ପ୍ରାସୈରଭିହତାଃ କେଚିଦ୍ଗଜଯୋଧାଃ ସମନ୍ତତଃ । ପତମାନାଃ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାନ୍ନଗା ଇଵ
କେତେକ ହାତୀଯୋଧା ଚାରିପାଖରୁ ବଣ୍ଡାରେ ଘାତ ଖାଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଭୂମିକୁ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ୁଥିଲେ।
ପାଦାତାଶ୍ଚାପ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନିଘ୍ନନ୍ତୋଽଥ ପରସ୍ପରମ୍ । ଚିତ୍ରରୂପଧରାଃ ଶୂରା ନଖରପ୍ରାସଯୋଧିନଃ
ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁଠି ଲଡ଼ୁଥିଲେ, କିଏ କିଏ ନଖ ଓ ବଣ୍ଡା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୂରମା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ସମାସାଦ୍ଯ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସୈନିକାଃ । ଅସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଘୋରୈ ରଣେ ନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍
କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ରଥଘୋଷେଣ ନାଦଯନ୍ । ଅଭ୍ଯାଗମଦ୍ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ଧନୁଃଶବ୍ଦେନ ମୋହଯନ୍
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ରଥର ଧ୍ୱନିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଧନୁଷର ଶବ୍ଦରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ରଥାଶ୍ଚାପି ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵଂ ସ୍ଵନମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଯତ୍ତା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ରଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ନରାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତଂ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ତୁମର ଓ ସେମାନଙ୍କର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ଲଡ଼ୁଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ। ନ ଶେକୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ରୂଷ୍ଟ ଓ ତପ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ପରି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ମର୍ଦଯନ୍ତଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ସ ତୁ ଭୀଷ୍ମୋ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ତୋମକାନ୍ସହସୃଜ୍ଜଯାନ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ପାତଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ଭୀଷ୍ମ ତୋମକ ଓ ଜୟନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଓ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେକୁ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁକୃତଂ ଭଯମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉଥିବା ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତେଷାଂ ରଥିନାଂ ଵୀରୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୁଧି । ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ରାଜନ୍ବାହୂନଥ ଶିରାଂସି ଚ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେମାନଙ୍କ ରଥୀମାନଙ୍କର ବାହୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ହଠାତ୍ କାଟିଦେଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵିରଥାନ୍ରଥିନଶ୍ଚକ୍ରେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ପତିତାନ୍ଯୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ହଯେଭ୍ଯୋ ହଯସାଦିନାମ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ରଥୀମାନେକୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ; ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘୋଡ଼ାରୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଞ୍ଶଯାନାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରମାଥିତାନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ି, ପାହାଡ଼ ପରି ମହାନ ହାତୀମାନେ ମୃତ୍ଦେହ ହୋଇ ଲୁହା ମଣିଷ ବିନା ଶୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ହେ ମହାରାଜ।
ନ ତତ୍ରାସୀତ୍ପୁମାନ୍କଶ୍ଚିତ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିଶାଂପତେ। ଅନ୍ଯତ୍ର ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଦ୍ଭୀମସେନାନ୍ମହାବଲାତ୍
ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ରହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ହି ଭୀଷ୍ମଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ । ତତୋ ନିଷ୍ଟାନକୋ ଘୋରୋ ଭୀଷ୍ମଭୀମସମାଗମେ
ସେ ଭୀମସେନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ, ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ; ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭୀମଙ୍କ ମିଳନରେ ଭୟଙ୍କର ଢୋଲ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ବଭୂଵ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଘୋରରୂପୋ ଭଯାନକଃ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ହୃଷ୍ଟାଃ ସିଂହନାଦମଥାନଦନ୍
ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା; ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୁସିରେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ଜୁଗୋପ ସମରେ ଵର୍ତମାନେ ଜନକ୍ଷଯେ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କ ସହୋଦରମାନେଙ୍କ ସହିତ ଘେରାଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ମରୁଥିବା ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଭୀମସ୍ତୁ ସାରଥିଂ ହତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ପ୍ରଦ୍ରୁତାଶ୍ଵେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ରଵମାଣେ ସମନ୍ତତଃ
ଭୀମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତା'ପରେ ଭୟଭୀତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିବା ସହ ଏହି ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ।
ସୁନାଭସ୍ଯ ଶରେଣାଶୁ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ । କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ସ ହତୋ ନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି
ହେ ଭାରତ, ଏକ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଧାରାଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସୁନାଭଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାରାଜ ତଵ ପୁତ୍ରେ ମହାରଥେ । ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ରଣେ ଶୂରାଃ ସୋଦରାଃ ସପ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ପୁଅ, ଏହି ବିଶାଳ ରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲାପରେ, ତାଙ୍କ ସାତିଏ ଶୂରବୀର ସହୋଦର ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଆଦିତ୍ଯକେତୁର୍ବହ୍ଵାଶୀ କୁଣ୍ଡଧାରୋ ମହୋଦରଃ । ଅପରାଜିତଃ ପଣ୍ଡିତକୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷଃ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ
ଆଦିତ୍ୟକେତୁ, ବହ୍ୱାଶୀ, କୁଣ୍ଡଧାର, ମହୋଦର, ଅପରାଜିତ, ପଣ୍ଡିତକ, ଓ ବିଶାଳାକ୍ଷ—ଏହି ସବୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—
ପାଣ୍ଡଵଂ ଚିତ୍ରସନ୍ନାହା ଵିଚିତ୍ରକଵଚଧ୍ଵଜାଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୋଦ୍ଧୁକାମାରିମର୍ଦନାଃ
ବିଚିତ୍ର କବଚ ଓ ଧ୍ୱଜ ପିନ୍ଧି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା ଆଶାରେ, ସେମାନେ ସଂଗ୍ରାମରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମହୋଦରସ୍ତୁ ସମରେ ଭୀମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଭିଃ । ନଵଭିର୍ଵଦ୍ରସଂକାଶୈର୍ନମୁଚିଂ ଵୃତ୍ରହା ଯଥା
ମହୋଦର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କୁ ନଅଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ସେମାନେ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିକୁ ବିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯକେତୁଃ ସପ୍ତତ୍ଯା ବହ୍ଵାଶୀ ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ । ନଵତ୍ଯା କୁଣ୍ଡଧାରଶ୍ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ
ଆଦିତ୍ୟକେତୁ ସତରେ ତୀର, ବହ୍ୱାଶୀ ପାଞ୍ଚଟି, କୁଣ୍ଡଧାର ନବ୍ବେଟି ଏବଂ ବିଶାଳାକ୍ଷ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ଅପରାଜିତୋ ମହାରାଜ ପରାଜିଷ୍ଣୁର୍ମହାରଥମ୍ । ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ହେ ରାଜା, ଅପରାଜିତ ଅନେକ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବର୍ଷା କଲେ।
ରଣେ ପଣ୍ଡିତକଶ୍ଚୈନଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ସମାର୍ପଯତ୍। ସ ତଂ ନ ମମୃଷେ ଭୀମଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଵଧମାହଵେ
ପଣ୍ଡିତକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ମାରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହାତରେ ଆଘାତ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଧନୁଃ ପ୍ରପୀଡ୍ଯ ଵାମେନ କରେଣାମିତ୍ରକର୍ସନଃ । ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା
ବାମ ହାତରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଧାରାଳ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଅପରାଜିତସ୍ଯ ସୁନସଂ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ପରାଜିତସ୍ଯ ଭୀମେନ କୃତ୍ତଂ ଗାମପତଚ୍ଛିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମର ପୁଅ ସୁନାସ ଯେତେବେଳେ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ କୁଣ୍ଡଧାରଂ ମହାରଥମ୍ । ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମୃତ୍ଯୁଲୋକାଯ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତା'ପରେ, ଆଉ ଏକ ଚୌଡ଼ା ତୀର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ଭୀମ କୁଣ୍ଡଧାର ମହାରଥୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତଃ ପୁନରମେଯାତ୍ମା ପ୍ରସଂଧାଯ ଶିଲୀମୁଖମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ସମରେ ପଣ୍ଡିତଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ତା'ପରେ, ଅପାର ଆତ୍ମା ଭୀମ ଏକ ତୀର ଧନୁଷ୍ୟରେ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଣ୍ଡିତକ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତ।