ତଥୈଵ ସାତ୍ଯକୀ ରାଜନ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ। ପରିଵାର୍ଯ ରଣେ ଯୋଧାନ୍ଯଯତୁଃ ଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ଭାବରେ, ରାଜା, ସାତ୍ୟକି ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଘିରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ।
ଏଵମେତେ ମହାରାଜ ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ପର୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସହିତା ନିଶାକାଲେ ପରଂତପ
ଏଭଳି, ବଡ଼ ରାଜା, ତୁମର ଲୋକମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଏକତ୍ର ହୋଇ, ରାତିରେ ସମେତେ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵଶିବିରଂ ଗତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାଃ କୁରଵସ୍ତଥା । ନ୍ଯଵସନ୍ତ ମହାରାଜ ପୂଜଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ କୌରବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ରହିଲେ।
ରକ୍ଷାଂ କୃତ୍ଵା ତତଃ ଶୂରା ନ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଲ୍ମାନ୍ଯଥାଵିଧି। ଅପନୀଯ ଚ ଶଲ୍ଯାନି ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଜଲୈଃ
ତାପରେ ସେହି ସହସାମର୍ଥ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେନାର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଶରଗୁଡିକୁ ଅପସାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ତୂଯମାନାଶ୍ଚ ବନ୍ଦିଭିଃ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦେନ ଵ୍ଯକ୍ରୀଡନ୍ତ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ସମସ୍ତେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବାଣ୍ଡିମାନେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିଲେ।
ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତତ୍ସର୍ଵମଭଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗସନ୍ନିଭମ୍ । ନ ହି ଯୁଦ୍ଧକଥାଂ କାଂଚିତ୍ତତ୍ରାକୁର୍ଵନ୍ମହାରଥାଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସେଠାର ସବୁକିଛି ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ପ୍ରସୁପ୍ତେ ବଲେ ତତ୍ର ପରିଶ୍ରାନ୍ତଜନେ ନୃପ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵବହୁଲେ ରାତ୍ରୌ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯେ ବଭୂଵତୁଃ
ଏହିପରି, ସେଠାରେ ସେନା ଘୁମିଗଲା, ଲୋକମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ରାତି ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଦର୍ଶନୀୟ ହେଲା।
ପରିଣାମ୍ଯ ନିଶାଂ ତାଂ ତୁ ସୁଖସୁପ୍ତା ଜନେଶ୍ଵରାଃ। କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯଯୁଃ
ସେଇ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଶାସକମାନେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଭଲ ଘୁମି ଉଠି, ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ନୃପ । ନିର୍ଗଚ୍ଛମାନଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯଥା ସାଗରଯୋରିଵ
ତାପରେ, ରାଜା, ଦୁଇଟି ସେନା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବାହାରୁଥିବାବେଳେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ଦୁଇଟି ସାଗର ଗର୍ଜନ କରୁଛି।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିଵିଂଶତିଃ। ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଚିତ୍ରସେନ, ବିବିଂଶତି, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାରଦ୍ୱାଜ।
ଏକୀଭୂତାଃ ସୁସଂଯତ୍ତାଃ କୌରଵାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍ । ଵ୍ଯୂହାଯ ଵିଦଧୂ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତିଦଂଶିତାନ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ଏବଂ ସଜାଗ ହୋଇ, ରାଜା, କୌରବମାନଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଗଠନ କଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
କୂର୍ମଵ୍ଯୂହଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପିତା ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ସାଗରପ୍ରତିମଂ ଘୋରଂ ଵାହନୋର୍ମିତରଙ୍ଗିଣମ୍
ତାପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର ପିତା ସେନାକୁ କଚ୍ଛପ ଆକାରରେ ବିନ୍ୟାସ କଲେ, ଯାହା ସାଗର ସମାନ ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଯାନବାହନମାନେ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠୁଥିଲେ।
ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯଯୌ । ମାଲଵୈର୍ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଆଵନ୍ତ୍ଯୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଯାଇଥିଲେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ମାଳବ, ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଓ ଆବନ୍ତୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ।
ତତୋଽନନ୍ତରମେଵାସୀଦ୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ । ପୁଲିନ୍ଦୈଃ ପାରଦୈଶ୍ଚୈଵ ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରକମାଲଵୈଃ
ତାଙ୍କ ପରେ ସିଘ୍ର ଆସିଲେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ପୁଲିନ୍ଦ, ପାରଦ, ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରକ ଓ ମାଳବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ।
ଦ୍ରୋଣାଦନନ୍ତରଂ ଯତ୍ତୋ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମଗଧୈଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭଗଦତ୍ତ ଆଗେଇଲେ, ମଗଧ, କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ପିଶାଚମାନେ ସହିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଦନୁ ନୃପଃ କୌସଲ୍ଯୋଽଥ ବୃହଦ୍ବଲଃ । ମେକଲୈଃ କୁରୁଵିନ୍ଦୈଶ୍ଚ ତ୍ରୈପୁରୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତାଃ
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ରାଜାଙ୍କ ପରେ କୌଶଳର ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ, ମେକଳ, କୁରୁବିନ୍ଦ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ବୃହଦ୍ବଲାଦନୁ ନୃପସ୍ତ୍ରିଗର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଧିପଃ। କାମ୍ଭୋଜୈର୍ବହୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଯଵନୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କ ପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତର ରାଜା, ପ୍ରସ୍ଥଳର ଅଧିପତି, ବହୁ କାମ୍ଭୋଜ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଯବନ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଦ୍ରୌଣିସ୍ତୁ ରଭସଃ ଶୂରସ୍ତ୍ରୈଗର୍ତାଦନୁ ଭାରତ। ପ୍ରଯଯୌ ସିଂହନାଦେନ ନାଦଯାନୋ ଧରାତଲମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସାହସୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ପକ୍ଷରୁ ସିଂହ ନାଦ କରି କ୍ଷିତିରେ ଆଗେଇଲେ।
ତଥା ସର୍ଵେଣ ସୈନ୍ଯେନ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ଦ୍ରୌଣେରନନ୍ତରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ଏହିପରି, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ସହିତ ଏବଂ ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଆଗେଇଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନାଦନୁ ତତଃ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଯଯୌ। ଏଵମେଷ ମହାଵ୍ଯୂହଃ ପ୍ରଯଯୌ ସାଗରୋପମଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପରେ ଶାରଦ୍ୱତପୁତ୍ର କୃପ ଆଗେଇଲେ; ଏଭଳି ଏହି ମହାସେନା ବଡ଼ ସାଗର ସମାନ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
ରେଜୁସ୍ତତ୍ର ପତାକାଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରାଣି ଭାରତ । ଅଙ୍ଗଦାନ୍ଯତ୍ର ଚିତ୍ରାଣି ମହାର୍ହାଣି ଧନୂଂଷି ଚ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପତାକା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା, ଧଳା ଛତା ଉଠାଯାଇଥିଲା, ଅମୂଲ୍ୟ ଅଙ୍ଗଦ ଚମକୁଥିଲା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନୁଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵ୍ଯୂହଂ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତୂର୍ଣଂ ପାର୍ଷତଂ ପୃତନାପତିମ୍
ସେ ଅପାର ବ୍ୟୁହ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଥାପୀ ପୃଷତଙ୍କୁ, ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପଶ୍ଯ ଵ୍ଯୂହଂ ମହେଷ୍ଵାସ ନିର୍ମିତଂ ସାଗରୋପମମ୍ । ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହଂ ରଣେ ଶୂର କୁରୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମହାରଥ
ଦେଖ, ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର, ସମୁଦ୍ର ପରି ଏହି ବ୍ୟୁହ ତିଆରି ହୋଇଛି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରତିବ୍ୟୁହ ତିଆରି କର ।
ତତଃ ସ ପାର୍ଷତଃ କ୍ରୂରୋ ଵ୍ଯୂହଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଟକଂ ମହାରାଜ ପରଵ୍ଯୂହଵିନାଶନମ୍
ତାପରେ କ୍ରୁର ପୃଷତ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଏକ ବ୍ୟୁହ ତିଆରି କଲେ, ରାଜା, ଯାହାକୁ ଶୃଙ୍ଗାଟକ ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୁହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈସ୍ତଥା ହଯପଦାତିଭିଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହର ଦୁଇଟି ଶୃଙ୍ଗରେ ଭୀମସେନ ଓ ସାତ୍ୟକି, ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହିତ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ ।
ନାଭାଵଭୂନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଃ କୃଷ୍ଣସାରଥିଃ । ମଧ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଓ କୃଷ୍ଣ ରଥଚାଳକ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ; ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଠାରେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ ।
ଅଥେତରେ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସହସୈନ୍ଯା ନରାଧିପାଃ । ଵ୍ଯୂହଂ ତଂ ପୂରଯାମାସୁର୍ଵ୍ଯୂହଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ବ୍ୟୁହ ତିଆରିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ପୂରଣ କଲେ ।
ଏଵମେତଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଅତିଷ୍ଠନ୍ସମରେ ଶୂରା ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ଜଯୈଷିଣଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ତିଆରି କରି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ, ସମ୍ରାମ୍ବ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ ।
ଭେରୀଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଵିମଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରୈଃ ଶଙ୍ଖନିଃସ୍ଵନୈଃ । କ୍ଷ୍ଵେଡିତାସ୍ଫୋଟିତୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟୈର୍ନାଦିତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଢୋଳ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଶଂଖର ମିଶ୍ରିତ ଧ୍ୱନି, ଘୋଡ଼ାର ହିହିନା, ଅସ୍ତ୍ର ତଡ଼ିତ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା ।
ତତଃ ଶୂରାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ତେ ପରସ୍ପରମ। ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈ ରାଜନ୍ନଵୈକ୍ଷନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମିଳିଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ନିର୍ମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ତକୁଥିଲେ ।