ରେଜୁସ୍ତତ୍ର ପତାକାଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରାଣି ଭାରତ । ଅଙ୍ଗଦାନ୍ଯତ୍ର ଚିତ୍ରାଣି ମହାର୍ହାଣି ଧନୂଂଷି ଚ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପତାକା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା, ଧଳା ଛତା ଉଠାଯାଇଥିଲା, ଅମୂଲ୍ୟ ଅଙ୍ଗଦ ଚମକୁଥିଲା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନୁଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵ୍ଯୂହଂ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତୂର୍ଣଂ ପାର୍ଷତଂ ପୃତନାପତିମ୍
ସେ ଅପାର ବ୍ୟୁହ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଥାପୀ ପୃଷତଙ୍କୁ, ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପଶ୍ଯ ଵ୍ଯୂହଂ ମହେଷ୍ଵାସ ନିର୍ମିତଂ ସାଗରୋପମମ୍ । ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହଂ ରଣେ ଶୂର କୁରୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମହାରଥ
ଦେଖ, ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର, ସମୁଦ୍ର ପରି ଏହି ବ୍ୟୁହ ତିଆରି ହୋଇଛି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରତିବ୍ୟୁହ ତିଆରି କର ।
ତତଃ ସ ପାର୍ଷତଃ କ୍ରୂରୋ ଵ୍ଯୂହଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଟକଂ ମହାରାଜ ପରଵ୍ଯୂହଵିନାଶନମ୍
ତାପରେ କ୍ରୁର ପୃଷତ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଏକ ବ୍ୟୁହ ତିଆରି କଲେ, ରାଜା, ଯାହାକୁ ଶୃଙ୍ଗାଟକ ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୁହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈସ୍ତଥା ହଯପଦାତିଭିଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହର ଦୁଇଟି ଶୃଙ୍ଗରେ ଭୀମସେନ ଓ ସାତ୍ୟକି, ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହିତ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ ।
ନାଭାଵଭୂନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଃ କୃଷ୍ଣସାରଥିଃ । ମଧ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଓ କୃଷ୍ଣ ରଥଚାଳକ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ; ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଠାରେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ ।
ଅଥେତରେ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସହସୈନ୍ଯା ନରାଧିପାଃ । ଵ୍ଯୂହଂ ତଂ ପୂରଯାମାସୁର୍ଵ୍ଯୂହଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ବ୍ୟୁହ ତିଆରିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ପୂରଣ କଲେ ।
ଏଵମେତଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଅତିଷ୍ଠନ୍ସମରେ ଶୂରା ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ଜଯୈଷିଣଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ତିଆରି କରି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ, ସମ୍ରାମ୍ବ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ।
ଭେରୀଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଵିମଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରୈଃ ଶଙ୍ଖନିଃସ୍ଵନୈଃ । କ୍ଷ୍ଵେଡିତାସ୍ଫୋଟିତୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟୈର୍ନାଦିତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଢୋଳ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଶଂଖର ମିଶ୍ରିତ ଧ୍ୱନି, ଘୋଡ଼ାର ହିହିନା, ଅସ୍ତ୍ର ତଡ଼ିତ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା ।
ତତଃ ଶୂରାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ତେ ପରସ୍ପରମ। ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈ ରାଜନ୍ନଵୈକ୍ଷନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମିଳିଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ନିର୍ମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ତକୁଥିଲେ ।
ମନୋଭିସ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୋଧାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ ।' ପୁନରାହୂଯ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶରୀରୈରପି ଚକ୍ରିରେ
ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମନୁଷ୍ୟେଶ୍ୱର, ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ପୁଣି ପୁଣି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେହରେ ଦେହ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍ । ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତୁମର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ମାରୁଥିଲେ ।
ନାରାଚା ନିଶିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସଂପତନ୍ତି ସ୍ମ ଭାରତ । ଵ୍ଯାତ୍ତାନନା ଭଯକରା ଉରଗା ଇଵ ସଙ୍ଘଶଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଭାରତ, ତାଙ୍କର ବିରାଟ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ସର୍ପ ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା ।
ନିଷ୍ପେତୁର୍ଵିମଲାଃ ଶକ୍ତ୍ଯସ୍ତୈଲଧୌତାଃ ସୁତେଜନାଃ । ଅମ୍ବୁଦେଭ୍ଯୋ ଯଥା ରାଜନ୍ଭ୍ରାଜମାନାଃ ଶତହ୍ରଦାଃ
ତେଲ ଲଗାଇ ଚମକୁଥିବା, ଭଲ ଧାର ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ମଳ ଶକ୍ତିମାନେ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଝରଣା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବାହାରୁଥିଲେ, ରାଜା ।
ଗଦାଶ୍ଚ ଵିମଲୈଃ ପଟ୍ଟୈଃ ପିନଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷିତାଃ। ପତନ୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦୃସ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗୋପମାଃ ଶୁଭାଃ
ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଗଦାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵିମଲାମ୍ବରସନ୍ନିଭାଃ । ଆର୍ଷଭାଣି ଚ ଚର୍ମାଣି ଶତଚନ୍ଦ୍ରାଣି ଭାରତତ
ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତଳୱାର ଏବଂ ବୃଷଭ ଚର୍ମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଶତାଧିକ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍କ ଚିତ୍ର ଥିବା ଢାଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭାରତ ।
ଅଶୋଭନ୍ତ ରଣେ ରାଜନ୍ପାତ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵଶଃ । ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ସେନେ ଯୁଧ୍ଯମାନେ ନରାଧିପ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଠାରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ ଓ ଚମକୁଥିଲେ, ରାଜା, ଯେଉଁବେଳେ ସେନାମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ଅଶୋଭେତାଂ ଯଥା ଦେଵଦୈତ୍ଯସେନେ ସମୁଦ୍ଯତେ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସମରେ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ସେନାମାନେ ଦେବ ଓ ଦାନବ ସେନା ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ, ସେପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ ।
ରଥାସ୍ତୁ ରଥିଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରେଷିତାଃ ପରମାହଵେ। ଯୁଗୈର୍ଯୁଗାନି ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଯୁଯୁଧୁଃ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥଚାଳକମାନେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ବେଗରେ ଚଲାଇଲେ, ରଥଗୁଡ଼ିକ ଏକଠି ହୋଇ ଯୁଗ ଯୋଗାଇ ମହାରଥୀ ରାଜାମାନେ ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଦନ୍ତିନାଂ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ସଂଘର୍ଷାତ୍ପାଵକୋଽଭଵତ୍ । ଦନ୍ତେଷୁ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ଗଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଠାରୁ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛଡ଼ିଗଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରାସୈରଭିହତାଃ କେଚିଦ୍ଗଜଯୋଧାଃ ସମନ୍ତତଃ । ପତମାନାଃ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାନ୍ନଗା ଇଵ
କେତେକ ହାତୀଯୋଧା ଚାରିପାଖରୁ ବଣ୍ଡାରେ ଘାତ ଖାଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଭୂମିକୁ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ୁଥିଲେ।
ପାଦାତାଶ୍ଚାପ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନିଘ୍ନନ୍ତୋଽଥ ପରସ୍ପରମ୍ । ଚିତ୍ରରୂପଧରାଃ ଶୂରା ନଖରପ୍ରାସଯୋଧିନଃ
ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁଠି ଲଡ଼ୁଥିଲେ, କିଏ କିଏ ନଖ ଓ ବଣ୍ଡା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୂରମା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ସମାସାଦ୍ଯ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସୈନିକାଃ । ଅସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଘୋରୈ ରଣେ ନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍
କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ରଥଘୋଷେଣ ନାଦଯନ୍ । ଅଭ୍ଯାଗମଦ୍ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ଧନୁଃଶବ୍ଦେନ ମୋହଯନ୍
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ରଥର ଧ୍ୱନିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଧନୁଷର ଶବ୍ଦରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ରଥାଶ୍ଚାପି ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵଂ ସ୍ଵନମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଯତ୍ତା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ରଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ନରାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତଂ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ତୁମର ଓ ସେମାନଙ୍କର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ଲଡ଼ୁଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ। ନ ଶେକୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ରୂଷ୍ଟ ଓ ତପ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ପରି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ମର୍ଦଯନ୍ତଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ସ ତୁ ଭୀଷ୍ମୋ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ତୋମକାନ୍ସହସୃଜ୍ଜଯାନ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ପାତଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ଭୀଷ୍ମ ତୋମକ ଓ ଜୟନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଓ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେକୁ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁକୃତଂ ଭଯମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉଥିବା ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।