ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ମହାରଥଃ । ନିଷସାଦ ମହାରାଜ କଶ୍ମଲଂ ଚ ଜଗାମ ହ
ଗଭୀର ଘାତ ଖାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ି, ଶୂର ବୀର ରଥରେ ବସିଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ମନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ନିପତିତଂ ସୂତଃ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଅପୋଵାହ ରଥେନାଜୌ ଯମାଭ୍ଯାମଭିପୀଡିତମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ତାଙ୍କର ସାରଥି ଦେଖି, ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ ଯମପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ହଟାଇନେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଦ୍ରେଶ୍ଵରରଥଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍। ସର୍ଵେ ଵିମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ନେଦମସ୍ତୀତ୍ଯଚିନ୍ତଯନ୍
ମଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ରଥ ପଛକୁ ଘୁରିଯିବା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ମନମରା ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ, 'ଏହିପରି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ'।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ମାତୁଲଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ମହାରଥୌ । ଦଧ୍ଯତୁର୍ମୁଦିତୌ ଶଙ୍ଖୌ ସିଂହନାଦଂ ଚ ନେଦତୁଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କୁ ଜିତି, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ବଳବାନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଶଂଖ ଦେଲେ ଏବଂ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରୁଵତୁର୍ହୃଷ୍ଟୌ ତଵ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଶାଂପତେ । ଯଥା ଦୈତ୍ଯଚମୂଂ ରାଜନ୍ନିନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଵିଵାମରୌ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହେ ରାଜା, ତୁମର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଦାନବ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିଵାକରେ। ଶ୍ରୁତାଯୁପମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵାଜିନଃ
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୃତାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତ୍ଵରିତୋ ରାଜଞ୍ଶ୍ରୁତାଯୁଷମରିନ୍ଦମନ୍ । ନିଜଘ୍ନେ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନଵଭିର୍ନତପର୍ଵଭିଃକ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ତୀରରେ ଶୃତାୟୁଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ସ ସଂଵାର୍ଯ ରମେ ରାଜା ପ୍ରେଷିତାନ୍ଧର୍ମସୂନୁନା । ଶରାନ୍ସପ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସଃ କୌନ୍ତେଯାଯା ସମାର୍ଷଯତ୍
ସେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ମହାଧନୁର୍ଧର ଥିବା ଶୃତାୟୁ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ସାତଟି ତୀରକୁ ପ୍ରତିହତ କଲେ।
ତେ ତସ୍ଵ କଵଚଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପପୁଃ ଶୋଣିତମାହଵେ। ଅସୂନିଵ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୋ ଦେହେ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର କବଚ ଭେଦି ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଲେ, ଯେପରି ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାର ଦେହରେ ପ୍ରାଣ ଖୋଜୁଥିବା ପରି।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ତୁ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଦ୍ଧସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା । ରଣେ ଵରାହକର୍ଣେନ ରାଜାନଂ ହୃଦ୍ଯଵିଧ୍ଯତା
ପାଣ୍ଡବ, ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବରାହ ଦାନ୍ତ ଭଳି ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ କେତୁଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଭୂମୌ ପାର୍ଥୋ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଚଉଡ଼ା ତୀରରେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥ, ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ପତାକାକୁ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେଲାଇଦେଲେ।
କେତୁ ନିପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସ ତୁ ପାର୍ଥିଵଃ । ପାଣ୍ଡଵଂ ଵିଶିଖୈତୀକ୍ଷ୍ଣୈ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ
ପତାକା ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷ ନାମକ ରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ରାଜନ।
ତତଃ କ୍ରୋଘାତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଵଲ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଯଥା ଯୁଗାନ୍ତେ ଭୂତାନି ଦିଧକ୍ଷୁରିଵ ପାଵକଃ
ତାପରେ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ସମାପ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି।
କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ । ପ୍ରଵିଵ୍ଯଧୁର୍ମହାରାଜ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ଜାପ୍ଯଭୂଜ୍ଜଗତ୍
କ୍ରୋଧିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାମିଦମାସୀନ୍ମନୋଗତମ୍ । ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନ୍ମ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନୃପୋଽଯଂ ଧକ୍ଷ୍ଯତୀତି ଵୈ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା: 'ଯଦି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ରୋକାଯିବ ନାହିଁ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିଦେବେ।'
