ତଥୈଵ ଚ ଵଧାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପାଣ୍ଡଵୋ ବଲୀ। ନୂନଂ ଜାତୋ ମହାବାହୁର୍ଯଥା ହନ୍ତି ସ୍ମ କୌରଵାନ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମ, ତୁମର ପୁଅମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଏଭଳି କରି କୌରବମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି।
ତତୋ ଦୁରଯୋଧନୋ ରାଜା ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଦୁଃଖେନ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦିଲେ।
ନିହତା ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରା ଭୀମସେନେନ ମେ ଯୁଧି। ଯତମାନାସ୍ତଥାନ୍ଯେଽପି ହନ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵସୈନିକାଃ
ମୋର ସାହସୀ ଭାଇମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ମରିଯାଉଛନ୍ତି।
ଭଵାଂଶ୍ଚ ମଧ୍ଯସ୍ଥତଯା ନିତ୍ଯମସ୍ମାନୁପେକ୍ଷତେ। ସୋଽହଂ କୁପଥମାରୂଢଃ ପଶ୍ଯ ଦୈଵମିଦଂ ମମ
ଆଉ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରହି, ଆମକୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି; ଏଭଳି ମୁଁ ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ମୋର ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଦେଖୁଛି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ କ୍ରୂରଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ସମାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ
ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଲୁହା ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଉକ୍ତମେତନ୍ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ରୋଣେନ ଵିଦୁରେଣ ଚ । ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ଚ ଯଶସ୍ଵିନ୍ଯା ତତ୍ତ୍ଵଂ ତାତ ନ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର ଓ ମହିମାଶାଳୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲୁ; କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ତୁମେ ସେଇ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସମଯଶ୍ଚ ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତୋ ଵୈ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ । ନାହଂଯୁଧି ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ନାପ୍ଯାଚାର୍ଯଃ କଥଂଚନା
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଯେ ମୁଁ କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଯ ହି ଧର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଭୀମୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ସଂଯୁଗେ। ହନିଷ୍ଯତି ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୀମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବେ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ସ ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ରଣେ କୃତ୍ଵା ଦୃଢାଂ ମତିମ୍ । ଯୋଧଯସ୍ଵ ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ କୃତ୍ଵା ପରାଯଣମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ରାଜା, ଦୃଢ଼ ହୁଅ, ମନକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର।
ନ ଶକ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵା ଜେତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଥିରାଂ କୃତ୍ଵା ମତିଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ, ଭାରତ, ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟୁଟ ରୁହି ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ନିହତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ବହୂନେକେନ ସଞ୍ଜଯ । ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵତ ସଂଯୁଗେ
ମୋ ଏତେ ପୁଅମାନେକୁ ଏକେଠାରେ ମାରିଦେଖି, ସଞ୍ଜୟ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପା ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ?
ଅହନ୍ଯହନି ମେ ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସଞ୍ଜଯ । ମନ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵଥା ପୁତ୍ରାନ୍ଦୈଵେନୋପହତାନ୍ଭୃଶମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୁଅମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ସଞ୍ଜୟ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅମାନେ ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ି ଏଭଳି ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ମେ ତନଯାଃ ସର୍ଵେ ଜୀଯନ୍ତେ ନ ଜଯନ୍ତ୍ଯୁତ । ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ କୃପସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଜୀବିତ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ବି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ—
ସୌମଦତ୍ତେଶ୍ଚ ଵୀରସ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନସ୍ତଥା ତାତ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍
ସୌମଦତ୍ତି ଭଳି ପ୍ରବଳ ବୀର, ଭଗଦତ୍ତ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମା ମଧ୍ୟ, ଓ ପିତା, ଯେଉଁମାନେ କେବେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ—
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଶୂରାଣାଂ ମଧ୍ଯଗାସ୍ତନଯା ମମ । ଯଦହନ୍ଯନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ କିମନ୍ଯଦ୍ଭାଗଧେଯତଃ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ; ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତେବେ ଭାଗ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କଣ ଥିଲା?
ନ ହି ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମନ୍ଦଃ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତମବୁଧ୍ଯତ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ମଯା ତାତ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ମୋର ଅବୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା କଥା ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ପିତା।
ଗନ୍ଧାର୍ଯା ଚୈଵ ଦୁର୍ମେଧାଃ ସତତଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ନାବୁଧ୍ଯତ ପୁରା ମୋହାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତମିଦଂ ଫଲମ୍
ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ସଦା ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବେ ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗୁଛି।
ଯଦ୍ଭୀମସେନଃ ସମରେ ପୁତ୍ରାନ୍ମମ ଵିଚେତସଃ । ଅହନ୍ଯହନି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନଯତେ ଯମସାଦନମ୍
ଯେପରି ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ଭ୍ରମିତ ପୁଅମାନେ କୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଉଛି—
ଇଦଂ ତତ୍ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ତୁର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍ । ନ ବୁଦ୍ଧଵାନସ୍ମି ଵିଭୋ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନମିଦଂ ତଦା
ଏହି ଘଟଣା ତାହାଇ, ଯାହା କ୍ଷତ୍ତୃର ଉତ୍ତମ କଥା ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, କିନ୍ତୁ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ନିଵାରଯ ସୁତଂ ଦ୍ଯୂତାତ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ମା ଦ୍ରୁହେତି ଚ । ସୁହୃଦାଂ ହିତକାମାନାଂ ବ୍ରୁଵତାଂ ତତ୍ତଦେଵ ଚ
‘ତୁମ ପୁଅକୁ ଦ୍ୟୂତରୁ ବାଞ୍ଚାଅ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଦ୍ୱେଷ କରନି’—ଏହିପରି ମିତ୍ରମାନେ ଭଲ ଚାହିଁ କହିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ନ ଶୃଣୋମି ପୁରା ଵାକ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ଯଃ ପଥ୍ଯମିଵୌଷଧମ୍ । ତଦିଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ସାଧୁ ଭାଷିତମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣିଲି ନାହିଁ, ଯେପରି ମଣିଷ ସୁଠିକ ଔଷଧ ଅବହେଳା କରେ; ଏବେ ସେଇ ଭଲ କଥା ସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଦୁରଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଣାଂ ତଥାଽନ୍ଯେଷାଂ ହିତୈଷିଣାମ୍ । ଅକୃତ୍ଵା ଵଚନଂ ପଥ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କୌରଵାଃ
ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅମାନିଲେ କୌରବମାନେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦେତତ୍ସମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ପୂର୍ଵମେଵ ହି ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ମାନ୍ମେ ଵଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହି ଅପରାଧ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ସଞ୍ଜୟ; ତେଣୁ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ, ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଚାଲିଥିଲା।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ମୁମହାରୌଦ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମୁପଦ୍ଯତ। ଲକକ୍ଷଯକରୋ ରାଜଂସ୍ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଅନେକ ସେନାଙ୍କ ନାଶ କଲା; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଶୁଣ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ସଂରବ୍ଧାନ୍ଯଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଭୀଷ୍ମମେଵ ଜିଘାଂସଯା
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଯୁକ୍ତାନୀକା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମମେଵ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଯୋଧ୍ୟା ସାତ୍ୟକି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭାଗ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚୈଵ ସହିତାଃ ସର୍ଵସୋମକୈଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମମେଵ ମହାରଥମ୍
ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ସେଇ ମହାରଥୀଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କେକଯା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଦଂଶିତଃ । ଶୁକ୍ତାନୀକା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମମେଵ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
କେକୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ଭୟଙ୍କର କୁନ୍ତିଭୋଜ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭାଗ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଦ୍ରୌପଦଶ୍ଚୈଵ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଦଂଶିତଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାନ୍ସମଭ୍ଯଯୁଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର କୁନ୍ତିଭୋଜ, ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତଥା ଶୂରୋ ହୈଡିମ୍ବଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତେଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ କୌରଵାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ପ୍ରବଳ ହଇଡିମ୍ବ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଭୀମସେନ, ସେମାନେ କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।