ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସୁରନଦ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଵାଦୁଭୂତଂ ଯଥୋଦକମ୍ । ମହୋଦଧିସମଭ୍ଯାଶେ ଲଵଣତ୍ଵଂ ନିଗଚ୍ଛତି
ଯେପରି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ମିଠା ପାଣି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ସମୀପକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଲୁଣିଆ ହୋଇଯାଏ,
ତଥା ତତ୍ପୌରୁଷଂ ରାଜଂସ୍ତାଵକାନାଂ ପରଂତପ । ପ୍ରାପ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵତି ସଂଯୁଗେ
ସେପରି, ହେ ରାଜା, ତୁମର ସେନାମାନେ ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବପୁଅମାନେ ଭଳି ବୀରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସାହସ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ଘଟମାନାନ୍ଯଥାଶକ୍ତି କୁର୍ଵାଣାନ୍କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍ । ନ ଦୋଷେଣ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌରଵାନ୍ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌରବମାନେକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଵାପରାଧାତ୍ସୁମହାନ୍ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ପୃତିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରକ୍ଷଯୋ ଘୋରୋ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନଃ
ତୁମ ଓ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଭୁଲ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପୃଥିବୀର ସଂହାର ହେଉଛି, ଯାହା ଯମରାଜଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଉଛି।
ଆତ୍ମଦୋଷାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶୋଚିତୁଂ ନାର୍ହସେ ନୃପ । ନ ହି ରକ୍ଷନ୍ତି ରାଜାନଃ ସର୍ଵଥାଽତ୍ରାପି ଜୀଵିତମ୍
ହେ ରାଜା, ନିଜ ଦୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘଟଣା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏଠାରେ ରାଜାମାନେ ସବୁ ସମୟରେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୁଦ୍ଧେ ସୁକୃତିନାଂ ଲୋକାନିଚ୍ଛନ୍ତୋ ଵସୁଧାଧିପାଃ। ଚମୂଂ ଵିଗାହ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗପରାଯଣାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ପାଉଥିବା ଲୋକକୁ ଚାହିଁ, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଚମୂକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ତୁ ମହାରାଜ ପ୍ରାଵର୍ତତ ଜନକ୍ଷଯଃ। ତଂ ତ୍ଵମେକମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ଦେଵାସୁରୋପମମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏବେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣ।
ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୌ ମହାସେନୌ ମହାବଲୌ । ଯୁଧାମନ୍ଯୁମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସମେଯତା ରଣୋତ୍କଟୌ
ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ବଡ଼ ସେନା ଓ ଶକ୍ତି ଥିବା ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଧାମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି, ଦୁଇଁଜଣେ ଏକାସାଥି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମୁହଦ୍ରୋଣହର୍ଷଣମ୍ । ଯୁଧାମନ୍ଯୁଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରୌ ଦେଵରୂପିଣୌ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବତା ସଦୃଶ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ତାଵେନଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯେତାଂ ସମରେ ଚିତ୍ରଯୋଧିନୌ
ସେ ତିବ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆଘାତ କଲେ।
ଯୁଧ୍ଯତାଂ ହି ତଥା ରାଜନ୍ଵିଶେଷୋ ନ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ । ଯତତାଂ ଶତ୍ରୁନାଶାଯ କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣାମ୍
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକାଉଁଥିରେ କିଏ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲା; ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚେଷ୍ଟାକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ଯୁଧାମନ୍ଯୁସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ନନୁଵିନ୍ଦସ୍ଯ ସାଯକୈଃ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନନଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଅନୁବିନ୍ଦଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଭଲ୍ଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଧନୁଃ କେତୁଂ ଚ ମାରିଷ । ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ରାଜଂସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଏବଂ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲରେ, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ଓ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽନୁଵିନ୍ଦୋଽଥ ରଥଂ ଵିନ୍ଦସ୍ଯ ରଥମାସ୍ଥିତଃ। ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପରମଂ ଭାରସାଧନମୁତ୍ତମମ୍
ଅନୁବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି, ବିନ୍ଦଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଭାରୀ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ତାଵେକସ୍ଥୌ ରଣେ ଵୀରାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ରଥିନାଂ ଵରୌ। ଶରାନ୍ମୁମୁଚତୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଧାମନ୍ଯୌ ମହାତ୍ମନି
ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାଉଁଥି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଯୁଧାମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତା ମହାଵେଗାଃ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ । ଦିଵାକରପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ୍ଛାଦଯାମାସୁରମ୍ବରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ତୀବ୍ର ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଛୁଇଁ, ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା।
ଯୁଧାମନ୍ଯୂ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରୌ ତୌ ମହାରଥୌ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ସାରଥିଂ ଚାପ୍ଯପାତଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ସେ ଦୁଇ ମହାରଥୀ ଭାଇଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମାଟିକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପତିତେ ଭୂମୌ ଗତସତ୍ଵେ ତୁ ସାରଥୌ । ରଥଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଦିଶଃ ସମୁଦ୍ଧାନ୍ତହଯସ୍ତତଃ
ସାରଥି ମୃତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲାପରେ, ରଥର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ, ସେଠିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତୌ ସ ଜିତ୍ଵା ମହାରାଜ ଯଜ୍ଞସେନସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପୌରୁଷଂ ଖ୍ଯାପଯଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ଵ୍ଯଧମତ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଜିତି, ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କର ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାଇ, ତୁମର ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଚିଥରାଇଦେଲେ।
ସା ଵଧ୍ଯମାନା ସମରେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ମହାଚମୂଃ । ଵେଗାନ୍ବହୁଵିଧାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଷଂ ପୀତ୍ଵେନ ମାନଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ମରୁଥିଲା, ଏହି ସେନା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତୀବ୍ରତାରେ ଚଳିଥିଲା, ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ବିଷ ପିଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ହୈଡିମ୍ବୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଭଗଦତ୍ତଂ ସମାଦ୍ରଵତ୍। ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଣେନ ସଧ୍ଵଜେନ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଇଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଓ ଧ୍ୱଜ ଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମହାବଳୀ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷୋ ରାଜା ନାଗରାଜଂ ସମାସ୍ଥିତଃକ । ଯଥା ଵଜ୍ରଧରଃ ପୂର୍ଵଂ ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ
ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରର ରାଜା ନାଗରାଜ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ଏକଦା ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ତାରକା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ । ଵିଶେଷଂ ନ ସ୍ମ ଵିଵିଦୁର୍ହୈଡିମ୍ବଭଗଦତ୍ତଯୋଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ହଇଡିମ୍ବ ଓ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯଥା ସୁରପତିଃ ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରାସଯାମାସ ଦାନଵାନ୍। ତଥୈଵ ସମରେ ରାଜା ଦ୍ରାଵଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନୋଁକୁ ଦୌଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତେନ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣାସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍। ତ୍ରାତାରଂ ନାଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତଃ ସ୍ଵେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଭାରତ
ସେଠି ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଚାପି ଦିଆଯାଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ଦଳରେ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଭୈମସେନିଂ ରଥସ୍ଥଂ ତୁ ତତ୍ରାପଶ୍ଯାମ ଭାରତ । ଶେଷା ଵିମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ମହାରଥାଃ
ଭାରତ, ସେଠି ଆମେ ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁଅଁକୁ ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖିଲୁ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନେ ମନମରା ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ତୁ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପୁନଃ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭାରତ । ଆସୀନ୍ନିଷ୍ଠାନକୋ ଘୋରସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନା ପଛକୁ ହଟିଗଲାପରେ, ତୁମ ସେନାରେ ପୁନି ଭୟଙ୍କର ହୁଲୁସ୍ତୁଳି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଘଟୋତ୍କଚସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ଭଗଦତ୍ତଂ ମହାରଣେ। ଶରୈଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସ ମେରୁଂ ଗିରିମିଵାମ୍ବୁଦଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ଘଟୋତ୍କଚ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଢାକିଦେଇଥାଏ।
ନିହତ୍ଯ ତାଞ୍ଶରାନ୍ରାଜା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ର୍ଯୁତାନ୍। ଭୈମସେନିଂ ରଣେ ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵମର୍ମସ୍ଵତାଡଯତ୍
ରାଜା, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁଅଁଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ଦାୟିଁ ସ୍ଥାନକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତାଡ୍ଯମାନୋ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ରାକ୍ଷସନ୍ଦ୍ରୋ ଭିଦ୍ଯମାନ ଇଵାଚଲଃ
ତିକ୍ତ ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକଥର ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଏମିତି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହଲେଇନଥାଏ।