ଏକୀଭୂତାଃ ସୁସଂଯତ୍ତାଃ କୌରଵାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍ । ଵ୍ଯୂହାଯ ଵିଦଧୂ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତିଦଂଶିତାନ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ଏବଂ ସଜାଗ ହୋଇ, ରାଜା, କୌରବମାନଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଗଠନ କଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
କୂର୍ମଵ୍ଯୂହଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପିତା ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ସାଗରପ୍ରତିମଂ ଘୋରଂ ଵାହନୋର୍ମିତରଙ୍ଗିଣମ୍
ତାପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର ପିତା ସେନାକୁ କଚ୍ଛପ ଆକାରରେ ବିନ୍ୟାସ କଲେ, ଯାହା ସାଗର ସମାନ ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଯାନବାହନମାନେ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠୁଥିଲେ।
ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯଯୌ । ମାଲଵୈର୍ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଆଵନ୍ତ୍ଯୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଯାଇଥିଲେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ମାଳବ, ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଓ ଆବନ୍ତୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ।
ତତୋଽନନ୍ତରମେଵାସୀଦ୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ । ପୁଲିନ୍ଦୈଃ ପାରଦୈଶ୍ଚୈଵ ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରକମାଲଵୈଃ
ତାଙ୍କ ପରେ ସିଘ୍ର ଆସିଲେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ପୁଲିନ୍ଦ, ପାରଦ, ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରକ ଓ ମାଳବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ।
ଦ୍ରୋଣାଦନନ୍ତରଂ ଯତ୍ତୋ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମଗଧୈଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭଗଦତ୍ତ ଆଗେଇଲେ, ମଗଧ, କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ପିଶାଚମାନେ ସହିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଦନୁ ନୃପଃ କୌସଲ୍ଯୋଽଥ ବୃହଦ୍ବଲଃ । ମେକଲୈଃ କୁରୁଵିନ୍ଦୈଶ୍ଚ ତ୍ରୈପୁରୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତାଃ
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ରାଜାଙ୍କ ପରେ କୌଶଳର ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ, ମେକଳ, କୁରୁବିନ୍ଦ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ବୃହଦ୍ବଲାଦନୁ ନୃପସ୍ତ୍ରିଗର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଧିପଃ। କାମ୍ଭୋଜୈର୍ବହୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଯଵନୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କ ପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତର ରାଜା, ପ୍ରସ୍ଥଳର ଅଧିପତି, ବହୁ କାମ୍ଭୋଜ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଯବନ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଦ୍ରୌଣିସ୍ତୁ ରଭସଃ ଶୂରସ୍ତ୍ରୈଗର୍ତାଦନୁ ଭାରତ। ପ୍ରଯଯୌ ସିଂହନାଦେନ ନାଦଯାନୋ ଧରାତଲମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସାହସୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ପକ୍ଷରୁ ସିଂହ ନାଦ କରି କ୍ଷିତିରେ ଆଗେଇଲେ।
ତଥା ସର୍ଵେଣ ସୈନ୍ଯେନ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ଦ୍ରୌଣେରନନ୍ତରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ଏହିପରି, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ସହିତ ଏବଂ ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଆଗେଇଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନାଦନୁ ତତଃ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଯଯୌ। ଏଵମେଷ ମହାଵ୍ଯୂହଃ ପ୍ରଯଯୌ ସାଗରୋପମଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପରେ ଶାରଦ୍ୱତପୁତ୍ର କୃପ ଆଗେଇଲେ; ଏଭଳି ଏହି ମହାସେନା ବଡ଼ ସାଗର ସମାନ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
ରେଜୁସ୍ତତ୍ର ପତାକାଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରାଣି ଭାରତ । ଅଙ୍ଗଦାନ୍ଯତ୍ର ଚିତ୍ରାଣି ମହାର୍ହାଣି ଧନୂଂଷି ଚ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପତାକା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା, ଧଳା ଛତା ଉଠାଯାଇଥିଲା, ଅମୂଲ୍ୟ ଅଙ୍ଗଦ ଚମକୁଥିଲା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନୁଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵ୍ଯୂହଂ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତୂର୍ଣଂ ପାର୍ଷତଂ ପୃତନାପତିମ୍
ସେ ଅପାର ବ୍ୟୁହ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଥାପୀ ପୃଷତଙ୍କୁ, ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପଶ୍ଯ ଵ୍ଯୂହଂ ମହେଷ୍ଵାସ ନିର୍ମିତଂ ସାଗରୋପମମ୍ । ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହଂ ରଣେ ଶୂର କୁରୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମହାରଥ
ଦେଖ, ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର, ସମୁଦ୍ର ପରି ଏହି ବ୍ୟୁହ ତିଆରି ହୋଇଛି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରତିବ୍ୟୁହ ତିଆରି କର ।
ତତଃ ସ ପାର୍ଷତଃ କ୍ରୂରୋ ଵ୍ଯୂହଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଟକଂ ମହାରାଜ ପରଵ୍ଯୂହଵିନାଶନମ୍
ତାପରେ କ୍ରୁର ପୃଷତ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଏକ ବ୍ୟୁହ ତିଆରି କଲେ, ରାଜା, ଯାହାକୁ ଶୃଙ୍ଗାଟକ ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୁହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈସ୍ତଥା ହଯପଦାତିଭିଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହର ଦୁଇଟି ଶୃଙ୍ଗରେ ଭୀମସେନ ଓ ସାତ୍ୟକି, ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହିତ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ ।
ନାଭାଵଭୂନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଃ କୃଷ୍ଣସାରଥିଃ । ମଧ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଓ କୃଷ୍ଣ ରଥଚାଳକ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ; ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଠାରେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ ।
ଅଥେତରେ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସହସୈନ୍ଯା ନରାଧିପାଃ । ଵ୍ଯୂହଂ ତଂ ପୂରଯାମାସୁର୍ଵ୍ଯୂହଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ବ୍ୟୁହ ତିଆରିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ପୂରଣ କଲେ ।
ଏଵମେତଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଅତିଷ୍ଠନ୍ସମରେ ଶୂରା ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ଜଯୈଷିଣଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ତିଆରି କରି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ, ସମ୍ରାମ୍ବ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ।
ଭେରୀଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଵିମଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରୈଃ ଶଙ୍ଖନିଃସ୍ଵନୈଃ । କ୍ଷ୍ଵେଡିତାସ୍ଫୋଟିତୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟୈର୍ନାଦିତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଢୋଳ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଶଂଖର ମିଶ୍ରିତ ଧ୍ୱନି, ଘୋଡ଼ାର ହିହିନା, ଅସ୍ତ୍ର ତଡ଼ିତ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା ।
ତତଃ ଶୂରାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ତେ ପରସ୍ପରମ। ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈ ରାଜନ୍ନଵୈକ୍ଷନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମିଳିଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ନିର୍ମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ତକୁଥିଲେ ।
ମନୋଭିସ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୋଧାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ ।' ପୁନରାହୂଯ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶରୀରୈରପି ଚକ୍ରିରେ
ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମନୁଷ୍ୟେଶ୍ୱର, ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ପୁଣି ପୁଣି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେହରେ ଦେହ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍ । ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତୁମର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ମାରୁଥିଲେ ।
ନାରାଚା ନିଶିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସଂପତନ୍ତି ସ୍ମ ଭାରତ । ଵ୍ଯାତ୍ତାନନା ଭଯକରା ଉରଗା ଇଵ ସଙ୍ଘଶଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଭାରତ, ତାଙ୍କର ବିରାଟ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ସର୍ପ ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା ।
ନିଷ୍ପେତୁର୍ଵିମଲାଃ ଶକ୍ତ୍ଯସ୍ତୈଲଧୌତାଃ ସୁତେଜନାଃ । ଅମ୍ବୁଦେଭ୍ଯୋ ଯଥା ରାଜନ୍ଭ୍ରାଜମାନାଃ ଶତହ୍ରଦାଃ
ତେଲ ଲଗାଇ ଚମକୁଥିବା, ଭଲ ଧାର ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ମଳ ଶକ୍ତିମାନେ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଝରଣା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବାହାରୁଥିଲେ, ରାଜା ।
ଗଦାଶ୍ଚ ଵିମଲୈଃ ପଟ୍ଟୈଃ ପିନଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷିତାଃ। ପତନ୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦୃସ୍ଯନ୍ତେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗୋପମାଃ ଶୁଭାଃ
ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଗଦାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵିମଲାମ୍ବରସନ୍ନିଭାଃ । ଆର୍ଷଭାଣି ଚ ଚର୍ମାଣି ଶତଚନ୍ଦ୍ରାଣି ଭାରତତ
ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତଳୱାର ଏବଂ ବୃଷଭ ଚର୍ମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଶତାଧିକ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍କ ଚିତ୍ର ଥିବା ଢାଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭାରତ ।
ଅଶୋଭନ୍ତ ରଣେ ରାଜନ୍ପାତ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵଶଃ । ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ସେନେ ଯୁଧ୍ଯମାନେ ନରାଧିପ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଠାରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ ଓ ଚମକୁଥିଲେ, ରାଜା, ଯେଉଁବେଳେ ସେନାମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ଅଶୋଭେତାଂ ଯଥା ଦେଵଦୈତ୍ଯସେନେ ସମୁଦ୍ଯତେ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସମରେ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ସେନାମାନେ ଦେବ ଓ ଦାନବ ସେନା ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ, ସେପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ ।
ରଥାସ୍ତୁ ରଥିଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରେଷିତାଃ ପରମାହଵେ। ଯୁଗୈର୍ଯୁଗାନି ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଯୁଯୁଧୁଃ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥଚାଳକମାନେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ବେଗରେ ଚଲାଇଲେ, ରଥଗୁଡ଼ିକ ଏକଠି ହୋଇ ଯୁଗ ଯୋଗାଇ ମହାରଥୀ ରାଜାମାନେ ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଦନ୍ତିନାଂ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ସଂଘର୍ଷାତ୍ପାଵକୋଽଭଵତ୍ । ଦନ୍ତେଷୁ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ଗଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଠାରୁ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛଡ଼ିଗଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।