ତତଃ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଧନୁଃ ସବାଣଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଯାଭିଭୂତମ୍। ଗଦାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭିପପାତ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଜଯଦ୍ରଥଂ ଭୀମସେନଃ ପଦାତିଃ
ତାପରେ ଭୀମସେନ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଦା ନେଇ ରଣଭୂମିରେ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସହସା ଜଵେନ ଜଯଦ୍ରଥଃ ସଗଦଂ ଭୀମସେନମ୍। ଵିଵ୍ଯାଧ ଘୋରୈର୍ଯମଦଣ୍ଡକଲ୍ପୈଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ ପଞ୍ଚଶରୈଃ ସମନ୍ତାତ୍
ଭୀମସେନ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଗଦା ନେଇ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଜୟଦ୍ରଥ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସ ଶରାଂସ୍ତରସ୍ଵୀ ଵୃକୋଦରଃ କ୍ରୋଧପରୀତଚେତାଃ । ଜଘାନ ଵାହାନ୍ସମରେ ସମନ୍ତାତ୍ ସୁସଂମତାନ୍ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ସଙ୍ଖ୍ଯେ
ସେଇ ତୀରମାନେକୁ ଅବହେଳା କରି, ତ୍ୱରିତ ଓ କ୍ରୋଧାକ୍ତ ଭୃକୋଦର ଯୁଦ୍ଧରେ ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋଽଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯାପ୍ରତିମପ୍ରଭାଵ- ସ୍ତଵାତ୍ମଜସ୍ତ୍ଵରମାଣୋ ରଥେନ ଅଭ୍ଯାଯୌ ଭୀମସେନଂ ନିହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରଃ ସୁରରାଜକଲ୍ପଃ
ତାପରେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେଖି, ସେ ରଥରେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ପରି ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥୋ ଭଗ୍ରଵାହଂ ରଥଂ ତ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଯତ୍ର ରାଜା କୁରୂଣାମ୍ । ଭଯେନ ଭୀମସ୍ଯ ସମୂଢଚେତାଃ ସସୌବଲସ୍ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭୀତଃ
ଜୟଦ୍ରଥ ତାଙ୍କର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ସହିତ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି, ଭୀମଙ୍କ ଭୟରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସୌବଳ ସହିତ କୁରୁ ରାଜାଠାରେ ଚାଲିଗଲେ, ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡରୁଥିଲେ।
ଭୀମୋଽପ୍ଯଥୈନଂ ସହସା ଵିନଦ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ଗଦଯା ତର୍ଜଯାନଃ। ସମୁଦ୍ଯତାଂ ତାଂ ଯମଦଣ୍ଡକଲ୍ପାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଦାଂ ତେ କୁରଵଃ ସମନ୍ତାତ୍
ତାପରେ ଭୀମ ହଠାତ୍ ଗର୍ଜନ କରି, ଗଦା ଦେଖାଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ; ଯମର ଦଣ୍ଡ ପରି ଉଠାଇଥିବା ସେଇ ଗଦାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କୌରବ ଚାରିପାଖରୁ—
ପାତଂ ଗଦାଯାଃ ପରିହର୍ତୁକାମାଃ। ଅପକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତୁମୁଲେ ସଂପ୍ରମର୍ଦେ ସୁଦୂରୁଣେ ଭାରତ ମୋହନୀଯେ
ସେଇ ଗଦା ପଡ଼ିବାକୁ ଡରି, ସେମାନେ ଗଛର ମୂଳରୁ ଦୂରେ ଯାଇ ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଭ୍ରମଜନକ ଓ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଗଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଜ୍ଜଗାମାନ୍ଯଂ ଭ୍ରମପ ଭୂମିଦେଶମ୍
ସେ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଭ୍ରମଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଗଦାପି ସା ପ୍ରାପ୍ଯ ରଥଂ ସୁଚିତ୍ରଂ ସାଶ୍ଵ ସସୂତଂ ଵିନିହତ୍ଯ ସଙ୍ଖ୍ଯେ। ଜଗାମ ଭୂମିଂ ଜ୍ଵଲିତା ମହୋଲ୍କ ଭ୍ରଷ୍ଟାଽମ୍ବରାଦ୍ଗାମିଵ ସଂପତନ୍ତୀ
ସେ ଗଦାଟି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ, ଆକାଶରୁ ଆଗୁନ ଲାଗିଥିବା ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଝରି ପଡ଼ିଲା।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ସୁମହତ୍ତ୍ଵଦୀଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତଦ୍ଭାରତ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ। ସର୍ଵେ ଵିନେଦୁଃ ସହିତାଃ ସମନ୍ତା- ତ୍ପୁପୂଜିରେ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶୌର୍ଯମ୍
ତୁମର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ; ସେମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଏକାଠି ହୋଇ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସୌର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵିରଥଂ ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଚିତ୍ରସେନଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ । ରଥମାରୋପଯାମାସ ଵିକର୍ଣସ୍ତନଯସ୍ତଵ
ତାପରେ ତୁମ ପୁଅ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ରଥ ହରାଇଥିବା ଗୌରବଶାଳୀ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ତୁମୁଲେ ସଂକୁଲେ ଭୃଶମ୍। ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତୁରନ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ସୃଞ୍ଜଯାଃ । ମୃତ୍ଯୋରାସ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ମେନିରେ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ସଂଯୟା ମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ କମ୍ପିଗଲେ; ସେମାନେ ଭାବିଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି କୌରଵ୍ଯୋ ଯମାଭ୍ଯାଂ ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ମହେଷ୍ଵାସଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯଯୌ
ତଥାପି କୌରବ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯମ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧି । ଭୀଷ୍ମଂ ସଂଛାଦଯାମାସ ଯଥା ମେଘୋ ଦିଵାକରମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦିଏ।
ତେନ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣୀତାନି ଶରଜାଲାନି ମାରିଷ । ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଗାଙ୍ଗଯଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଓ ମାରିଷ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ଭଲଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀର ବର୍ଷାକୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ରୋକି ନେଲେ।
ତଥୈଵ ଶରଜାଲାନି ଭୀଷ୍ମୋଣାସ୍ତାନି ମାରିଷ । ଆକାଶେ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସ୍ଵଗମାନାଂ ଵ୍ରଜା ଇଵ
ଏଭଳି ଭଳି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାନେ ନିଜ ଠିଆରେ ଫେରୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ ପରି।
ନିମେଷାର୍ଧେନ କୌନ୍ତେଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୁଧି । ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସମରେ ଚକ୍ରେ ଶରଜାଲେନ ଭାରତ
ଅଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଓ ଭାରତ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ରାଜା କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ନାରାଚଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଆଶୀଵିଷୋପମମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୌରବ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ତତସ୍ତଂ ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ମହାରଥଃ । ଚଚ୍ଛେଦ ସମରେ ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ, ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ତୀରଟିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ଓ ରାଜା, ଏହା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧନୁରୁ ଖସିପଡ଼ିଲା।
ତଂ ତୁ ଚ୍ଛିତ୍ଵା ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ନାରାଚଂ କଲସଂମିତମ୍ । ନଜଘ୍ନେ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ହଯାନ୍କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାନ୍
ଏହି ତୀରଟିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେଇ, ଭୀଷ୍ମ କୌରବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ହତାଶ୍ଵଂ ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆରୁରୋହ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ନକୁଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃକ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ମହାତ୍ମା ନକୁଳଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଯମାଵପି ହି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମାସାଦ୍ଯ ରଣେ ତଦା । ଶରୈଃ ସଂଛାଦଯାମାସ ଭୀଷ୍ମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ସେଇବେଳେ ଭୀଷ୍ମ, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଗ ଜୟ କରିଥିବା, ରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ଯମ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲେ।
ତୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମବାଣପ୍ରପୀଡିତୌ। ଜଗାମ ପରମାଂ ଚିନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧକାଙ୍କ୍ଷଯା
ମହାରାଜ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଯମ ଭାଇମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଵଶ୍ଯାନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ସମଚୋଦଯତ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ସର୍ଵେ ନିହତେତି ସୁହୃଦ୍ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଅନୁଗତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, 'ଆସନ୍ତୁ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଯାଉ।'
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ପରିଵଵ୍ରୁଃ ପିତାମହମ୍
ପୃଥାପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜା ମହାନ ରଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ପିତାମହଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ସ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵୃତଃ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଚିକ୍ରୀଡ ଧନୁଷା ରାଜନ୍ପାତଯାନୋ ମହାରଥାନ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ରାଜା, ସେ ଧନୁଷ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ଚରନ୍ତଂ ରଣେ ପାର୍ଥା ଦଦୃଶୁଃ କୌରଵଂ ଯୁଧି। ମୃଗମଧ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯେଵ ଯଥା ସିଂହଶିଶୁଂ ଵନେ
ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଇ କୌରବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଚାଲିଥିଲେ, ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ହରିଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସିଂହଶାବକ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ତର୍ଜଯାନଂ ରମେ ଵୀରାଂସ୍ତ୍ରାସଯାନଂ ଚ ସାଯକୈଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରେସୁର୍ମହାରାଜ ସିଂହଂ ମୃଗଗଣା ଇଵ
ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଧମକ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଷଳ ବାଣରେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା, ସେମାନେ ଏମିତି କମ୍ପିଉଥିଲେ, ଯେପରି ହରିଣମାନେ ସିଂହକୁ ଦେଖି କମ୍ପିଯାନ୍ତି।
ରଣେ ଭାରତ ସିଂହସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଗତିମ୍। ଅଗ୍ନେର୍ଵାଯୁସହାଯସ୍ଯ ଯଥା କକ୍ଷଂ ଦିଧକ୍ଷତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ସିଂହସଦୃଶ ପୁରୁଷଙ୍କ ଗତିକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏମିତି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ସହିତ ଅଗ୍ନି ଅରଣ୍ୟକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚାହେ।