ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ମଧ୍ଯଂ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ନ ଭୀଃ ପାଣ୍ଡଵମାଵିଶତ୍। ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାନଵାନ୍
ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଭୟ ଆସିଲା ନାହିଁ; ଯେପରି ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଉନଥିଲେ।
ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ରଥିନାଂ ସର୍ଵଶଃ ପ୍ରଭୋ । ଉଦ୍ଯତାନି ଶରୈସ୍ତୀଵ୍ରୈସ୍ତମେକଂ ପରିଵଵ୍ରିରେ
ତାପରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶତ-ଶହ ରଥୀମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଚାରିପଟେ ଘେରି ନେଲେ।
ସ ତେଷାଂ ପ୍ରଵରାନ୍ଯୋଧାନ୍ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସାଦିନଃ । ଜଘାନ ସମରେ ଶୂରୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନଚିନ୍ତଯନ୍
ସେ ଶୂରବୀର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ନକରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ।
ତେଷାଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ଜିଘୃକ୍ଷତାମ୍। ସମସ୍ତାନାଂ ଵଧେ ରାଜନ୍ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭୀମସେନ ଜାଣି, ହେ ରାଜା, ସେ ମହାନ ମନୋବଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତତୋ ରଥଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଗଦାମାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵଃ । ଉଵାଚ ସାରଥିଂ ଭୀମଂ ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଭାରତ
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବ ରଥ ଛାଡ଼ି ଗଦା ନେଇ, ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ କହିଲେ, 'ରଥକୁ ଏଠି ରଖ', ହେ ଭାରତ।
ଯାଵଦେତାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସହାନୁଗାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀମସେନସ୍ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ଜଘାନ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ତଦ୍ବଲୌଘମହାର୍ଣଵମ୍
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଉପରେ ବଧ କରିବି', ଏପରି କହି, ଭୀମସେନ ବଡ଼ ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ବିନାଶ କଲେ।
ଗଦଯା ଭିମସେନେନ ତାଡିତା ଵାରଣୋତ୍ତମାଃ । ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭା ମହାକାଯା ଭିନ୍ନପୃଷ୍ଠାସ୍ତଥୈଵଚ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଦେହ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଓ ପିଠି ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଭିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ସହାରୋହୈଃ ଶେରତେ ପର୍ଵତା ଇଵ। ରଥାଶ୍ଚ ଭଗ୍ନାସ୍ତିଲଶଃ ସଯୋଧାଃ ଶତଶୋ ରଣେ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ଓ ଚାଳକମାନେ ସହିତ, ସେହି ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ଶୁଇଯାଇଥିଲେ; ଏବଂ ଶତ-ଶହ ରଥ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
ଅଶ୍ଵାଶ୍ଚ ସାଦିନଶ୍ଚୈଵ ପାଦାତୈଃ ସହ ଭାରତ । ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକମାନେ, ପଦାତିମାନେ ସହିତ, ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ଥିଲେ; ଆମେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ।
ଯଦେକଃ ସମରେ ରାଜନ୍ବହୁଭିଃ ସମଯୋଧଯତ୍ । ଅନ୍ତକାଲେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
କିପରି, ହେ ରାଜା, ସେ ଏକା ଅନେକଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଭୀମସେନେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽପି ପାର୍ଷତଃ । ଦ୍ରୋଣମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତରସା ଯଯୌ ଯତ୍ର ଵୃକୋଦରଃ
ଭୀମସେନ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୃକୋଦର ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ଵିଦାର୍ଯ ମହତୀଂ ସେନାଂ ତାଵକାନାଂ ନରର୍ଷଭଃ । ଆସସାଦ ରଥଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତୁମ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭେଦି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଖାଲି ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶୋକଂ ସମରେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସାରଥିମ୍ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରାଜ ଦୁର୍ମନା ଗତଚେତନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥଚାଳକ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ଦେଖି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ମନେ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ଵାଚମୀରଯନ୍ । ମମ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତମଃ କ୍ଵ ଭୀମ ଇତି ଦୁଃଖିତଃ
ଚୋଖୁରେ ଲୁହା ଆଣି, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଏବଂ କଥା କହିବାକୁ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦୁଃଖରେ ପଚାରିଲେ— 'ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭୀମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?'
ଵିଶୋକସ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମାମିହ ବଲୀ ପାଣ୍ଡଵେଯଃ ପରାକ୍ରମୀ
ତାପରେ ବିଶୋକ ହାତ ଜୋଡି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ମୋତେ ଏଠାରେ ରଖିଦେଇଛନ୍ତି।'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାମେତଦ୍ବଲମହାର୍ଣଵମ୍ । ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
'ସେ ମୋତେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେଇ ବିଶାଳ ସେନା ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ପ୍ରତିପାଲଯ ମାଂ ସୂତ ନିଯମ୍ଯାଶ୍ଵାନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍। ଯାଵଦେଵାନ୍ନିହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଯ ଇମେ ମଦ୍ଵଧୋଦ୍ଯତାଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଗଦାପାଣିସ୍ତଦ୍ବଲଂ ସ ମହାବଲଃ
'ହେ ସାରଥି, ମୋତେ ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କର, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ରଖ; ଯେଉଁମାନେ ଆଜି ମୋର ବଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଉଛି।' ଏପରି କହି, ସେ ମହାବଳଶାଳୀ ଗଦାଧାରୀ ଭୀମ ସେ ସେନା ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଧାଵନ୍ତଂ ଗଦାହସ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ସୈନ୍ଯାନାଂ ସଂହର୍ଷଃ ସମଜାଯତ
ତାପରେ ଗଦା ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସେନାରେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ମିନ୍ସୁତୁମୁଲେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଭଯାନକେ । ଭିତ୍ତ୍ଵା ରାଜନ୍ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ସଖା ତଵ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଜା, ତୁମ ମିତ୍ର ମହାବ୍ୟୁହକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଶୋକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଥ ପାର୍ଷତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସୂତଂ ରଣମଧ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ବିଶୋକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାହାପରେ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ହି ମେ ଜୀଵିତେନାପି ଵିଦ୍ଯତେଽଦ୍ଯ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଭୀମସେନଂ ରଣେ ହିତ୍ଵା ସ୍ନେହମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
'ମୋ ପାଇଁ ଆଜି ଜୀବନର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନକୁ ଛାଡ଼ି ଆସିଛି ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି।'
ଯଦି ଯାମି ଵିନା ଭୀମଂ କିଂ ମାଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଵଦିଷ୍ଯତି। ଏକାଯନଗତେ ଭୀମେ ମଯି ଚାଵସ୍ଥିତେ ଯୁଧି
'ମୁଁ ଭୀମ ବିନା ଯଦି ଯିବି, ତେବେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋ ବିଷୟରେ କଣ କହିବେ? ଭୀମ ଏକ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରହିଲି।'
ତସ୍ଯ ନ ସ୍ଵସ୍ତି କୁର୍ଵନ୍ତି ଦେଵାଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ଯଃ ସହାଯାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ତିମାନାଵ୍ରଜେଦ୍ଗୃହମ୍
'ଯିଏ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଘରକୁ ଫେରେ, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭଲ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେନାହାନ୍ତି।'
ରୌରଵେ ନରକେ ମଞ୍ଜେଦପ୍ଲଵେ ଦୁସ୍ତରେ ନୃଭିଃ ।' ମମ ଭୀମଃ ସଖା ଚୈଵ ସଂବନ୍ଧୀ ଚ ମହାବଲଃ । ଭକ୍ତୋଽସ୍ମାନ୍ଭକ୍ତିମାଂଶ୍ଚାହଂ ତମପ୍ଯରିନିଷୂଦନମ୍
'ସେ ମଣିଷ ରୌରବ ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଯାହା ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ଓ ଭୟଙ୍କର। ଭୀମ ମୋର ମିତ୍ର, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଆମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠିକି ଭକ୍ତ। ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।'
ସୋଽହଂ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଯାତୋ ଵୃକୋଦରଃ । ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ମାଂ ରିପୂନ୍ପଶ୍ଯ ଦାନଵାନିଵ ଵାସଵମ୍
'ସେଠିପାଇଁ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୀମ ଗଲେ। ମୋତେ ଦେଖ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ସେଠି ମାରିବି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵୀରୋ ଯଯୌ ମଧ୍ଯେନ ଵାହିନୀମ୍ । ଭୀମସେନସ୍ଯ ମାର୍ଗେଷୁ ଗଦାପ୍ରମଥିତୈର୍ଗଜୈଃ
ଏପରି କହି, ସେ ବୀର ସେନାର ମଧ୍ୟରୁ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁପଥରେ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ହାତୀମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତଦା ଭୀମଂ ଦହନ୍ତଂ ରିପୁଵାହିନୀମ୍। ଵାତୋ ଵୃକ୍ଷାନିଵ ବଲାତ୍ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ତଂ ରଣେ ରିପୂନ୍
ସେଠାରେ ସେ ଭୀମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦହିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ଶକ୍ତିରେ ଗଛମାନେକୁ ଉଖଳିଦିଏ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ସମରେ ରଥିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା । ପାଦାତା ଦନ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ରୁରାତ୍ସ୍ଵରଂ ମହତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମରୁଥିବା ରଥୀ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକ, ପଦାତି ଓ ହାତୀଚାଳକମାନେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ହାହାକାରଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମାରିଷ । ଵଧ୍ଯତୋ ଭୀମସେନେନ କୃତିନା ଚିତ୍ରଯୋଧିନା
ତୁମ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ଉଠିଲା, ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷ ଓ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଭୀମସେନ ସେମାନେକୁ ବଧ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ କୃତାସ୍ତ୍ରାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଵୃକୋଦରମ୍ । ଅଭୀତାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପରଂତପ
ତାପରେ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସମସ୍ତେ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଭୀମକୁ ଘେରି ନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।