ମନୋଭିସ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୋଧାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ ।' ପୁନରାହୂଯ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶରୀରୈରପି ଚକ୍ରିରେ
ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମନୁଷ୍ୟେଶ୍ୱର, ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ପୁଣି ପୁଣି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେହରେ ଦେହ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍ । ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତୁମର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ମାରୁଥିଲେ ।
ନାରାଚା ନିଶିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସଂପତନ୍ତି ସ୍ମ ଭାରତ । ଵ୍ଯାତ୍ତାନନା ଭଯକରା ଉରଗା ଇଵ ସଙ୍ଘଶଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଭାରତ, ତାଙ୍କର ବିରାଟ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ସର୍ପ ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା ।
ନିଷ୍ପେତୁର୍ଵିମଲାଃ ଶକ୍ତ୍ଯସ୍ତୈଲଧୌତାଃ ସୁତେଜନାଃ । ଅମ୍ବୁଦେଭ୍ଯୋ ଯଥା ରାଜନ୍ଭ୍ରାଜମାନାଃ ଶତହ୍ରଦାଃ
ତେଲ ଲଗାଇ ଚମକୁଥିବା, ଭଲ ଧାର ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ମଳ ଶକ୍ତିମାନେ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଝରଣା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବାହାରୁଥିଲେ, ରାଜା ।
ଗଦାଶ୍ଚ ଵିମଲୈଃ ପଟ୍ଟୈଃ ପିନଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷିତାଃ। ପତନ୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦୃସ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗୋପମାଃ ଶୁଭାଃ
ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଗଦାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵିମଲାମ୍ବରସନ୍ନିଭାଃ । ଆର୍ଷଭାଣି ଚ ଚର୍ମାଣି ଶତଚନ୍ଦ୍ରାଣି ଭାରତତ
ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତଳୱାର ଏବଂ ବୃଷଭ ଚର୍ମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଶତାଧିକ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍କ ଚିତ୍ର ଥିବା ଢାଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭାରତ ।
ଅଶୋଭନ୍ତ ରଣେ ରାଜନ୍ପାତ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵଶଃ । ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ସେନେ ଯୁଧ୍ଯମାନେ ନରାଧିପ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଠାରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ ଓ ଚମକୁଥିଲେ, ରାଜା, ଯେଉଁବେଳେ ସେନାମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ଅଶୋଭେତାଂ ଯଥା ଦେଵଦୈତ୍ଯସେନେ ସମୁଦ୍ଯତେ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସମରେ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ସେନାମାନେ ଦେବ ଓ ଦାନବ ସେନା ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ, ସେପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ ।
ରଥାସ୍ତୁ ରଥିଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରେଷିତାଃ ପରମାହଵେ। ଯୁଗୈର୍ଯୁଗାନି ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଯୁଯୁଧୁଃ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥଚାଳକମାନେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ବେଗରେ ଚଲାଇଲେ, ରଥଗୁଡ଼ିକ ଏକଠି ହୋଇ ଯୁଗ ଯୋଗାଇ ମହାରଥୀ ରାଜାମାନେ ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଦନ୍ତିନାଂ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ସଂଘର୍ଷାତ୍ପାଵକୋଽଭଵତ୍ । ଦନ୍ତେଷୁ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ଗଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଠାରୁ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛଡ଼ିଗଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରାସୈରଭିହତାଃ କେଚିଦ୍ଗଜଯୋଧାଃ ସମନ୍ତତଃ । ପତମାନାଃ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାନ୍ନଗା ଇଵ
କେତେକ ହାତୀଯୋଧା ଚାରିପାଖରୁ ବଣ୍ଡାରେ ଘାତ ଖାଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଭୂମିକୁ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ୁଥିଲେ।
ପାଦାତାଶ୍ଚାପ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନିଘ୍ନନ୍ତୋଽଥ ପରସ୍ପରମ୍ । ଚିତ୍ରରୂପଧରାଃ ଶୂରା ନଖରପ୍ରାସଯୋଧିନଃ
ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁଠି ଲଡ଼ୁଥିଲେ, କିଏ କିଏ ନଖ ଓ ବଣ୍ଡା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୂରମା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ସମାସାଦ୍ଯ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସୈନିକାଃ । ଅସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଘୋରୈ ରଣେ ନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍
କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ରଥଘୋଷେଣ ନାଦଯନ୍ । ଅଭ୍ଯାଗମଦ୍ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ଧନୁଃଶବ୍ଦେନ ମୋହଯନ୍
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ରଥର ଧ୍ୱନିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଧନୁଷର ଶବ୍ଦରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ରଥାଶ୍ଚାପି ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵଂ ସ୍ଵନମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଯତ୍ତା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ରଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ନରାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତଂ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ତୁମର ଓ ସେମାନଙ୍କର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ଲଡ଼ୁଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ। ନ ଶେକୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ରୂଷ୍ଟ ଓ ତପ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ପରି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ମର୍ଦଯନ୍ତଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ସ ତୁ ଭୀଷ୍ମୋ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ତୋମକାନ୍ସହସୃଜ୍ଜଯାନ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ପାତଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ଭୀଷ୍ମ ତୋମକ ଓ ଜୟନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଓ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେକୁ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁକୃତଂ ଭଯମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉଥିବା ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ତେଷାଂ ରଥିନାଂ ଵୀରୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୁଧି । ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ରାଜନ୍ବାହୂନଥ ଶିରାଂସି ଚ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେମାନଙ୍କ ରଥୀମାନଙ୍କର ବାହୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ହଠାତ୍ କାଟିଦେଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵିରଥାନ୍ରଥିନଶ୍ଚକ୍ରେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ପତିତାନ୍ଯୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ହଯେଭ୍ଯୋ ହଯସାଦିନାମ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ରଥୀମାନେକୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ; ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘୋଡ଼ାରୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଞ୍ଶଯାନାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରମାଥିତାନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ି, ପାହାଡ଼ ପରି ମହାନ ହାତୀମାନେ ମୃତ୍ଦେହ ହୋଇ ଲୁହା ମଣିଷ ବିନା ଶୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ହେ ମହାରାଜ।
ନ ତତ୍ରାସୀତ୍ପୁମାନ୍କଶ୍ଚିତ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିଶାଂପତେ। ଅନ୍ଯତ୍ର ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଦ୍ଭୀମସେନାନ୍ମହାବଲାତ୍
ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ରହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ହି ଭୀଷ୍ମଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ । ତତୋ ନିଷ୍ଟାନକୋ ଘୋରୋ ଭୀଷ୍ମଭୀମସମାଗମେ
ସେ ଭୀମସେନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ, ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ; ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭୀମଙ୍କ ମିଳନରେ ଭୟଙ୍କର ଢୋଲ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ବଭୂଵ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଘୋରରୂପୋ ଭଯାନକଃ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ହୃଷ୍ଟାଃ ସିଂହନାଦମଥାନଦନ୍
ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା; ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୁସିରେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ଜୁଗୋପ ସମରେ ଵର୍ତମାନେ ଜନକ୍ଷଯେ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କ ସହୋଦରମାନେଙ୍କ ସହିତ ଘେରାଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିବାବେଳେ ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ମରୁଥିବା ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଭୀମସ୍ତୁ ସାରଥିଂ ହତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ପ୍ରଦ୍ରୁତାଶ୍ଵେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ରଵମାଣେ ସମନ୍ତତଃ
ଭୀମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତା'ପରେ ଭୟଭୀତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିବା ସହ ଏହି ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ।
ସୁନାଭସ୍ଯ ଶରେଣାଶୁ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ । କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ସ ହତୋ ନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି
ହେ ଭାରତ, ଏକ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଧାରାଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସୁନାଭଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାରାଜ ତଵ ପୁତ୍ରେ ମହାରଥେ । ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ରଣେ ଶୂରାଃ ସୋଦରାଃ ସପ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ପୁଅ, ଏହି ବିଶାଳ ରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲାପରେ, ତାଙ୍କ ସାତିଏ ଶୂରବୀର ସହୋଦର ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।