ତୌ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହେଷ୍ଵାସାଵଭିମନ୍ଯୁପୁରୋଗମାନ୍ । ବଭୂଵତୁର୍ମୁଦାଯୁକ୍ତୌ ନିଘ୍ନନ୍ତୌ ତଵ ଵାହିନୀମ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ସେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବୃକୋଦର ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ତୁମ ସେନାକୁ ମାରିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ଦ୍ରୋଣମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରକୁଶଲଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାସୁ ପାରଗମ୍।' ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସହସାଯାନ୍ତଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଗୁରୁମାତ୍ମନଃ । ନାଶଂସତ ଵଧଂ ଵୀରଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ପାର୍ଷତଃ
କିନ୍ତୁ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମ ପୁଅମାନେ ମରିଯିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ରଥଂ ସମାରୋପ୍ଯ କୈକେଯସ୍ଯ ଵୃକୋଦରମ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ରୋଣମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରପାରଗମ୍
ତାପରେ, କୈକୟପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ବସାଇ, ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତସ୍ଯାଭିପତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣେନ ଧନୁଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, କ୍ରୋଧରେ ଏକ ତୀର ଦେଇ ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋ ବାଣାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ପାର୍ଷତେ । ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାର୍ଥାଯ ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡମନୁସ୍ମରନ୍
ଏବଂ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଉପରେ ଶତଶଃ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ପାର୍ଷତଃ ପରଵୀରହା । ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଂଶତ୍ଯା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି, ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁବୀର ନାଶକ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କୋହଳା ତୀର ଦ୍ୱାରା କୁଡ଼ିଟି ଗୋଲାପତା ତୀର ମାରିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣଃ ପୁନଶ୍ଚାପଂ ଚିଚ୍ଛେଦାମିତ୍ରକର୍ଶନଃକ । ହଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁରସ୍ତୂର୍ଣଂ ଚତୁର୍ଭିଃ ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଚାରିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯଂ ଘୋରଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ । ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିଲେ, ଯେପରି ବୈବସ୍ୱତ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। ସେ ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ହତାଶ୍ଵାତ୍ସ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାରଥଃ । ଆରୁରୋହ ମହାବାହୁରଭିମନ୍ଯୋର୍ମହାରଥମ୍
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ସେ ମହାବୀର ତାଙ୍କର ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଝାପି ପଡ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ମହାରଥରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵା ସମକମ୍ପତ ଵାହିନୀ । ପଶ୍ଯତୋ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯତଃ
ତାପରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାସହିତ ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଭୀମସେନ ଓ ପାର୍ଷତ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ତତ୍ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣେନାମିତତେଜସା । ନାଶକ୍ରୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ସମସ୍ତାସ୍ତେ ମହାରଥାଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମହାବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵଧ୍ଯମାନଂ ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣେନ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵ୍ଯଭ୍ରମତ୍ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେନା ମୃତ୍ୟୁମୁଖେ ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେବା ପରି ଏଠାଉଠି ଭାଗିଗଲା।
ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଜହୃଷେ ତାଵକଂ ବଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଚାର୍ଯଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତପନ୍ତଂ ରିପୁଵାହିନୀମ୍ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵତୋ ଯୋଧାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭାରତ
ଏପରି ଦେଖି ତୁମ ସେନା ଖୁସି ହେଲା; ଗୁରୁ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦଳିଦେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଚାରିପାଖରୁ 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ମହୋତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତସ୍ମୃତିଃ । ଶରଵର୍ଷୈଃ ପୁନର୍ଭୀମଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯଦଚ୍ଯୁତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନ ଫେରିଆସି, ଆଉଥରେ ଭୀମଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ରୋକିଲେ।
