ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ କେତୁଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଭୂମୌ ପାର୍ଥୋ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଚଉଡ଼ା ତୀରରେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥ, ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ପତାକାକୁ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେଲାଇଦେଲେ।
କେତୁ ନିପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସ ତୁ ପାର୍ଥିଵଃ । ପାଣ୍ଡଵଂ ଵିଶିଖୈତୀକ୍ଷ୍ଣୈ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ
ପତାକା ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷ ନାମକ ରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ରାଜନ।
ତତଃ କ୍ରୋଘାତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଵଲ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଯଥା ଯୁଗାନ୍ତେ ଭୂତାନି ଦିଧକ୍ଷୁରିଵ ପାଵକଃ
ତାପରେ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ସମାପ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି।
କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ । ପ୍ରଵିଵ୍ଯଧୁର୍ମହାରାଜ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ଜାପ୍ଯଭୂଜ୍ଜଗତ୍
କ୍ରୋଧିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାମିଦମାସୀନ୍ମନୋଗତମ୍ । ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନ୍ମ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନୃପୋଽଯଂ ଧକ୍ଷ୍ଯତୀତି ଵୈ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା: 'ଯଦି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ରୋକାଯିବ ନାହିଁ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିଦେବେ।'
ଋଷ..... ଦେଵାଶ୍ଚ ଚକ୍ରୁଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍। ଲୋକାନାଂ ନୃପାଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ରୋଧିତେ ପାଣ୍ଡଵେ ତଦା
ତେବେ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ପୂଜା ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସ ଚ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିସଂଲିହନ । ଇଵାରାତ୍ସଵପୁର୍ଘୋରଂ ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭମ୍
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁହର କୋଣ ଚାଟୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ସମାପ୍ତିର ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ତତଃ ସୈନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ତାଵକାନି ଵିଶାଂପତେ । ନିରାଶାନ୍ଯଭଵଂସ୍ତତ୍ର ଜୀଵିତଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଏଠାରେ ନିଜ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶା ହରାଇଦେଲେ।
ସ ତୁ ଧୈର୍ଯେଣ ତଂ କୋପଂ ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାଯଶାଃ । ଶ୍ରୁତାଯୁଷଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ମହାଧନୁଃ
କିନ୍ତୁ ସେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷକୁ ମୁଷ୍ଟି ନିକଟରେ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନଂ ନାରାଚେନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ । ନିର୍ବିଭେଦ ରଣେ ରାଜା ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ କାଟାଯାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଛାତିରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସତ୍ଵରଂ ଚ ରଣେ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯ ଵାହାନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ନିଜଘାନ ଶରୈଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୂତଂ ଚ ସୁମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ, ମହାବଳୀ ରାଜା ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ହତାଶ୍ଵଂ ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସମରେ ତଦା
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ ଓ ରଥ ତ୍ୟାଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷ ସେଇ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଜିତେ ମହେଷ୍ଵାସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ। ଦୁର୍ଯୋଧନବଲଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵମାସୀତ୍ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍
ଏହିପରି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମହାଧନୁର୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଯିବା ପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା।
ଏଵଂ ଜିତ୍ଵା ମହାରାଜ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଵ୍ଯାତ୍ତାନନୋ ଯଥା କାଲସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯଂ ଜଘାନ ହ
ଏଭଳି ଜିତି, ମହାରାଜ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କାଳର ମୁଁହ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଁହ କରି, ତୁମ ସେନାକୁ ବିନାଶ କଲେ।
ଚେକିତାନସ୍ତୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଗୌତମଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ
କିନ୍ତୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ଚେକିତାନ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ କୃପାକୁ ତୀରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ସଂନିଵାର୍ଯ ଶରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଯୁଧି। ଚେକିତାନାଂ ରଣେ ଯତ୍ତଂ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକି, ଶାରଦ୍ୱତ ପୁତ୍ର କୃପା, ରାଜନ, ଚେକିତାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ । ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ସମରେ କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ ସେ ଆଉ ଏକ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ହାତରେ ଆଘାତ କରି ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାଂସ୍ଛାସ୍ଯାଵଧୀଦ୍ରାଜନ୍ନୁଭୌ ତୌ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ । ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ସାତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ସେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ପଛର ଚାଳକ ଓ ମୁଖ୍ୟ ରଥଚାଳକ—ଦୁହେଁକୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ନିଜ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ।
ସ ତଯା ଵୀରଘାତିନ୍ଯା ଗଦଯା ଗଦିନାଂ ଵରଃ । ଗୌତମସ୍ଯ ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ସାରଥିଂ ଚ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସେ ଶୂରବୀର ହନ୍ତା ଗଦା ନେଇ, ଗଦାଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୌତମଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଭୂମିଷ୍ଠୋ ଗୌତମସ୍ତସ୍ଯ ଶରାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଷୋଡଶକ । ଶରାସ୍ତେ ସାତ୍ଵତଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଵିଶନ୍ଧରଣୀତଲମ୍
ଗୌତମ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଷୋଳଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ସାତ୍ୱତଙ୍କୁ ଭେଦି, ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଚେକିତାନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁନଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ଗଦାମ୍ । ଗୌତମସ୍ଯ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଵୃତ୍ରସ୍ଯେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ
ତାପରେ ଚେକିତାନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗୌତମଙ୍କୁ ମାରିବା ଆଶାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବୃତ୍ରକୁ ଉପରେ ଗଦା ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେପରି ପୁଣି ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ଵିମଲାମଶ୍ଯମଗର୍ଭାଂ ମହାଗଦାମ୍। ଶରୈରନେକସାହସ୍ତ୍ରୈର୍ଵାରଯାମାସ ଗୌତମଃ
ସେ ମହାଗଦା, ଯାହା ଖୁବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଲୋହାର ମଧ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ତାହା ଦେଖି ଗୌତମ ହଜାର-ହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଚେକିତାନସ୍ତତଃ ଖଙ୍ଗଂ କ୍ରୋଧାଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଭାରତ। ଲାଘଵଂ ପରମାସ୍ଥାଯ ଗୌତମଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ତାପରେ ଚେକିତାନ ରାଗରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚୁରୁକି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଗୌତମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଗୌତମୋଽପି ଧନୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଗୃହ୍ଯାସିଂ ସୁସଂଯତଃ । ଵେଗେନ ମହତା ରାଜଂଶ୍ଚେକିତାନମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ତଳୱାରକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ରାଜା, ବେଗରେ ଚେକିତାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତାଵୁଭୌ ବଲସଂପନ୍ନୌ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଵରଧାରିଣୌ । ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଭ୍ଯାଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସଂତତକ୍ଷତୁଃ
ସେ ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ ପ୍ରତିଏକ ଉପରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କରିଲେ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଵେଗାଭିହତୌ ତତସ୍ତୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ । ଧରଣୀଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ସର୍ଵଭୂତନିଷେଵିତାମ୍
ଏମିତି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତଳୱାରର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମୂର୍ଛଯାଽଭିପରୀତାଙ୍ଗୌ ଵ୍ଯାଯାମେନ ତୁ ମୋହିତୌ । ତତୋଽଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଵେଗେନ ଭୀମସେନଃ ସୁହୃତ୍ତଯା
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ମନ ଭ୍ରମିତ। ଏହିପରି ସମୟରେ ଭୀମସେନ ମିତ୍ରତା ଭାବରେ ବେଗରେ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଚେକିତାନଂ ତଥାଭୂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରଦୁର୍ମଦଃ । ରଥମାରୋପଯଚ୍ଚୈନଂ ସର୍ଵସୈକନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଚେକିତାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହୀ ଭୀମସେନ ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତଥୈଵ ଶକୁନି ଶୂରଃ ସ୍ଯାଲସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେକ । ଆରୋପଯଦ୍ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ଗୌତମଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ବୀର ଶକୁନି, ମହାରାଜ, ତୁରନ୍ତ ଗୌତମଙ୍କୁ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସୌମଦତ୍ତିଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ମହାବଲଃ । ନଵତ୍ଯା ସାଯକୈଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵକ୍ଷସି
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାଜା, ସୌମଦତ୍ତିଙ୍କ ଛାତିରେ ନବେଟି ତୀର ବେଗରେ ଘୁସାଇଦେଲେ।