ସତ୍ଵରଂ ଚ ରଣେ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯ ଵାହାନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ନିଜଘାନ ଶରୈଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୂତଂ ଚ ସୁମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ, ମହାବଳୀ ରାଜା ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ହତାଶ୍ଵଂ ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସମରେ ତଦା
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ ଓ ରଥ ତ୍ୟାଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷ ସେଇ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଜିତେ ମହେଷ୍ଵାସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ। ଦୁର୍ଯୋଧନବଲଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵମାସୀତ୍ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍
ଏହିପରି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମହାଧନୁର୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଯିବା ପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା।
ଏଵଂ ଜିତ୍ଵା ମହାରାଜ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଵ୍ଯାତ୍ତାନନୋ ଯଥା କାଲସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯଂ ଜଘାନ ହ
ଏଭଳି ଜିତି, ମହାରାଜ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କାଳର ମୁଁହ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଁହ କରି, ତୁମ ସେନାକୁ ବିନାଶ କଲେ।
ଚେକିତାନସ୍ତୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଗୌତମଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ
କିନ୍ତୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ଚେକିତାନ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ କୃପାକୁ ତୀରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ସଂନିଵାର୍ଯ ଶରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଯୁଧି। ଚେକିତାନାଂ ରଣେ ଯତ୍ତଂ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକି, ଶାରଦ୍ୱତ ପୁତ୍ର କୃପା, ରାଜନ, ଚେକିତାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ । ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ସମରେ କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ ସେ ଆଉ ଏକ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ହାତରେ ଆଘାତ କରି ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାଂସ୍ଛାସ୍ଯାଵଧୀଦ୍ରାଜନ୍ନୁଭୌ ତୌ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ । ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ସାତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ସେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ପଛର ଚାଳକ ଓ ମୁଖ୍ୟ ରଥଚାଳକ—ଦୁହେଁକୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ନିଜ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ।
ସ ତଯା ଵୀରଘାତିନ୍ଯା ଗଦଯା ଗଦିନାଂ ଵରଃ । ଗୌତମସ୍ଯ ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ସାରଥିଂ ଚ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସେ ଶୂରବୀର ହନ୍ତା ଗଦା ନେଇ, ଗଦାଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୌତମଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଭୂମିଷ୍ଠୋ ଗୌତମସ୍ତସ୍ଯ ଶରାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଷୋଡଶକ । ଶରାସ୍ତେ ସାତ୍ଵତଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଵିଶନ୍ଧରଣୀତଲମ୍
ଗୌତମ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଷୋଳଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ସାତ୍ୱତଙ୍କୁ ଭେଦି, ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଚେକିତାନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁନଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ଗଦାମ୍ । ଗୌତମସ୍ଯ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଵୃତ୍ରସ୍ଯେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ
ତାପରେ ଚେକିତାନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗୌତମଙ୍କୁ ମାରିବା ଆଶାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବୃତ୍ରକୁ ଉପରେ ଗଦା ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେପରି ପୁଣି ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ଵିମଲାମଶ୍ଯମଗର୍ଭାଂ ମହାଗଦାମ୍। ଶରୈରନେକସାହସ୍ତ୍ରୈର୍ଵାରଯାମାସ ଗୌତମଃ
ସେ ମହାଗଦା, ଯାହା ଖୁବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଲୋହାର ମଧ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ତାହା ଦେଖି ଗୌତମ ହଜାର-ହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଚେକିତାନସ୍ତତଃ ଖଙ୍ଗଂ କ୍ରୋଧାଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଭାରତ। ଲାଘଵଂ ପରମାସ୍ଥାଯ ଗୌତମଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ତାପରେ ଚେକିତାନ ରାଗରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚୁରୁକି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଗୌତମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଗୌତମୋଽପି ଧନୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଗୃହ୍ଯାସିଂ ସୁସଂଯତଃ । ଵେଗେନ ମହତା ରାଜଂଶ୍ଚେକିତାନମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ତଳୱାରକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ରାଜା, ବେଗରେ ଚେକିତାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତାଵୁଭୌ ବଲସଂପନ୍ନୌ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଵରଧାରିଣୌ । ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଭ୍ଯାଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସଂତତକ୍ଷତୁଃ
ସେ ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ ପ୍ରତିଏକ ଉପରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କରିଲେ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଵେଗାଭିହତୌ ତତସ୍ତୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ । ଧରଣୀଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ସର୍ଵଭୂତନିଷେଵିତାମ୍
ଏମିତି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତଳୱାରର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମୂର୍ଛଯାଽଭିପରୀତାଙ୍ଗୌ ଵ୍ଯାଯାମେନ ତୁ ମୋହିତୌ । ତତୋଽଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଵେଗେନ ଭୀମସେନଃ ସୁହୃତ୍ତଯା
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ମନ ଭ୍ରମିତ। ଏହିପରି ସମୟରେ ଭୀମସେନ ମିତ୍ରତା ଭାବରେ ବେଗରେ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଚେକିତାନଂ ତଥାଭୂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରଦୁର୍ମଦଃ । ରଥମାରୋପଯଚ୍ଚୈନଂ ସର୍ଵସୈକନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଚେକିତାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହୀ ଭୀମସେନ ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତଥୈଵ ଶକୁନି ଶୂରଃ ସ୍ଯାଲସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେକ । ଆରୋପଯଦ୍ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ଗୌତମଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ବୀର ଶକୁନି, ମହାରାଜ, ତୁରନ୍ତ ଗୌତମଙ୍କୁ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସୌମଦତ୍ତିଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ମହାବଲଃ । ନଵତ୍ଯା ସାଯକୈଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵକ୍ଷସି
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାଜା, ସୌମଦତ୍ତିଙ୍କ ଛାତିରେ ନବେଟି ତୀର ବେଗରେ ଘୁସାଇଦେଲେ।
ସୌମଦତ୍ତିରୁରସ୍ଥୈସ୍ତୈର୍ଭୃଶଂ ବାଣୈରଶୋଭତ । ମଧ୍ଯଂଦିନେ ମହାରାଜ ରଶ୍ମିଭିସ୍ତପନୋ ଯଥା
ସୌମଦତ୍ତିଙ୍କ ଛାତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମହାରାଜ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ସମରେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ମହାରଥମ୍ । ହତସୂତହଯଂ ଚକ୍ରେ ଵିରଥଂ ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂରିଶ୍ରବା, ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି, ସେଉଁଠି ଏହି ମହାରଥୀଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ।
ଵିରଥଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ହତାଶ୍ଵଂ ହତସାରଥିମ୍ । ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ଚ୍ଛାଦଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରଥହୀନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଚାଳକ ମୃତ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂରିଶ୍ରବା ଏକ ବଡ଼ ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ।
ସ ତୁ ତଂ ରଥମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ମହାମନାଃ । ଆରୁରୋହ ତତୋ ଯାନଂ ଶତାନୀକସ୍ଯ ମାରିଷ
କିନ୍ତୁ ମହାମନା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ସେ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି, ମାରିଷ, ତାପରେ ଶତାନୀକଙ୍କ ଯାନରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଦୁର୍ମର୍ଷଣସ୍ତଥା। ରଥିନୋ ହେମସନ୍ନାହାଃ ସୌଭଦ୍ରମଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ହେ ରାଜା, ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ, ସମସ୍ତେ ସୁନାର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରଥୀ, ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୋସ୍ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ଘୋରଂ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ। ଶରୀରସ୍ଯ ଯଥା ରାଜନ୍ଵାତପିତ୍ତକଫୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ଦେହକୁ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ଦୁଃଖ ଦିଏ।
ଵିରଥାଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ କୃତ୍ଵା ରାଜନ୍ମହାହଵେ । ନ ଜଘାନ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସ୍ମରନ୍ଭୀମଵଚସ୍ତଦା
ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଭୀମଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ସେମାନେଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞାଂ ବହୁଶତୈର୍ଗଜାଶ୍ଵରଥଯାଯିଭିଃ । ସଂଵୃତଂ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦମ୍
ତାପରେ ଶତଶଃ ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିବା ଦୁର୍ଲଭ ହେଲା।
ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ଶୀଘ୍ରମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପରିତ୍ରାତୁଂ ସୁତାଂସ୍ତଵ । ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ବାଲମେକଂ ମହାରଥମ୍
ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଭୀଷ୍ମ ତ୍ବରାନ୍ବିତ ଭାବେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଏକା ଓ ଯୁବକ ମହାରଥୀ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଵାସୁଦେଵମୁଵାଚେଦଂ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ । ଚୋଦଯାଶ୍ଵାନ୍ହୃଷୀକେଶ ଯତ୍ରୈତେ ବହୁଲା ରଥାଃ
ଶ୍ୱେତଧ୍ୱଜ ଅର୍ଜୁନ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହୃଷୀକେଶ, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଳାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଏତେ ଅଧିକ ରଥ ଏକଠା ହୋଇଛି।'