ଏକୀଭୂତାସ୍ତତଶ୍ଚୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ । ସମେତ୍ଯ ସମରେ ଭୀମଂ ଯୋଧଯାମାସୁରୁଦ୍ଯତାଃ
ତାପରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତେ ମିଶି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଆଗେଇଲେ।
ଭୀମସେନୋଽପି ସମରେ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵରଥଂ ପୁନଃ । ସମାରୁହ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଯଯୌ ଯେନ ତଵାତ୍ମଜଃ
ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ରଥକୁ ପୁନି ପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଚଢ଼ି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ମହାଵେଗଂ ପରାସୁକରଣଂ ଦୃଢମ୍ । ସଜ୍ଯଂ ଶରାସନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ତେ ସୁତମ୍
ସେ ତୀବ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧରି, ତାରେ ବାଣ ଚଢ଼ାଇ, ତୁମ ପୁଅକୁ ବାଣରେ ବିଧିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍ । ନାରାଚେନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଭୃଶଂ ମର୍ମଣ୍ଯତାଡଯତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଧନ୍ଵିନା । କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ଵେଗେନାକ୍ଷିପ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭଳି ଆଘାତ ପାଇ, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଖି ରେଗେଇଗଲା, ସେ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍ । ସ ତତ୍ର ଶୁଶୁଭେ ରାଜା ଶିଖରୈର୍ଗିରିରାଡିଵ
ସେ ତିନିଟି ବାଣରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ହାତ ଓ ଉରୁରେ ଆଘାତ କଲେ; ସେଠାରେ ରାଜା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତୌ ଦଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନାନୁଜାଃ ସର୍ଵେ ଶୂରାଃ ସଂତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତାଃ
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଜୀବନ ଦେଇ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିତଂ ପୂର୍ଵଂ ନିଗ୍ରହେ ଭୀମକର୍ମଣଃ । ନିଶ୍ଚଯଂ ପରମଂ କୃତ୍ଵା ନିଗ୍ରହୀତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ଭୀମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ମନେପକାଇ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ତାନାପତତ ଏଵାଜୌ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ମହାରାଜ ଗଜଃ ପ୍ରତିଗଜାନିଵ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ରାଜା, ହାତୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହାତୀ ପରି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ନାରାଚେନ ସମାର୍ପଯତ୍ । ଚିତ୍ରସେନଂ ମହାରାଜ ତଵ ପୁତ୍ରଂ ମହାଯଶାଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଭୀମସେନ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ହେ ରାଜା।
ତଥେତରାଂସ୍ତଵ ସୁତାଂସ୍ତାଡଯାମାସ ଭାରତ । ଶରୈର୍ବହୁଵିଧୈଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ସୁତେଜନୈଃ
ଏହିପରି, ହେ ଭାରତ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁନା ମୁଣ୍ଡା ଓ ଚତୁର୍ ହସ୍ତକୃତ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ।
ତତଃ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତେ ଭୀମସେନଂ ସମାଵୃତମ୍ । ଅଭିମନ୍ଯୁପ୍ରଭୃତଯସ୍ତେ ଦ୍ଵଦଶ ମହାରଥାଃ
ତାପରେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଦି ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ବଡ଼ ରଥୀ ଏକଠା ହେଲେ।
ପ୍ରେଷିତା ଧର୍ମରାଜେନ ଭୀମସେନପଦାନୁଗାଃ । ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ମହାରାଜ ତଵ ପୁତ୍ରାନ୍ମହାବଲାନ୍
ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ପଛରେ ଥିବା ସେମାନେ, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ପ୍ରବଳ ପୁଅମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥାଂସ୍ତାଞ୍ଶୂରାନ୍ସୂର୍ଯାଗ୍ନିସମତେଜସଃ । ସର୍ଵାନେଵ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ଭ୍ରାଜମାନାଞ୍ଶ୍ରିଯା ଵୃତାନ୍
ଯେତେବେଳେ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର ନାୟକମାନେ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖାଗଲେ,
ମହାହଵେ ଦୀଷ୍ଯମାନାନ୍ସୁଵର୍ଣମକୁଟୋଞ୍ଜ୍ଵଲାନ୍। ତତ୍ଯଜୁଃ ସମରେ ଭୀମଂ ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମ ପ୍ରବଳ ପୁଅମାନେ ଜଳନ୍ତା ସୁନା ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଭୀମଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାନ୍ନାମୃଷ୍ଯତ କୌନ୍ତେଯୋ ଜୀଵମାନା ଗତା ଇତି । ଅନ୍ଵୀଯ ଚ ପୁନଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାନପୀଡଯତ୍
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଭୀମ, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି ଦେଖି ସହିପାରିଲେନି ଓ ଚାଲିଗଲେ; ପୁଣି ସେ ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।