ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ସମରେ ଭୀମସେନଃ ପରଂତପଃ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସାଯଂକାନ୍କୃତଵର୍ମଣେ
ତା’ପରେ, ଶତ୍ରୁମାରି ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ହସି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତୈରର୍ଦ୍ଯମାନୋଽତିରଥଃ ସାତ୍ଵତଃ ଶସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ । ନାକମ୍ପତ ମହାରାଜ ଭୀମଂ ଚାର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛିତୈଃ ଶରୈଃ
ସେଇ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାପିଯିବା ସତ୍ୱେ, ଶସ୍ତ୍ରକୁଶଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ସାତ୍ୱତ ରାଜା ଭୀମଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁରୋ ହତ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ମହାରଥଃ । ସାରଥିଂ ପାତଯାମାସ ସଧ୍ଵଜଂ ସୁପରିଷ୍କୃତମ୍
ମହାରଥୀ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଚାରିଟିଏ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ସାରଥିକୁ ମାଟିକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଶରୈର୍ବହୁଵିଧୈଶ୍ଚୈନମାଚିନୋତ୍ପରଵୀରହା । ଶକଲୀକୃତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ଶ୍ଵାଵିତ୍ତୁ ଶଲଲୈର୍ଯଥା
ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାଣରେ ଆବୃତ କଲେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ହାଡ଼କୁ ଦାନ୍ତରେ ଚିରିଦିଏ।
ହତାଶ୍ଵଶ୍ଚ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ସୁବଲସ୍ଯ ରଥଂ ଯଯୌ। ସ୍ଵାଲସ୍ଯ ତେ ମହାରାଜ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ପରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ସୁବଳପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥକୁ ଗଲେ—ହେ ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ଭୀମସେନୋଽପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ନିଜଘାନ ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୁମର ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେକୁ ଯମଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସଂହାର କଲେ।
ବହୂନି ହି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦ୍ଵୈରଥାନି ସ୍ମ ସଞ୍ଜଯ। ପାଣ୍ଡୂନାଂ ମାମକୈଃ ସାର୍ଧମଶ୍ରୌଷଂ ତଵ ଜଲ୍ପତଃ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ କହୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ମୋର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
ନ ଚୈଵ ମାମକଂ କିଂଚିଦ୍ଧୃଷ୍ଟଂ ଶଂସସି ସଞ୍ଜଯ । ନିତ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ହୃଷ୍ଟାନଭଗ୍ନାନ୍ସଂପ୍ରଶଂସସି
କିନ୍ତୁ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ କେବେ ମୋ ସେନାମାନେ କିଛି ସାହସ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କହୁନାହାଁ; ସବୁବେଳେ ପାଣ୍ଡବପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ।
ଜୀଯମାନାନ୍ଵିମନସୋ ମାମକାନ୍ଵିଗତୌଜସଃ । ଵଦସେ ସଂଯୁଗେ ସୂତ ଦିଷ୍ଟମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ସୂତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ସେନାମାନେ ହାରୁଛନ୍ତି, ମନମରା ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ କହୁଛ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଠିକ୍, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥୋତ୍ସାହଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଚେଷ୍ଟନ୍ତି ତାଵକାଃ। ଦର୍ଶଯାନାଃ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ପୌରୁଷଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ତୁମର ସେନାମାନେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ବେଶି ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସୁରନଦ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଵାଦୁଭୂତଂ ଯଥୋଦକମ୍ । ମହୋଦଧିସମଭ୍ଯାଶେ ଲଵଣତ୍ଵଂ ନିଗଚ୍ଛତି
ଯେପରି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ମିଠା ପାଣି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ସମୀପକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଲୁଣିଆ ହୋଇଯାଏ,
ତଥା ତତ୍ପୌରୁଷଂ ରାଜଂସ୍ତାଵକାନାଂ ପରଂତପ । ପ୍ରାପ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵତି ସଂଯୁଗେ
ସେପରି, ହେ ରାଜା, ତୁମର ସେନାମାନେ ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବପୁଅମାନେ ଭଳି ବୀରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସାହସ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ଘଟମାନାନ୍ଯଥାଶକ୍ତି କୁର୍ଵାଣାନ୍କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍ । ନ ଦୋଷେଣ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌରଵାନ୍ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌରବମାନେକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଵାପରାଧାତ୍ସୁମହାନ୍ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ପୃତିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରକ୍ଷଯୋ ଘୋରୋ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନଃ
ତୁମ ଓ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଭୁଲ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପୃଥିବୀର ସଂହାର ହେଉଛି, ଯାହା ଯମରାଜଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଉଛି।
ଆତ୍ମଦୋଷାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶୋଚିତୁଂ ନାର୍ହସେ ନୃପ । ନ ହି ରକ୍ଷନ୍ତି ରାଜାନଃ ସର୍ଵଥାଽତ୍ରାପି ଜୀଵିତମ୍
ହେ ରାଜା, ନିଜ ଦୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘଟଣା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏଠାରେ ରାଜାମାନେ ସବୁ ସମୟରେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୁଦ୍ଧେ ସୁକୃତିନାଂ ଲୋକାନିଚ୍ଛନ୍ତୋ ଵସୁଧାଧିପାଃ। ଚମୂଂ ଵିଗାହ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗପରାଯଣାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ପାଉଥିବା ଲୋକକୁ ଚାହିଁ, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଚମୂକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ତୁ ମହାରାଜ ପ୍ରାଵର୍ତତ ଜନକ୍ଷଯଃ। ତଂ ତ୍ଵମେକମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ଦେଵାସୁରୋପମମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏବେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣ।
ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୌ ମହାସେନୌ ମହାବଲୌ । ଯୁଧାମନ୍ଯୁମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସମେଯତା ରଣୋତ୍କଟୌ
ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ବଡ଼ ସେନା ଓ ଶକ୍ତି ଥିବା ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଧାମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି, ଦୁଇଁଜଣେ ଏକାସାଥି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମୁହଦ୍ରୋଣହର୍ଷଣମ୍ । ଯୁଧାମନ୍ଯୁଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରୌ ଦେଵରୂପିଣୌ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବତା ସଦୃଶ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ତାଵେନଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯେତାଂ ସମରେ ଚିତ୍ରଯୋଧିନୌ
ସେ ତିବ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆଘାତ କଲେ।
ଯୁଧ୍ଯତାଂ ହି ତଥା ରାଜନ୍ଵିଶେଷୋ ନ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ । ଯତତାଂ ଶତ୍ରୁନାଶାଯ କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣାମ୍
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକାଉଁଥିରେ କିଏ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲା; ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚେଷ୍ଟାକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ଯୁଧାମନ୍ଯୁସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ନନୁଵିନ୍ଦସ୍ଯ ସାଯକୈଃ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନନଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଅନୁବିନ୍ଦଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଭଲ୍ଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଧନୁଃ କେତୁଂ ଚ ମାରିଷ । ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ରାଜଂସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଏବଂ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲରେ, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ଓ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽନୁଵିନ୍ଦୋଽଥ ରଥଂ ଵିନ୍ଦସ୍ଯ ରଥମାସ୍ଥିତଃ। ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପରମଂ ଭାରସାଧନମୁତ୍ତମମ୍
ଅନୁବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି, ବିନ୍ଦଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଭାରୀ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ତାଵେକସ୍ଥୌ ରଣେ ଵୀରାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ରଥିନାଂ ଵରୌ। ଶରାନ୍ମୁମୁଚତୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଧାମନ୍ଯୌ ମହାତ୍ମନି
ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାଉଁଥି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଯୁଧାମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତା ମହାଵେଗାଃ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ । ଦିଵାକରପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ୍ଛାଦଯାମାସୁରମ୍ବରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ତୀବ୍ର ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଛୁଇଁ, ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା।
ଯୁଧାମନ୍ଯୂ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରୌ ତୌ ମହାରଥୌ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ସାରଥିଂ ଚାପ୍ଯପାତଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ସେ ଦୁଇ ମହାରଥୀ ଭାଇଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମାଟିକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପତିତେ ଭୂମୌ ଗତସତ୍ଵେ ତୁ ସାରଥୌ । ରଥଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଦିଶଃ ସମୁଦ୍ଧାନ୍ତହଯସ୍ତତଃ
ସାରଥି ମୃତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲାପରେ, ରଥର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ, ସେଠିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତୌ ସ ଜିତ୍ଵା ମହାରାଜ ଯଜ୍ଞସେନସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପୌରୁଷଂ ଖ୍ଯାପଯଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ଵ୍ଯଧମତ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଜିତି, ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କର ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାଇ, ତୁମର ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଚିଥରାଇଦେଲେ।
ସା ଵଧ୍ଯମାନା ସମରେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ମହାଚମୂଃ । ଵେଗାନ୍ବହୁଵିଧାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଷଂ ପୀତ୍ଵେନ ମାନଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ମରୁଥିଲା, ଏହି ସେନା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତୀବ୍ରତାରେ ଚଳିଥିଲା, ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ବିଷ ପିଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।