ନ ଶୃଣୋମି ପୁରା ଵାକ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ଯଃ ପଥ୍ଯମିଵୌଷଧମ୍ । ତଦିଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ସାଧୁ ଭାଷିତମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣିଲି ନାହିଁ, ଯେପରି ମଣିଷ ସୁଠିକ ଔଷଧ ଅବହେଳା କରେ; ଏବେ ସେଇ ଭଲ କଥା ସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଦୁରଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଣାଂ ତଥାଽନ୍ଯେଷାଂ ହିତୈଷିଣାମ୍ । ଅକୃତ୍ଵା ଵଚନଂ ପଥ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କୌରଵାଃ
ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅମାନିଲେ କୌରବମାନେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦେତତ୍ସମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ପୂର୍ଵମେଵ ହି ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ମାନ୍ମେ ଵଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହି ଅପରାଧ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ସଞ୍ଜୟ; ତେଣୁ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ, ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଚାଲିଥିଲା।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ମୁମହାରୌଦ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମୁପଦ୍ଯତ। ଲକକ୍ଷଯକରୋ ରାଜଂସ୍ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଅନେକ ସେନାଙ୍କ ନାଶ କଲା; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଶୁଣ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ସଂରବ୍ଧାନ୍ଯଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଭୀଷ୍ମମେଵ ଜିଘାଂସଯା
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଯୁକ୍ତାନୀକା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମମେଵ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଯୋଧ୍ୟା ସାତ୍ୟକି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭାଗ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚୈଵ ସହିତାଃ ସର୍ଵସୋମକୈଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମମେଵ ମହାରଥମ୍
ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ସେଇ ମହାରଥୀଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କେକଯା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଦଂଶିତଃ । ଶୁକ୍ତାନୀକା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମମେଵ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
କେକୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ଭୟଙ୍କର କୁନ୍ତିଭୋଜ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭାଗ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଦ୍ରୌପଦଶ୍ଚୈଵ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଦଂଶିତଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାନ୍ସମଭ୍ଯଯୁଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର କୁନ୍ତିଭୋଜ, ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତଥା ଶୂରୋ ହୈଡିମ୍ବଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତେଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ କୌରଵାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ପ୍ରବଳ ହଇଡିମ୍ବ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଭୀମସେନ, ସେମାନେ କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ୍ରିଧାଭୂତୈରଵଧ୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୌରଵା ଯୁଧି। ତଥୈଵ କୌରଵୈ ରାଜନ୍ନଵଧ୍ଯନ୍ତ ପରେ ରଣେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବମାନେଙ୍କୁ ତିନି ଦଳରେ ଭାଗ କରି ହରାଇଲେ, ରାଜା, ଏହିପରି ଭାବେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହାର କରି ହରାଇଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୋମକାନ୍ସୃଞ୍ଜଯୈଃ ସହ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯନ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍
ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସୋମକ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତତ୍ରାକ୍ରନ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ମହାତ୍ମାନାମ୍ । ଵଧ୍ଯତାଂ ସମରେ ରାଜନ୍ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ଧନ୍ଵିନା
ସେଠାରେ, ବଡ଼ ମନବଳ ଥିବା ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ଦ୍ରୋଣେନ ନିହତାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯା ବହଵୋ ରଣେ। ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୋ ହୃଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵ୍ଯାଧିକ୍ଲିଷ୍ଟା ଵରା ଇଵ
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ହାତରେ ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଘାଉରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ଗଡାଗଡି ହେଉଥିଲେ, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗମାନେ।
କୂଜତାଂ କ୍ରନ୍ଦତାଂ ଚୈଵ ସ୍ତନତାଂ ଚୈଵ ଭାରତ। ଅନିଶଂ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଶବ୍ଦଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଲିଷ୍ଟାନାଂ ନୃଣାମିଵ
ଅବିରତ ଚିତ୍କାର, କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ମଣିଷମାନେଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଭାରତ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ଭୋକରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।
ତଥୈଵ କୌରଵେଯାଣାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଚକାର କଦନଂ ଘୋରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲ ଇଵାପରଃ
ଏହିପରି ଭାବେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ କୌରବମାନେଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟାଇଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି।
ଵଧ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ସୈନ୍ଯାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନ ମହାରଣେ । ପ୍ରାଵର୍ତତ ନଦୀ ଘୋରା ରୁଧିରୌଘପରଵାହିନୀ
ସେଠାରେ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ହତ କରୁଥିବାବେଳେ, ରକ୍ତର ଧାରା ବହୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଏକ ନଦୀ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସ ସଂଗ୍ରାମୋ ମହାରାଜ ଘୋରରୂପୋଽଭଵନ୍ମହାନ୍ । କୁରୂଣାଂ ପାଣଡଵାନାଂ ଚ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ସେଯୁଦ୍ଧ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ନେଇଲା, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଯମର ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇଲା।
ତତୋ ଭୀମୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଭସଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ଗଜାନୀକଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୃତ୍ଯଵେ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଅତି ତୀବ୍ରତା ସହିତ ହାତୀ ବାହିନୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପଠାଇଲେ।
ତତ୍ର ଭାରତ ଭୀମେନ ନାରାଚାଭିହତା ଗଜାଃ । ପେତୁର୍ନେଦୁଶ୍ଚ ସେଦୁଶ୍ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ପରିବଭ୍ରମୁଃ
ସେଠାରେ, ଭାରତ, ଭୀମଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହାତୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଗର୍ଜନ, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଛିନ୍ନହସ୍ତା ମହାନାଗାଶ୍ଛିନ୍ନଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ମାରିଷ । କ୍ରୌଞ୍ଚଵଦ୍ଵ୍ଯନଦନ୍ଭୀତାଃ ପୃଥିଵୀମଧିଶେରତେ
କିଛି ବଡ଼ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଓ ଅଙ୍ଗ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଭୟରେ କ୍ରଉଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଯାଇଥିଲେ।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ହଯାନୀକମଭିଦ୍ରୁତୌ। ତେ ହଯାଃ କାଞ୍ଚନାପୀଡା ରୁକ୍ମଭାଣ୍ଡପରିଚ୍ଛଦାଃ
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଘୋଡ଼ା ବାହିନୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ଓ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଵଧ୍ଯମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ପତିଦ୍ଭିସ୍ତୁରଗୈ ରାଜନ୍ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ହତ ହେଉଥିଲେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ଶବରେ ଭୂମି ଢାକିଯାଉଥିଲା।
ନିର୍ଜିହ୍ଵୈଶ୍ଚ ଶ୍ଵସଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୂଜଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଗତାସୁଭିଃ । ହଯୈର୍ବଭୌ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାନାରୂପଧରୈର୍ଧରା
କେହି ଜିଭା ବିହୀନ, କେହି ହାଁଫୁଥିବା, କେହି ହିନ୍ହିନା ଦେଉଥିବା ଓ କେହି ମୃତ ଘୋଡ଼ା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଭୂମିକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅର୍ଜୁନେନ ହତୈଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତଥା ଭାରତ ରାଜଭିଃ । ପ୍ରବଭୌ ଵସୁଧା ଘୋରା ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ଏହିପରି ଭାବେ, ଭାରତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ରାଜାମାନେଙ୍କ ଶବରେ କିଛି କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରଥୈର୍ଭଗ୍ନୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଛିନ୍ନୈର୍ନିକୃତ୍ତୈଶ୍ଚ ମହାଯୁଧୈଃ । ଚାମରୈର୍ଵ୍ଯଜନୈଶ୍ଚୈଵ ଚ୍ଛତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁମହାପ୍ରଭୈଃ
ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ରଥ, ଛିନ୍ନ ଧ୍ୱଜ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର, ଚାମର, ବିଶାଳ ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା, ଏବଂ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଛତା ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ହରୈର୍ନିଷ୍କୈଃ ସକେଯୂରୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ସକୁଣ୍ଡଲୈଃ । ଉଷ୍ଣୀଷୈରପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ପତାକାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଅଳଙ୍କାର, ସୁନା ମୁଦ୍ରା, ବାହୁବନ୍ଦ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ, ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ପଗଡ଼ି ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପତାକା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଅନୁକର୍ଷୈଃ ଶୁଭୈ ରାଜନ୍ଯୋକ୍ରୈଶ୍ଚୈଵ ସରଶ୍ମିଭିଃ । ସଂକୀର୍ଣା ଵସୁଧା ଭାତି ଵସନ୍ତେ କୁସୁମୈରିଵ
ଯୋକ, ଶୋଭାବନ୍ତ ରାଜସିକ ହାର୍ନେସ ଓ ରେନ୍ସରେ ଭୂମି ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ବସନ୍ତକାଳରେ ଫୁଲରେ ଭୂମି ଯେପରି ଶୋଭା ପାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଏଵମେଷ କ୍ଷଯୋ ଵୃତ୍ତଃ ପାଣ୍ଡୂନାମପି ଭାରତ। କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଶାନ୍ତନଵେ ଭୀଷ୍ମେ ଦ୍ରୋଣେ ଚ ରଥସତ୍ତମେ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ଭାରତ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଓ ରଥରେ ପ୍ରବଳ ଡ୍ରୋଣ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ଆସିଥିଲା।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନି କୃପେ ଚୈଵ ତଥୈଵ କୃତଵର୍ମଣି। ତଥେତରେଷୁ କ୍ରୁଦ୍ଧେଷୁ ତାଵକାନାମପି କ୍ଷଯଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, କୃତବର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତୁମ ଦଳର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ଆସିଥିଲା।