ଋଷ..... ଦେଵାଶ୍ଚ ଚକ୍ରୁଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍। ଲୋକାନାଂ ନୃପାଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ରୋଧିତେ ପାଣ୍ଡଵେ ତଦା
ତେବେ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ପୂଜା ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସ ଚ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିସଂଲିହନ । ଇଵାରାତ୍ସଵପୁର୍ଘୋରଂ ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭମ୍
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁହର କୋଣ ଚାଟୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ସମାପ୍ତିର ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ତତଃ ସୈନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ତାଵକାନି ଵିଶାଂପତେ । ନିରାଶାନ୍ଯଭଵଂସ୍ତତ୍ର ଜୀଵିତଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଏଠାରେ ନିଜ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶା ହରାଇଦେଲେ।
ସ ତୁ ଧୈର୍ଯେଣ ତଂ କୋପଂ ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାଯଶାଃ । ଶ୍ରୁତାଯୁଷଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ମହାଧନୁଃ
କିନ୍ତୁ ସେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷକୁ ମୁଷ୍ଟି ନିକଟରେ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନଂ ନାରାଚେନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ । ନିର୍ବିଭେଦ ରଣେ ରାଜା ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ କାଟାଯାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଛାତିରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସତ୍ଵରଂ ଚ ରଣେ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯ ଵାହାନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ନିଜଘାନ ଶରୈଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୂତଂ ଚ ସୁମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ, ମହାବଳୀ ରାଜା ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ହତାଶ୍ଵଂ ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସମରେ ତଦା
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ ଓ ରଥ ତ୍ୟାଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଶ୍ରୁତାୟୁଷ ସେଇ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଜିତେ ମହେଷ୍ଵାସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ। ଦୁର୍ଯୋଧନବଲଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵମାସୀତ୍ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍
ଏହିପରି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମହାଧନୁର୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଯିବା ପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା।
ଏଵଂ ଜିତ୍ଵା ମହାରାଜ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଵ୍ଯାତ୍ତାନନୋ ଯଥା କାଲସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯଂ ଜଘାନ ହ
ଏଭଳି ଜିତି, ମହାରାଜ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କାଳର ମୁଁହ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଁହ କରି, ତୁମ ସେନାକୁ ବିନାଶ କଲେ।
ଚେକିତାନସ୍ତୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଗୌତମଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ
କିନ୍ତୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ଚେକିତାନ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ କୃପାକୁ ତୀରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ସଂନିଵାର୍ଯ ଶରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଯୁଧି। ଚେକିତାନାଂ ରଣେ ଯତ୍ତଂ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକି, ଶାରଦ୍ୱତ ପୁତ୍ର କୃପା, ରାଜନ, ଚେକିତାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ । ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ସମରେ କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ ସେ ଆଉ ଏକ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ହାତରେ ଆଘାତ କରି ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାଂସ୍ଛାସ୍ଯାଵଧୀଦ୍ରାଜନ୍ନୁଭୌ ତୌ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ । ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ସାତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ସେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ପଛର ଚାଳକ ଓ ମୁଖ୍ୟ ରଥଚାଳକ—ଦୁହେଁକୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ନିଜ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ।
ସ ତଯା ଵୀରଘାତିନ୍ଯା ଗଦଯା ଗଦିନାଂ ଵରଃ । ଗୌତମସ୍ଯ ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ସାରଥିଂ ଚ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସେ ଶୂରବୀର ହନ୍ତା ଗଦା ନେଇ, ଗଦାଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୌତମଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଭୂମିଷ୍ଠୋ ଗୌତମସ୍ତସ୍ଯ ଶରାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଷୋଡଶକ । ଶରାସ୍ତେ ସାତ୍ଵତଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଵିଶନ୍ଧରଣୀତଲମ୍
ଗୌତମ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଷୋଳଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ସାତ୍ୱତଙ୍କୁ ଭେଦି, ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।