ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ନିହତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ବହୂନେକେନ ସଞ୍ଜଯ । ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵତ ସଂଯୁଗେ
ମୋ ଏତେ ପୁଅମାନେକୁ ଏକେଠାରେ ମାରିଦେଖି, ସଞ୍ଜୟ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପା ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ?
ଅହନ୍ଯହନି ମେ ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସଞ୍ଜଯ । ମନ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵଥା ପୁତ୍ରାନ୍ଦୈଵେନୋପହତାନ୍ଭୃଶମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୁଅମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ସଞ୍ଜୟ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅମାନେ ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ି ଏଭଳି ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ମେ ତନଯାଃ ସର୍ଵେ ଜୀଯନ୍ତେ ନ ଜଯନ୍ତ୍ଯୁତ । ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ କୃପସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଜୀବିତ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ବି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ—
ସୌମଦତ୍ତେଶ୍ଚ ଵୀରସ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନସ୍ତଥା ତାତ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍
ସୌମଦତ୍ତି ଭଳି ପ୍ରବଳ ବୀର, ଭଗଦତ୍ତ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମା ମଧ୍ୟ, ଓ ପିତା, ଯେଉଁମାନେ କେବେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ—
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଶୂରାଣାଂ ମଧ୍ଯଗାସ୍ତନଯା ମମ । ଯଦହନ୍ଯନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ କିମନ୍ଯଦ୍ଭାଗଧେଯତଃ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ; ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତେବେ ଭାଗ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କଣ ଥିଲା?
ନ ହି ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମନ୍ଦଃ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତମବୁଧ୍ଯତ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ମଯା ତାତ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ମୋର ଅବୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା କଥା ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ପିତା।
ଗନ୍ଧାର୍ଯା ଚୈଵ ଦୁର୍ମେଧାଃ ସତତଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ନାବୁଧ୍ଯତ ପୁରା ମୋହାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତମିଦଂ ଫଲମ୍
ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ସଦା ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବେ ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗୁଛି।
ଯଦ୍ଭୀମସେନଃ ସମରେ ପୁତ୍ରାନ୍ମମ ଵିଚେତସଃ । ଅହନ୍ଯହନି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନଯତେ ଯମସାଦନମ୍
ଯେପରି ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ଭ୍ରମିତ ପୁଅମାନେ କୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଉଛି—
ଇଦଂ ତତ୍ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ତୁର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍ । ନ ବୁଦ୍ଧଵାନସ୍ମି ଵିଭୋ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନମିଦଂ ତଦା
ଏହି ଘଟଣା ତାହାଇ, ଯାହା କ୍ଷତ୍ତୃର ଉତ୍ତମ କଥା ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, କିନ୍ତୁ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ନିଵାରଯ ସୁତଂ ଦ୍ଯୂତାତ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ମା ଦ୍ରୁହେତି ଚ । ସୁହୃଦାଂ ହିତକାମାନାଂ ବ୍ରୁଵତାଂ ତତ୍ତଦେଵ ଚ
‘ତୁମ ପୁଅକୁ ଦ୍ୟୂତରୁ ବାଞ୍ଚାଅ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଦ୍ୱେଷ କରନି’—ଏହିପରି ମିତ୍ରମାନେ ଭଲ ଚାହିଁ କହିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ନ ଶୃଣୋମି ପୁରା ଵାକ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ଯଃ ପଥ୍ଯମିଵୌଷଧମ୍ । ତଦିଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ସାଧୁ ଭାଷିତମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣିଲି ନାହିଁ, ଯେପରି ମଣିଷ ସୁଠିକ ଔଷଧ ଅବହେଳା କରେ; ଏବେ ସେଇ ଭଲ କଥା ସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଦୁରଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଣାଂ ତଥାଽନ୍ଯେଷାଂ ହିତୈଷିଣାମ୍ । ଅକୃତ୍ଵା ଵଚନଂ ପଥ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କୌରଵାଃ
ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅମାନିଲେ କୌରବମାନେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦେତତ୍ସମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ପୂର୍ଵମେଵ ହି ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ମାନ୍ମେ ଵଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହି ଅପରାଧ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ସଞ୍ଜୟ; ତେଣୁ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ, ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଚାଲିଥିଲା।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ମୁମହାରୌଦ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମୁପଦ୍ଯତ। ଲକକ୍ଷଯକରୋ ରାଜଂସ୍ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଅନେକ ସେନାଙ୍କ ନାଶ କଲା; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଶୁଣ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ସଂରବ୍ଧାନ୍ଯଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଭୀଷ୍ମମେଵ ଜିଘାଂସଯା
