ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ସୁଯୁକ୍ତେନାଶୁପାତିନା। ଦୁଷ୍କର୍ଣଂ ନାକୁଲିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଵ୍ଯାଧ ହୃଦଯେ ଭୃଶମ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଭଲ ଓ ତୀବ୍ର ଭଲ ତୀର ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ନାକୁଳି ଦୁଷ୍କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ପପାତ ତତୋ ଭୂମୌ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଦୁଷ୍କର୍ଣଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଞ୍ଚ ରାଜନ୍ମହାରଥାଃ
ସେ, ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ପରି, ଭୂମିରେ ଢେରିଗଲେ। ଦୁଷ୍କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ରାଜା, ପାଞ୍ଚ ମହାରଥୀ—
ଦିଘାଂସନ୍ତଃ ଶତାନୀକଂ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍। ଛାଦ୍ଯମାନଂ ଶରଵ୍ରତୈଃ ଶତାନୀକଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଦୌଡ଼ିଆସି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶତାନୀକଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ, ଏବଂ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଶତାନୀକଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କେକଯାଃ ପଞ୍ଚ ସୋଦରାଃ । ତାନଭ୍ଯାପତତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ
କେକୟ ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ। ସେମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅମାନେ, ମହାରଥୀମାନେ—
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁର୍ମହାରାଜ ଗଜାନିଵ ମହାଗଜାଃ । ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁର୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ଯୁଵା
ମହାରାଜ, ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କୁ ରୋକିବା ପରି, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ଯୁବକ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଏମାନେ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଶତ୍ରୁଂଜଯଃ ସତ୍ରୁସହଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଯଶସ୍ଵିନଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତା ମହାରାଜ କେକଯାନ୍ଭ୍ରାତରଃ ସମମ୍
ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁସହ—ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ କ୍ରୋଧିତ—କେକୟ ଭାଇମାନଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଏକାଠି ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ରାଜା।
ରଥୈର୍ନଗରସଂକାଶୈର୍ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ । ନାନାଵର୍ଣଵିଚିତ୍ରାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଙ୍କୃତୈଃ
ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରଥ, ବାୟୁପରି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଓ ଚମତ୍କାର ପତାକାରେ ଶୋଭିତ।
ଶରଚାପଧରା ଵୀରା ଵିଚିତ୍ରକଵଚଧ୍ଵଜାଃ । ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ପରଂ ସୈନ୍ଯଂ ସିଂହା ଇଵ ଵନାଦ୍ଵନମ୍
ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଧରିଥିବା ବୀରମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆବରଣ ଓ ଧ୍ୱଜ ସହିତ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ସିଂହ ପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ତେଷାଂ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍। ଅଵର୍ତତ ମହାରୌଦ୍ରଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍
ସେଠାରେ ରଥ ଓ ହାତୀ ମିଶିଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯାଗସ୍କୃତାଂ ରାଜନ୍ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍ । ମୁହୂର୍ତାସ୍ତମିତେ ସୂର୍ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ପରସ୍ପର ଅପରାଧ କରୁଥିବା ରାଜାମାନେ, ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ରଥିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚାଥ ଵ୍ଯକୀର୍ଯନ୍ତ ସହସ୍ରଶଃ । ତତଃ ଶାନ୍ତନଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ତାପରେ ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରୁହାମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଚିଁଡ଼ାଯିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଧାର ତୀର ନେଇ—
ନାଶଯାମାସ ସେନାଂ ତାଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ସୈନ୍ଯାନି ଶରୈର୍ନିନ୍ଯେ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଭୀଷ୍ମ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଏବଂ ତୀରରେ ପାଞ୍ଚାଳ ସେନାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଏଵଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍। କୃତ୍ଵାଽଵହାରଂ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଯଯୌ ସ୍ଵଶିବିରଂ ନୃପ
ଏଭଳି, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭେଦି, ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ, ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ, ରାଜା।
ନାଶଯାମାସତୁର୍ଵୀରୌ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵୃକୋଦରୌ। କରଵାଣାମନୀକାନି ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ତାପରେ ଦୁଇ ନାୟକ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବୃକୋଦର, କରବ ସେନାକୁ ଧାର ତୀରରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଧର୍ମରାଜୋଽପି ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵୃକୋଦରୌ । ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈତାଵୁପାଘ୍ରାଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ଶିବିରଂ ଯଯୌ
ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଭୀମକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଶିବିରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ କୌରଵାଣାମନୀକିନୀମ୍ ।' ହତ୍ଵା ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଚ ଶରୈଃ ଶିବିରାଯୈଵ ଜଗ୍ମତୁଃ
ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ, କୌରବ ସେନାକୁ ତୀରରେ ହରାଇ ଓ ଭଗାଇ, ସିଧା ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତେ ମହାରାଜ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ। ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵଶିବିରାଣ୍ଯେଵ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତାଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଏକାପରେ ଏକ ଅପରାଧ କରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ନିଜ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପରସ୍ପରମ୍ । ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭୂଯୋ ଯୁଦ୍ଧଚିକୀର୍ଷଵଃ
ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଓ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ପୁଣି ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।
ତତସ୍ତଵ ସୁତୋ ରାଜଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ । ଵିସ୍ରଵଚ୍ଛୋଣିତାକ୍ତାଙ୍ଗଃ ପପ୍ରଚ୍ଛେଦଂ ପିତାମହମ୍
ତାପରେ, ରାଜନ, ତୁମର ପୁଅ ଚିନ୍ତାରେ ଭାସିଯାଇ, ଦେହରେ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସୈନ୍ଯାନି ରୌଦ୍ରାଣି ଭଯାନକାନି ଵ୍ଯୂଢାନି ସମ୍ଯଗ୍ବହୁଲଧ୍ଵଜାନି। ଵିଦାର୍ଯ ହତ୍ଵା ଚ ନିପୀଡ୍ଯ ଶୂରାଂ- ସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵା ଲବ୍ଧଜଯାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ସେନା, ବହୁ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଓ ଚୁର୍ମାରିତ ହେଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସଂମୋହ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଯୁଧି କୀର୍ତିମନ୍ତୋ ଵ୍ଯୂହଂ ଚ ତଂ ମକରଂ ମୃତ୍ଯୁକଲ୍ପମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭୀମେନ ରଣେ ହତୋଽସ୍ମି ଘୋରୈଃ ଶରୈର୍ମୃତ୍ଯୁଦଣ୍ଡପ୍ରକାଶୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନେ ମକର ବ୍ୟୁହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର; ସେଠାରେ ମୁଁ ଭୀମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲି।
କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଯେନ ରାଜ- ନ୍ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ନ ଲଭେ ଶାନ୍ତିମଦ୍ଯ । ଇଚ୍ଛେ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସତ୍ଯସନ୍ଧ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଜଯଂ ପାଣ୍ଡଵେଯାଂଶ୍ଚ ହନ୍ତୁମ୍
ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ରାଜନ, ଭୟରେ ମୁଁ ଅଚେତନ ହେଉଛି ଏବଂ ଆଜି ଶାନ୍ତି ପାଉନି; ତୁମ ଦୟା ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ତିରେ, ମୁଁ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତେନୈଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରହସନ୍ମହାତ୍ମା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ମନ୍ଯୁଗତଂ ଵିଦିତ୍ଵା। ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଵିମନା ମନସ୍ଵୀ ଗଙ୍ଗାସୁତଃ ସସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ବୁଝି ହସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପରେଣ ଯତ୍ନେନ ଵିଗାହ୍ଯ ସେନାଂ ସର୍ଵାତ୍ମନାଽହଂ ତଵ ରାଜପୁତ୍ର। ଇଚ୍ଛାମି ଦାତୁଂ ଵିଜଯଂ ସୁଖଂ ଚ ନ ଚାତ୍ମାନଂ ଛାଦଯେଽହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥେ
ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତୁମ ପାଇଁ ସେନାକୁ ଭେଦିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି; ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମକୁ ବିଜୟ ଓ ସୁଖ ଦେବାକୁ, ଏବଂ ତୁମ ଲାଗି ମୁଁ କେବେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଏ ନାହିଁ।
ଏତେ ତୁ ରୌଦ୍ରା ବହଵୋ ମହାରଥା ଯଶସ୍ଵିନଃ ଶୂରତମାଃ କୃତାସ୍ତ୍ରାଃ । ଯେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସମରେ ସହାଯା ଜିତକ୍ଲମା ରୋଷଵିଷଂ ଵମନ୍ତି
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରବଳ ମହାରଥୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, କ୍ଲାନ୍ତି ଜୟ କରି କ୍ରୋଧର ବିଷ ଝାରୁଛନ୍ତି।
କେନେହ ଶକ୍ଯାଃ ସହସା ଵିଜେତୁଂ ଵୀର୍ଯୋଦ୍ଧତାଃ କୃତଵୈରାସ୍ତ୍ଵଯା ଚ। ଅହଂ ହ୍ଯେତାନ୍ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ରାଜ- ନ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ଜୀଵିତଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୀର
ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୁମ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଥିବା ଏମାନେକୁ ଏଠାରେ କିଏ ହଠାତ୍ ବିଜୟ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ରାଜନ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବି।
ରଣେ ତଵାର୍ଥାଯ ମହାନୁଭାଵ ନ ଜୀଵିତଂ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ମମାଦ୍ଯ। ସର୍ଵାଂସ୍ତଵାର୍ଥାଯ ସଦେଵଦୈତ୍ଯାଁ- ଲ୍ଲୋକାନ୍ଦହେଯଂ କିମୁ ଶତ୍ରୁସେନାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ, ମହାବଳୀ, ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ପାଇଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦହିଦେଇପାରିବି—ଶତ୍ରୁ ସେନା ତ ଅତି ସାଧାରଣ।
ତାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି ରାଜନ୍ ପ୍ରିଯଂ ଚ ତେ ସର୍ଵମହଂ କରିଷ୍ଯେ
ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ରାଜନ, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି।
ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଗଚ୍ଛତେତ୍ଯାହ ନୃପାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍। ତଦାକ୍ଷଯା ତାନି ଵିନିର୍ଯଯୁର୍ଦ୍ରୁତଂ ଗଜାଶ୍ଵପାଦାତରଥାଯୁତାନି
ତାପରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ସମସ୍ତ ସେନା ବାହାରିଯାଉ!' ଏବଂ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ରଥ ଭରିଥିବା ସେନା ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲା।
ପ୍ରହର୍ଷଯୁକ୍ତାନି ତୁ ତାନି ରାଜ- ନ୍ମହାନ୍ତି ନାନାଵିଧଶସ୍ତ୍ରଵନ୍ତି। ସ୍ଥିତାନି ନାଗାଶ୍ଵପଦାତିମନ୍ତି ଵିରେଜୁରାଜୌ ତଵ ରାଜନ୍ବଲାନି
ହେ ରାଜନ, ସେ ମହାନ ସେନାଗୁଡ଼ିକ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହିତ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଲା; ତୁମ ସେନା ତାଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।