ଶିରାଂସି ରଥିନାଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପାତଯାମାସ ସଂଯୁଗେ। ତାଲେଭ୍ଯଃ ପରିପକ୍ଵାନି ଫଲାନି କୁଶଲୋ ନରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ରଥୀମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଏମିତି ପଡ଼ାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ତାଳଗଛରୁ ପକ୍ୱ ଫଳ ଖସାଏ।
ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଶିରୋଭିର୍ଧରଣୀତଲେ। ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ପତତାମଶ୍ମନାମିଵ
ମୁଣ୍ଡମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ପାଥର ଖସିଲେ ତାହାର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁତୁମୁଲେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଭଯାନକେ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ସୈନ୍ଯାନାମାସୀଦ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ମହାନ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥା ହେଉଥିଲା।
ଭିନ୍ନେଷୁ ତେଷୁ ଵ୍ଯୂହେଷୁ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଇତରେତରମ୍ । ଏକମେକଂ ସମାହୂଯ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵାଵତସ୍ଥିରେ
ଯୁଦ୍ଧ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଯାଇ, 'ଥାଅ, ଥାଅ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମାହଵେ । ପ୍ରଯଯୌ ସୃଞ୍ଜଯାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କର ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ବିଚାର କରି, କ୍ରୋଧରେ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୃଂଜଯାସ୍ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଂ ଭୀଷ୍ମ ମହାରଣେ । ସିଂହନାଦାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖଵିମିଶ୍ରିତାନ୍
ତାପରେ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସିଂହନାଦ ଏବଂ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ମିଶାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍ । ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଥିତେ ସଵିତରି ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରଥ ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶରେ ଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଥ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ପୀଡଯନ୍ତୌ ଭୃଶଂ ସୈନ୍ଯଂ ଶକ୍ତିତୋମରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା ସାତ୍ୟକି ବହୁ ବଣ୍ଡ ଏବଂ ତୋମର ବର୍ଷା କରି ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଚାପ ଦେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଭୀ ରାଜଞ୍ଜଘ୍ନତୁସ୍ତାଵକାନ୍ରଣେ । ତେ ହନ୍ଯମାନାଃ ସମରେ ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ
ଏବଂ ରାଜା, ସେମାନେ ବହୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଥିଲେ; ଏବଂ ତୁମର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଭାରତବଂଶୀ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଆର୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ସ୍ମ ସଂଯୁଗମ୍। ଯଥୋତ୍ସାହଂ ତୁ ସମରେ ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତାଵକା ରଣେ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ତୁମର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରାକ୍ରନ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ତାଵକାନାଂ ମହାତ୍ମାନାମ୍ । ଵଧ୍ଯତାଂ ସମରେ ରାଜନ୍ପାର୍ଷତେନ ମହାତ୍ମନା
ସେଠାରେ ତୁମର ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆତଙ୍କ ଚିତ୍କାର ହେଉଥିଲା, ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ପୃଷତପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରୁଥିଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନଦଂ ଘୋରଂ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥୌ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ପାର୍ଷତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ
ତୁମର ସେନାଙ୍କର ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, ପୃଷତପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ତୌ ତସ୍ଯ ତୁରଗାନ୍ହତ୍ଵା ତ୍ଵରମାଣୌ ମହାରଥୌ । ଛାଦଯାମାସତୁରୁଭୌ ଶରଵର୍ଷେଣ ପାର୍ଷତମ୍
ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି, ତୁରନ୍ତ ପୃଷତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯାଥ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ମହାବଲଃ । ଆରୁରୋହକ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ସାତ୍ଯକେସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ନିଜ ରଥରୁ ଉତରି, ଶୀଘ୍ର ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ। ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଵଭ୍ଯଯାତ୍ସ ପରଂତପୌ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଘିରି ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇ ଆବନ୍ତୀ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଗଲେ, ସେମାନେ ରୋଷରେ ଭରିଥିଲେ।
ତଥୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗେନ ମାରିଷ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦୌ ସମରେ ପରିଵାର୍ଯାଵତସ୍ଥିଵାନ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ତୁମର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ବିନ୍ଦା ଓ ଅନୁବିନ୍ଦାଙ୍କୁ ଘିରି ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଲେ।
ଅର୍ଜୁନଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ । ଅଯୋଧଯତ ସଂଗ୍ରାମେ ଵଜ୍ରପାଣିରିଵାସୁରାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରୋଷରେ ଭରି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ନେଇ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ଦ୍ରୋଣାସ୍ତୁ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରିଯକୃତ୍ତଵ । ଵ୍ଯଧମତ୍ସର୍ଵପାଞ୍ଚାଲାଂସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ଦ୍ରୋଣ, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ରୋଷରେ ଭରି, ତୁମର ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କୁ ଜଳା ଶୁଖି ଘାସ ଭାରି ଅଗ୍ନି ଦହି ଦେଇଥିବା ପରି ପରାସ୍ତ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗାସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ପରିଵାର୍ଯ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ଯୁଯୁଧୁଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ତାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୁମର ପୁତ୍ରମାନେ, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘିରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଲୋହିତାଯତି ଭାସ୍କରେ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ତାଵକାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵରଧ୍ଵମିତି ଭାରତ
ତାପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ହେବା ସମୟରେ, ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତ୍ୱରା କର!'
ଯୁଧ୍ଯତାଂ ତୁ ତଥା ତେଷାଂ କୁର୍ଵତାଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍। ଅସ୍ତଂ ଗିରିମଥାରୂଢେ ଅପ୍ରକାଶତି ଭାସ୍କରେ
ସେମାନେ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପହଁଚି ଆଲୋକ ଦେବା ବନ୍ଦ କଲେ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ନଦୀ ଘୋରା ଶୋଣିତୌଘତରଙ୍ଗିଣୀ । ଗୋମାଯୁଗଣସଂକୀର୍ଣା କ୍ଷଣେନ କ୍ଷଣଦାମୁଖେ
ରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, ରକ୍ତ ଝରା ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ନଦୀ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଜଂଗଲୀ କୁକୁରମାନେ ଭରି ଥିଲେ।
ଶିଵାଭିରଶିଵାଭିଶ୍ଚ ରୁଵଦ୍ଭିର୍ଭୈରଵଂ ରଵମ୍। ଘୋରମାଯୋଧନଂ ଜଜ୍ଞେ ଭୂତସଙ୍ଘୈଃ ସମାକୁଲମ୍
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଭୂତମାନେ ଭରିଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେ ପିଶିତାଶିନଃ । ସମନ୍ତତୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଅନ୍ୟ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଚାରିପାଖରେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଦେଖାଗଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋଽଥ ସୁଶର୍ମାଦୀନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ସପଦାନୁଗାନ୍। ଵିଜିତ୍ଯ ପୃତନାମଧ୍ଯେ ଯଯୌ ସ୍ଵଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ଅର୍ଜୁନ ସୁଶର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେଙ୍କୁ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପରାସ୍ତ କରି, ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଟିରୋଽପି କୌରଵ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହିତସ୍ତଥା। ଯଯୌ ସ୍ଵଶିବିରଂ ରାଜା ନିଶାଯାଂ ସେନଯା ଵୃତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ସେନା ସହିତ ଘିରି, ରାତିରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ।
ଭୀମସେନୋଽପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଖାନ୍ରଥାନ୍ । ଅଵଜିତ୍ଯ ତତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯଯୌ ସ୍ଵଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରି, ତାପରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽପି ନୃପତିଃ ପରିଵାର୍ଯ ମହାରଣେ। ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରଯାତଃ ଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘିରି, ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଦ୍ରୌଣିଃ କୃପଃ ଶଲ୍ଯଃ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ । ପରିଵାର୍ଯ ଚମୂଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଓ ସାତ୍ୱତ କୃତବର୍ମା, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଘିରି, ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ।