ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିର୍ନରଵୀରଯୋଧୈ- ରଧିଷ୍ଠିତାଃ ସୈନ୍ଯଗଣାସ୍ତ୍ଵଦୀଯାଃ। ରଥୌଘପାଦାତଗଜାଶ୍ଵସଙ୍ଘୈଃ ପ୍ରଯାଦ୍ଭିରାଜୌ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଣୁନ୍ନୈଃ
ତୁମ ସେନା ଦଳଗୁଡ଼ିକ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ, ରଥ, ପଦାତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଦଳ ସହିତ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ଧତଂ ଵୈ ତରୁଣାର୍କଵର୍ଣଂ ରଜୋ ବଭୌ ଚ୍ଛାଦଯତ୍ସୂର୍ଯଶ୍ମୀନ୍। ରେଜୁଃ ପତାକା ରଥଦନ୍ତିସଂସ୍ଥା ଵାତେରିତା ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଃ ସମନ୍ତାତ୍
ଉଠୁଥିବା ଧୂଳି, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଢାକିଦେଉଥିଲା; ରଥ ଓ ହାତୀରେ ଲାଗିଥିବା ପତାକାଗୁଡ଼ିକ ବାତାସରେ ଘୂରୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫଡ଼ିଉଥିଲା।
ନାନାଲିଙ୍ଗୈଃ ସମରେ ତତ୍ର ରାଜନ୍ ମେଘୈର୍ଯୁତା ଵିଦ୍ଯୁତଃ ଖେ ଯଥୈଵ। ଵୃନ୍ଦୈଃ ସ୍ଥିତାଶ୍ଚାପି ସୁସଂପ୍ରଯୁକ୍ତା- ଶ୍ଚକାଶିରେ ଦନ୍ତିଗଣାଃ ସମନ୍ତାତ୍
ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହାତୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ମେଘମାଳା ଚମକେ।
ଧନୂଂଷି ଵିଷ୍ଫାରଯତାଂ ନୃପାଣାଂ ବଭୂଵ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽତିଘୋରଃ। ଵିମଥ୍ଯତୋ ଦେଵମହାସୁରୌଘୈ- ର୍ଯଥାର୍ଣଵସ୍ଯାଦିଯୁଗେ ତଦାନୀମ୍
ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରିଥିଲେ।
ତଦୁଗ୍ରନାଗଂ ବହୁରୂପଵର୍ଣଂ ତଵାତ୍ମଜାନାଂ ସମୁଦୀର୍ଣକୋପମ୍ । ବଭୂଵ ସୈନ୍ଯଂ ରିପୁସୈନ୍ଯହନ୍ତ- ଯୁଗାନ୍ତମେଘୌଘନିଭଂ ତଦାନୀମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ସେନା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ରଙ୍ଗର ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ସହିତ, କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଘନ ମେଘମାଳା।
ପ୍ରଵୃତ୍ତମାତ୍ରେ ସଂଗ୍ରାମେ ନିଵୃତ୍ତେ ଚ ସୁଶର୍ମଣି । ଭଗ୍ନେଷୁ ଚାପି ଵୀରେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ, ଓ ସୁଶର୍ମାଣି ପଛକୁ ହଟିଯିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୀରମାନେ ପଳାଇଯିବା ସମୟରେ,
କ୍ଷୁଭ୍ଯମାଣେ ବଲେ ତୂର୍ଣଂ ସାଗରପ୍ରତିମେ ତଵ। ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତେ ଚ ଗାଙ୍ଗେଯେ ତ୍ଵରିତଂ ଵିଜଯଂ ପ୍ରତି
ତୁମ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ସେନା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲା, ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ବିଜୟ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ,
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ରଣେ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍ । ତ୍ଵରମାଣଃ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନବ୍ରଵୀନ୍ନୃପାନ୍ ।। େଷାଂ ତୁ ପ୍ରମୁଖେ ଶୂରଂ ସୁଶର୍ମାଣଂ ମହାବଲମ୍ । ମଧ୍ଯେ ସର୍ଵସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭୃଶଂ ସଂହର୍ଷଯନ୍ନିଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତ୍ୱରାପ୍ତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଶୂରବୀର ସୁଶର୍ମାଣି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଥିଲେ।
ଏଷ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୋଦ୍ଧୁକାମୋ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମନା କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜୀଵିତମାତ୍ମନଃ
ଏଠି ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ରଣେ ଵୀରଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭାରତମ୍ । ସଂଯତ୍ତାଃ ସମରେ ସର୍ଵେ ପାଲଯଧ୍ଵଂ ପିତାମହମ୍
ଏହି ନାୟକ ଭୀଷ୍ମ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ଆମ ପିତାମହଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କର।
ବାଢମିତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ଯନୀକାନି ସର୍ଵଶଃ । ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମହାରାଜ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ପିତାମହମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦଳ ମିଶି, ମହାରାଜା, ପିତାମହଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଯାତଃ ସହସା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋଽର୍ଜୁନମ୍ । ରଣେ ଭାରତମାଯାନ୍ତମାସସାଦ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ହଠାତ୍ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଅତିବଳଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗେଇଯାଉଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମହାଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଯୁକ୍ତେନ ଭୀମଵାନରକେତୁନା । ମହତା ମେଘନାଦେନ ରଥେନାତିଵିରାଜତା
ଅର୍ଜୁନ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିତ ରଥରେ, ଭୟଙ୍କର ବାନର ଝଣ୍ଡା ସହିତ, ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସମରେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମୁପଯାନଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଅଭଵତ୍ତୁମୁଲୋ ନାଦୋ ଭଯାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିରୀଟିନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନଞ୍ଜୟ, ମୁକୁଟଧାରୀ, ସମସ୍ତ ସେନାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ଅଭୀଶୁହସ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦିତ୍ଯମିଵାପରମ୍ । ମଧ୍ଯଂଦିନଗତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ନ ଶେକୁଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଅଭୀଶୁ ଧରିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ, ସେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭଳି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଥା ଶାନ୍ତନଵଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଂ ଶ୍ଵେତକାର୍ମୁକମ୍ । ନ ଶେକୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶ୍ଵେତଂ ଗ୍ରହମିଵୋଦିତମ୍
ଏହିପରି ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଓ ଧଳା ଧନୁଷ୍ୟ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏମିତି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ନୂତନ ଉଦିତ ଧଳା ଗ୍ରହ।
ସ ସର୍ଵତଃ ପରିଵୃତସ୍ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସୁମହାତ୍ମଭିଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ତଥାଽନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ
ସେ ଚାରିପାଖରେ ମହାତ୍ମା ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ, ଭାଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ ସହିତ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ ସମରେ ମତ୍ସ୍ଯଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଣା। ଧ୍ଵଜଂ ଚାସ୍ଯ ଶରେଣାଜୌ ଧନୁଶ୍ଚୈକେନ ଚିଚ୍ଛିଦେ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପଙ୍ଖୀ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ଝଣ୍ଡା ଓ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ତଦପାସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଵିରାଟୋ ଵାହିନୀପତିଃ । ଅନ୍ଯଦାଦତ୍ତ ଵେଗେନ ଧନୁର୍ଭାରସହଂ ଦୃଢମ୍
ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସେନାପତି ବିରାଟ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି, ତ୍ୱରାପ୍ତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇଲେ, ଯାହା ଭାର ବହିପାରିବ।
ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷାକାରାଜ୍ଜ୍ଵଲିତାନ୍ପନ୍ନଗାନିଵ । ଦ୍ରୋଣଂ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ଵିଵ୍ଯାଧ ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵାଜିନଃ
ସେ ତିନିଟି ତୀରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ଚାରିଟି ତୀରରେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଘାୟଲ କଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିମୟ ସର୍ପ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଧ୍ଵଜମେକେନ ଵିଵ୍ଯାଧକ ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଧନୁରେକେଷୁଣାଽଵିଧ୍ଯତ୍ତତ୍ରାକ୍ରୁଧ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ
ସେ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ପତାକାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ। ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ଧନୁଷକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୟଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣୋଽଵଧୀଦଶ୍ଵାଞ୍ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ଅଷ୍ଟାଭିର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂତମେକେନ ପତ୍ରିଣା
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ଘୋଡାମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଏକ ତୀରରେ ସାରଥିକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ହତାଶ୍ଵାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ସ୍ଯନ୍ଦନାଦ୍ଧତସାରଥିଃ। ଆରୁରୋହ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁହେବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, ପୁଅଙ୍କର ରଥକୁ ଦୃତ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତୌ ପିତାପୁତ୍ରୌ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ରଥେ ସ୍ଥିତୌ । ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ଵାରଯାମାସସତୁର୍ବଲାତ୍
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ, ବାପା-ପୁଅ, ଏକ ରଥରେ ଦଢ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ତୀରବର୍ଷାରେ ରୋକିଲେ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ସମରେ ତୂର୍ଣଂ ଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରତି ଜନେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଭୟଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସଂଖ୍ୟଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ତୀରକୁ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଦୃତ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପୀତ୍ତ୍ଵା ଶୋଣିତମାହଵେ। ଜଗାମ ଧରଣୀଂ ବାଣୋ ଲୋହିତାର୍ଦ୍ରଵରଚ୍ଛଦଃ
ସେ ତୀର ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଭେଦି, ରକ୍ତ ପିଇ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଖା ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଧରଣୀରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ସ ପପାତ ରଣେ ତୂର୍ଣଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଶରାହତଃ। ଧନୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶରାଂଶ୍ଚୈଵ ପିତୁରେଵ ସମୀପତଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଛାଡ଼ି, ବାପାଙ୍କ ନିକଟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ହତଂ ତମାତ୍ମଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରାଟଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଭଯାତ୍। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସମରେ ଦ୍ରୋଣଂ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍
ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ବିରାଟ ଭୟରେ ଡରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁର ଖୋଲା ମୁହଁ ଦେଖି ଲୋକେ ପଳାଏ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାଚମୂମ୍। ଦାରଯାମାସ ସମରେ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତୁରନ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତେ ଶତେ, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌଣିମାସାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଆଜଘାନ ଭ୍ରଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ନାରାଚୈସ୍ତ୍ରିଭିରାଶୁଗୈଃ
କିନ୍ତୁ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ହେ ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ।