର୍ଶାଞ୍ଜଵେ ଵାଯୁସମାଂଶ୍ଚ ତେ। ଆରୁହ୍ଯ ବଲସଂପନ୍ନାନ୍ଵଯଃସ୍ଥାଂସ୍ତୁରଗୋତ୍ତମାନ୍
ବାୟୁର ତ୍ୱରା ଓ ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଵୃଷକଶ୍ଚର୍ମଵାନାର୍ଜଯଃ ଶୁକଃ। ଷଡେତେ ବଲସଂପନ୍ନା ନିର୍ଯଯୁର୍ମହତୋ ବଲାତ୍
ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ବୃଷକ, ଚର୍ମବାନ, ଅର୍ଜୟ, ଶୁକ—ଏହି ଛଅ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ମହାବଳୀ ସେନାରୁ ବାହାରିଲେ।
ଵାର୍ଯମାଣାଃ ଶକୁନିନା ସ୍ଵୈଶ୍ଚ ଯୋଧୈର୍ମହାବଲୈଃ । ସନ୍ନଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲା ରୌଦ୍ରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଶକୁନି ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ତଦନୀକଂ ମହାବହୋ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପରମଦୁର୍ଜଯମ୍ । ବଲେନ ମହତା ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଵିଜଯୈଷିଣଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ସେମାନେ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ବିନ୍ୟାସକୁ ଭାଙ୍ଗି, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ବିଜୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ତଦା ହୃଷ୍ଟା ଗାନ୍ଧାରା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ । ତାନ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଂସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଇରାଵାନପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ଗାନ୍ଧାରୀମାନେ, ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଇରାବାନ୍ ବି ଶୂରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମରେ ଯୋଧାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଵିଚିତ୍ରହଯସ୍ଥିତାନ୍ । ଯଥୈତେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଯୋଧାଃ ସାନୁଗଵାହନାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ, ଇରାବାନ୍ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସେନାକୁ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କ ସାଥି ଓ ଯାନ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—'
ହନ୍ଯନ୍ତେ ସମରେ ସର୍ଵେ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ବାଢମିତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଯୋଧା ଇରାଵତଃ
ସମରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଉ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଉ। ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଇରାବାନ୍ ସହିତ ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ମନୋମନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଜଘ୍ନୁସ୍ତେଷାଂ ବଲାନୀକଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ସମରେ ପରୈଃ । ତଦନୀକମନୀକେନ ସମରେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପାତିତମ୍
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ଜୟ ବଳକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ଏହି ଦଳକୁ ଅନୀକେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖିଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସୁବଲସ୍ଯାତ୍ମଜା ରଣେ । ଇରାଵନ୍ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା ସହିପାରି ନଥିବା ସୁବଳଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଇରାବାନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତାଡଯନ୍ତଃ ଶିତୈଃ ପ୍ରାସୈଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍। ତେ ଶୂରାଃ ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ କୁର୍ଵନ୍ତୋ ମହଦାକୁଲମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସେହି ସାହସୀମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଇରାଵାନଥ ନିର୍ଭିନ୍ନଃ ପ୍ରାସୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ସ୍ରଵତା ରୁଧିରେଣାକ୍ତସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଵିଦ୍ଧ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ତାପରେ ଇରାବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ, ଯେପରି ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଏ।
ଉରସ୍ଯପି ଚ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ଭୃଶାହତଃ । ଏକୋ ବହୁଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ଧୈର୍ଯାଦ୍ରାଜନ୍ନ ଵିଵ୍ଯଥେ
ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଛାତି, ପିଠି ଓ ପାଶ୍ୱରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସାହସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭୟ ହେଲା ନାହିଁ, ରାଜନ।