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଯୁକ୍ତାନୀକା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମମେଵ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଯୋଧ୍ୟା ସାତ୍ୟକି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭାଗ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚୈଵ ସହିତାଃ ସର୍ଵସୋମକୈଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମମେଵ ମହାରଥମ୍
ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ସେଇ ମହାରଥୀଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କେକଯା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଦଂଶିତଃ । ଶୁକ୍ତାନୀକା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମମେଵ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
କେକୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ଭୟଙ୍କର କୁନ୍ତିଭୋଜ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭାଗ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଦ୍ରୌପଦଶ୍ଚୈଵ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଦଂଶିତଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାନ୍ସମଭ୍ଯଯୁଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର କୁନ୍ତିଭୋଜ, ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତଥା ଶୂରୋ ହୈଡିମ୍ବଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତେଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ କୌରଵାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ପ୍ରବଳ ହଇଡିମ୍ବ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଭୀମସେନ, ସେମାନେ କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ୍ରିଧାଭୂତୈରଵଧ୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୌରଵା ଯୁଧି। ତଥୈଵ କୌରଵୈ ରାଜନ୍ନଵଧ୍ଯନ୍ତ ପରେ ରଣେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବମାନେଙ୍କୁ ତିନି ଦଳରେ ଭାଗ କରି ହରାଇଲେ, ରାଜା, ଏହିପରି ଭାବେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହାର କରି ହରାଇଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୋମକାନ୍ସୃଞ୍ଜଯୈଃ ସହ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯନ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍
ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସୋମକ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତତ୍ରାକ୍ରନ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ମହାତ୍ମାନାମ୍ । ଵଧ୍ଯତାଂ ସମରେ ରାଜନ୍ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ଧନ୍ଵିନା
ସେଠାରେ, ବଡ଼ ମନବଳ ଥିବା ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ଦ୍ରୋଣେନ ନିହତାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯା ବହଵୋ ରଣେ। ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୋ ହୃଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵ୍ଯାଧିକ୍ଲିଷ୍ଟା ଵରା ଇଵ
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ହାତରେ ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଘାଉରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ଗଡାଗଡି ହେଉଥିଲେ, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗମାନେ।
କୂଜତାଂ କ୍ରନ୍ଦତାଂ ଚୈଵ ସ୍ତନତାଂ ଚୈଵ ଭାରତ। ଅନିଶଂ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଶବ୍ଦଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଲିଷ୍ଟାନାଂ ନୃଣାମିଵ
ଅବିରତ ଚିତ୍କାର, କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ମଣିଷମାନେଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଭାରତ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ଭୋକରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।
ତଥୈଵ କୌରଵେଯାଣାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଚକାର କଦନଂ ଘୋରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲ ଇଵାପରଃ
ଏହିପରି ଭାବେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ କୌରବମାନେଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟାଇଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି।
ଵଧ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ସୈନ୍ଯାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନ ମହାରଣେ । ପ୍ରାଵର୍ତତ ନଦୀ ଘୋରା ରୁଧିରୌଘପରଵାହିନୀ
ସେଠାରେ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ହତ କରୁଥିବାବେଳେ, ରକ୍ତର ଧାରା ବହୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଏକ ନଦୀ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସ ସଂଗ୍ରାମୋ ମହାରାଜ ଘୋରରୂପୋଽଭଵନ୍ମହାନ୍ । କୁରୂଣାଂ ପାଣଡଵାନାଂ ଚ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ସେଯୁଦ୍ଧ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ନେଇଲା, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଯମର ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇଲା।
ତତୋ ଭୀମୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଭସଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ଗଜାନୀକଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୃତ୍ଯଵେ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଅତି ତୀବ୍ରତା ସହିତ ହାତୀ ବାହିନୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପଠାଇଲେ।
ତତ୍ର ଭାରତ ଭୀମେନ ନାରାଚାଭିହତା ଗଜାଃ । ପେତୁର୍ନେଦୁଶ୍ଚ ସେଦୁଶ୍ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ପରିବଭ୍ରମୁଃ
ସେଠାରେ, ଭାରତ, ଭୀମଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହାତୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଗର୍ଜନ, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।