ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମରେ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତା ଜିଗୀଷଵଃ । ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ପ୍ରାହ ସମାହୂଯ ସ୍ଵସୈନିକାନ୍
ପୁଣିଥରେ, ଜିତିବା ଆଶାରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ; ତେବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ସେନାମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପଦଵୀଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଭୀମପାର୍ଷତଯୋର୍ଯୁଧି। ସୌଭଦ୍ରପ୍ରମୁଖା ଵୀରା ରଥା ଦ୍ଵାଦଶ ଦଂଶିତାଃ
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ରଥୀ ବୀରମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଭୀମ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପଥରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ନ ହି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ମେ ମନଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଭିମସେନସ୍ଯ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ସଂଯୁଗେ
ସେମାନେ ଯାଇ ଘଟଣା କ'ଣ ଘଟୁଛି ଜାଣନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।
ଵିଜ୍ଞେଯା ସମରେ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵିଶଧ୍ଵଂ ରଥାର୍ଣଵମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପରଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଭଵନ୍ତ ଇତି ମେ ମତିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥା ଶୀଘ୍ର ଜାଣିବା ଦରକାର; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ରଥମାଳା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ—ଏହି ମୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି।
ତ ଏଵଂ ସମନୁଜ୍ଞାତାଃ ଶୂରା ଵିକ୍ରାନ୍ତଯୋଧିନଃ । ବାଢମିତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵେ ପୁରୁଷମାନିନଃ । ମଧ୍ଯଂଦିନଗତେ ସୂର୍ଯେ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ସାବଳି ଓ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ।
କେକଯା ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତାଃ
କେକୟ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ଓ ପ୍ରବଳ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତେ କୃତ୍ଵା ସମରେ ଵ୍ଯୂହଂ ସୂଚୀମୁଖମରିନ୍ଦମମ୍ । ବିଭିଦୁର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ତଦ୍ରଥାନୀକମାହଵେ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂଚୀମୁଖ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ରଥବାହିନୀକୁ ଭେଦିଦେଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରଯାତାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାନଭିମନ୍ଯୁପୁରୋଗମାନ୍। ଭୀମସେନଭଯାଵିଷ୍ଟା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵିମୋହିତା
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ସେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, କୌରବ ସେନା ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭ୍ରମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
ନ ସଂଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ତଵ ସେନା ଜନାଧିପ । ମଦମୂର୍ଚ୍ଛନ୍ଵିତାତ୍ମା ଵୈ ପ୍ରମଦେଵାଧ୍ଵନି ସ୍ଥିତା
ହେ ରାଜା, ତୁମ ସେନା ଅହଂକାର ଓ ମୂଢତାରେ ଭରିଯାଇ, ରାସ୍ତାରେ ଅସାବଧାନ ଜଣେ ଜନୀ ଭଳି, ସେମାନେକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେଽଭିଜାତା ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସୁଵର୍ଣଵିକୃତଧ୍ଵଜାଃ । ପରୀପ୍ସନ୍ତୋଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ରଵୃକୋଦରୌ
ସେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଝଣ୍ଡା ଲଗାଇ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତୌ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହେଷ୍ଵାସାଵଭିମନ୍ଯୁପୁରୋଗମାନ୍ । ବଭୂଵତୁର୍ମୁଦାଯୁକ୍ତୌ ନିଘ୍ନନ୍ତୌ ତଵ ଵାହିନୀମ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ସେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବୃକୋଦର ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ତୁମ ସେନାକୁ ମାରିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ଦ୍ରୋଣମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରକୁଶଲଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାସୁ ପାରଗମ୍।' ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସହସାଯାନ୍ତଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଗୁରୁମାତ୍ମନଃ । ନାଶଂସତ ଵଧଂ ଵୀରଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ପାର୍ଷତଃ
କିନ୍ତୁ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମ ପୁଅମାନେ ମରିଯିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ରଥଂ ସମାରୋପ୍ଯ କୈକେଯସ୍ଯ ଵୃକୋଦରମ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ରୋଣମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରପାରଗମ୍
ତାପରେ, କୈକୟପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ବସାଇ, ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତସ୍ଯାଭିପତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣେନ ଧନୁଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, କ୍ରୋଧରେ ଏକ ତୀର ଦେଇ ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋ ବାଣାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ପାର୍ଷତେ । ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାର୍ଥାଯ ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡମନୁସ୍ମରନ୍
ଏବଂ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଉପରେ ଶତଶଃ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ପାର୍ଷତଃ ପରଵୀରହା । ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଂଶତ୍ଯା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି, ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁବୀର ନାଶକ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କୋହଳା ତୀର ଦ୍ୱାରା କୁଡ଼ିଟି ଗୋଲାପତା ତୀର ମାରିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣଃ ପୁନଶ୍ଚାପଂ ଚିଚ୍ଛେଦାମିତ୍ରକର୍ଶନଃକ । ହଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁରସ୍ତୂର୍ଣଂ ଚତୁର୍ଭିଃ ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଚାରିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯଂ ଘୋରଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ । ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିଲେ, ଯେପରି ବୈବସ୍ୱତ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। ସେ ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ହତାଶ୍ଵାତ୍ସ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାରଥଃ । ଆରୁରୋହ ମହାବାହୁରଭିମନ୍ଯୋର୍ମହାରଥମ୍
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ସେ ମହାବୀର ତାଙ୍କର ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଝାପି ପଡ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ମହାରଥରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵା ସମକମ୍ପତ ଵାହିନୀ । ପଶ୍ଯତୋ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯତଃ
ତାପରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାସହିତ ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଭୀମସେନ ଓ ପାର୍ଷତ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ତତ୍ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣେନାମିତତେଜସା । ନାଶକ୍ରୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ସମସ୍ତାସ୍ତେ ମହାରଥାଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମହାବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵଧ୍ଯମାନଂ ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣେନ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵ୍ଯଭ୍ରମତ୍ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେନା ମୃତ୍ୟୁମୁଖେ ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେବା ପରି ଏଠାଉଠି ଭାଗିଗଲା।
ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଜହୃଷେ ତାଵକଂ ବଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଚାର୍ଯଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତପନ୍ତଂ ରିପୁଵାହିନୀମ୍ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵତୋ ଯୋଧାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭାରତ
ଏପରି ଦେଖି ତୁମ ସେନା ଖୁସି ହେଲା; ଗୁରୁ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦଳିଦେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଚାରିପାଖରୁ 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ମହୋତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତସ୍ମୃତିଃ । ଶରଵର୍ଷୈଃ ପୁନର୍ଭୀମଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯଦଚ୍ଯୁତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନ ଫେରିଆସି, ଆଉଥରେ ଭୀମଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ରୋକିଲେ।
ଏକୀଭୂତାସ୍ତତଶ୍ଚୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ । ସମେତ୍ଯ ସମରେ ଭୀମଂ ଯୋଧଯାମାସୁରୁଦ୍ଯତାଃ
ତାପରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତେ ମିଶି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଆଗେଇଲେ।
ଭୀମସେନୋଽପି ସମରେ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵରଥଂ ପୁନଃ । ସମାରୁହ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଯଯୌ ଯେନ ତଵାତ୍ମଜଃ
ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ରଥକୁ ପୁନି ପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଚଢ଼ି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ମହାଵେଗଂ ପରାସୁକରଣଂ ଦୃଢମ୍ । ସଜ୍ଯଂ ଶରାସନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ତେ ସୁତମ୍
ସେ ତୀବ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧରି, ତାରେ ବାଣ ଚଢ଼ାଇ, ତୁମ ପୁଅକୁ ବାଣରେ ବିଧିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍ । ନାରାଚେନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଭୃଶଂ ମର୍ମଣ୍ଯତାଡଯତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଧନ୍ଵିନା । କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ଵେଗେନାକ୍ଷିପ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭଳି ଆଘାତ ପାଇ, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଖି ରେଗେଇଗଲା, ସେ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍ । ସ ତତ୍ର ଶୁଶୁଭେ ରାଜା ଶିଖରୈର୍ଗିରିରାଡିଵ
ସେ ତିନିଟି ବାଣରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ହାତ ଓ ଉରୁରେ ଆଘାତ କଲେ; ସେଠାରେ ରାଜା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।