ଵିରଥଂ ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଚିତ୍ରସେନଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ । ରଥମାରୋପଯାମାସ ଵିକର୍ଣସ୍ତନଯସ୍ତଵ
ତାପରେ ତୁମ ପୁଅ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ରଥ ହରାଇଥିବା ଗୌରବଶାଳୀ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ତୁମୁଲେ ସଂକୁଲେ ଭୃଶମ୍। ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତୁରନ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ସୃଞ୍ଜଯାଃ । ମୃତ୍ଯୋରାସ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ମେନିରେ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ସଂଯୟା ମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ କମ୍ପିଗଲେ; ସେମାନେ ଭାବିଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି କୌରଵ୍ଯୋ ଯମାଭ୍ଯାଂ ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ମହେଷ୍ଵାସଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯଯୌ
ତଥାପି କୌରବ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯମ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧି । ଭୀଷ୍ମଂ ସଂଛାଦଯାମାସ ଯଥା ମେଘୋ ଦିଵାକରମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦିଏ।
ତେନ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣୀତାନି ଶରଜାଲାନି ମାରିଷ । ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଗାଙ୍ଗଯଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଓ ମାରିଷ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ଭଲଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀର ବର୍ଷାକୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ରୋକି ନେଲେ।
ତଥୈଵ ଶରଜାଲାନି ଭୀଷ୍ମୋଣାସ୍ତାନି ମାରିଷ । ଆକାଶେ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସ୍ଵଗମାନାଂ ଵ୍ରଜା ଇଵ
ଏଭଳି ଭଳି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାନେ ନିଜ ଠିଆରେ ଫେରୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ ପରି।
ନିମେଷାର୍ଧେନ କୌନ୍ତେଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୁଧି । ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସମରେ ଚକ୍ରେ ଶରଜାଲେନ ଭାରତ
ଅଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଓ ଭାରତ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ରାଜା କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ନାରାଚଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଆଶୀଵିଷୋପମମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୌରବ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ତତସ୍ତଂ ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ମହାରଥଃ । ଚଚ୍ଛେଦ ସମରେ ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ, ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ତୀରଟିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ଓ ରାଜା, ଏହା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧନୁରୁ ଖସିପଡ଼ିଲା।
ତଂ ତୁ ଚ୍ଛିତ୍ଵା ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ନାରାଚଂ କଲସଂମିତମ୍ । ନଜଘ୍ନେ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ହଯାନ୍କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାନ୍
ଏହି ତୀରଟିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେଇ, ଭୀଷ୍ମ କୌରବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ହତାଶ୍ଵଂ ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆରୁରୋହ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ନକୁଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃକ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ମହାତ୍ମା ନକୁଳଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଯମାଵପି ହି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମାସାଦ୍ଯ ରଣେ ତଦା । ଶରୈଃ ସଂଛାଦଯାମାସ ଭୀଷ୍ମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ସେଇବେଳେ ଭୀଷ୍ମ, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଗ ଜୟ କରିଥିବା, ରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ଯମ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲେ।
ତୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମବାଣପ୍ରପୀଡିତୌ। ଜଗାମ ପରମାଂ ଚିନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧକାଙ୍କ୍ଷଯା
ମହାରାଜ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଯମ ଭାଇମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଵଶ୍ଯାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ସମଚୋଦଯତ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ସର୍ଵେ ନିହତେତି ସୁହୃଦ୍ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଅନୁଗତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, 'ଆସନ୍ତୁ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଯାଉ।'
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ପରିଵଵ୍ରୁଃ ପିତାମହମ୍
ପୃଥାପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜା ମହାନ ରଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ପିତାମହଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ସ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵୃତଃ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଚିକ୍ରୀଡ ଧନୁଷା ରାଜନ୍ପାତଯାନୋ ମହାରଥାନ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ରାଜା, ସେ ଧନୁଷ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ଚରନ୍ତଂ ରଣେ ପାର୍ଥା ଦଦୃଶୁଃ କୌରଵଂ ଯୁଧି। ମୃଗମଧ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯେଵ ଯଥା ସିଂହଶିଶୁଂ ଵନେ
ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଇ କୌରବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଚାଲିଥିଲେ, ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ହରିଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସିଂହଶାବକ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ତର୍ଜଯାନଂ ରମେ ଵୀରାଂସ୍ତ୍ରାସଯାନଂ ଚ ସାଯକୈଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରେସୁର୍ମହାରାଜ ସିଂହଂ ମୃଗଗଣା ଇଵ
ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଧମକ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଷଳ ବାଣରେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା, ସେମାନେ ଏମିତି କମ୍ପିଉଥିଲେ, ଯେପରି ହରିଣମାନେ ସିଂହକୁ ଦେଖି କମ୍ପିଯାନ୍ତି।
ରଣେ ଭାରତ ସିଂହସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଗତିମ୍। ଅଗ୍ନେର୍ଵାଯୁସହାଯସ୍ଯ ଯଥା କକ୍ଷଂ ଦିଧକ୍ଷତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ସିଂହସଦୃଶ ପୁରୁଷଙ୍କ ଗତିକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏମିତି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ସହିତ ଅଗ୍ନି ଅରଣ୍ୟକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚାହେ।
ଶିରାଂସି ରଥିନାଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପାତଯାମାସ ସଂଯୁଗେ। ତାଲେଭ୍ଯଃ ପରିପକ୍ଵାନି ଫଲାନି କୁଶଲୋ ନରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ରଥୀମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଏମିତି ପଡ଼ାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ତାଳଗଛରୁ ପକ୍ୱ ଫଳ ଖସାଏ।
ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଶିରୋଭିର୍ଧରଣୀତଲେ। ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ପତତାମଶ୍ମନାମିଵ
ମୁଣ୍ଡମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ପାଥର ଖସିଲେ ତାହାର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁତୁମୁଲେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଭଯାନକେ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ସୈନ୍ଯାନାମାସୀଦ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ମହାନ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥା ହେଉଥିଲା।
ଭିନ୍ନେଷୁ ତେଷୁ ଵ୍ଯୂହେଷୁ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଇତରେତରମ୍ । ଏକମେକଂ ସମାହୂଯ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵାଵତସ୍ଥିରେ
ଯୁଦ୍ଧ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଯାଇ, 'ଥାଅ, ଥାଅ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମାହଵେ । ପ୍ରଯଯୌ ସୃଞ୍ଜଯାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କର ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ବିଚାର କରି, କ୍ରୋଧରେ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୃଂଜଯାସ୍ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଂ ଭୀଷ୍ମ ମହାରଣେ । ସିଂହନାଦାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖଵିମିଶ୍ରିତାନ୍
ତାପରେ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସିଂହନାଦ ଏବଂ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ମିଶାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍ । ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଥିତେ ସଵିତରି ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରଥ ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶରେ ଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଥ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ପୀଡଯନ୍ତୌ ଭୃଶଂ ସୈନ୍ଯଂ ଶକ୍ତିତୋମରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା ସାତ୍ୟକି ବହୁ ବଣ୍ଡ ଏବଂ ତୋମର ବର୍ଷା କରି ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଚାପ ଦେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଭୀ ରାଜଞ୍ଜଘ୍ନତୁସ୍ତାଵକାନ୍ରଣେ । ତେ ହନ୍ଯମାନାଃ ସମରେ ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ
ଏବଂ ରାଜା, ସେମାନେ ବହୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଥିଲେ; ଏବଂ ତୁମର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଭାରତବଂଶୀ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।