ଯାନି ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସେ ରାଜନ୍ଧର୍ମସଂକରକାରଣାତ୍। ତଵ ଦୋଷାତ୍ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ଦ୍ଯୂତମେତଦ୍ଵିଶାଂପତେ
ରାଜା, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଧର୍ମର ଅସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିବା ବୋଲି ଦେଖୁଛ, ସେଠି ତୁମ ଦୋଷରେ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜୁଆ ଘଟିଥିଲା, ମହାନ ରାଜା।
ତଵ ଦୋଷେଣ ଯୁଦ୍ଦଂ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ କୃତ୍ଵା କିଲ୍ବିଷମାତ୍ମନା
ତୁମ ଦୋଷରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏବେ ନିଜେ ଏହି ପାପ କରି, ତାହାର ଫଳ ତୁମେ ଏକା ଭୋଗ କର।
ଆତ୍ମନା ହି କୃତଂ କର୍ମ ଆତ୍ମନୈଵୋପଭୁଜ୍ଯତେ। ଇହ ଵା ପ୍ରେତ୍ଯ ଵା ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଥାତଥମ୍
ନିଜେ କରା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନିଜେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ରାଜା; ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ତାହା ପାଇଛ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯେଦଂ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ଶୃଣୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ଶଂସତୋ ମେ ନରାଧିପ
ତେଣୁ, ରାଜା, ଏହି ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ, ନରପତି।
ଭୀମସେନଃ ସୁନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଭିତ୍ତ୍ଵା ମହାଚମୂମ୍ । ଆସସାଦ ତତୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାନୁଜାନ୍
ଭୀମସେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭେଦି, ପରେ ଶୂରବୀର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୁଃଶାସନଂ ଦୁର୍ଵିଷହଂ ଦୁଃସହଂ ଦୁର୍ମଦଂ ଜଯମ୍। ଜଯତ୍ସେନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ଚିତ୍ରସେନଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଦୁଃଶାସନ, ଦୁର୍ବିଷହ, ଦୁଃସହ, ଦୁର୍ମଦ, ଜୟ, ଜୟତ୍ସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରସେନ ଓ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଚାରୁଚିତ୍ରଂ ସୁଵର୍ମାଣଂ ଦୁଷ୍କର୍ଣଂ କର୍ଣମେଵ ଚ । ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ସମୀପସ୍ଥାନ୍ମହାରଥାନ୍
ଚାରୁଚିତ୍ର, ସୁବର୍ମା, ଦୁଷ୍କର୍ଣ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମୋ ମହାରଥଃ । ଭୀଷ୍ମେଣ ସମରେ ଗୁପ୍ତାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଚମୂମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ଟ ଦେଖି, ମହାବୀର ଭୀମ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ତମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ତୁ । ଜୀଵଗ୍ରାହଂ ନିଗୃହ୍ଣୀମୋ ଵଯମେନଂ ନରାଧିପାଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଏହାକୁ ବଞ୍ଚି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।'
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ପାର୍ଥୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ କୃତନିଶ୍ଚଯୈଃ । ପ୍ରଜାସଂହରଣେ ସୂର୍ଯଃ କ୍ରୂରୈରିଵ ମହାଗ୍ରହୈଃ
ସେ ନିଶ୍ଚୟଶୀଳ ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପାର୍ଥ, ପ୍ରଜାନାଶ ସମୟରେ କ୍ରୂର ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ମଧ୍ଯଂ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ନ ଭୀଃ ପାଣ୍ଡଵମାଵିଶତ୍। ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାନଵାନ୍
ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଭୟ ଆସିଲା ନାହିଁ; ଯେପରି ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଉନଥିଲେ।
ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ରଥିନାଂ ସର୍ଵଶଃ ପ୍ରଭୋ । ଉଦ୍ଯତାନି ଶରୈସ୍ତୀଵ୍ରୈସ୍ତମେକଂ ପରିଵଵ୍ରିରେ
ତାପରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶତ-ଶହ ରଥୀମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଚାରିପଟେ ଘେରି ନେଲେ।
ସ ତେଷାଂ ପ୍ରଵରାନ୍ଯୋଧାନ୍ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସାଦିନଃ । ଜଘାନ ସମରେ ଶୂରୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନଚିନ୍ତଯନ୍
ସେ ଶୂରବୀର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ନକରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ।
ତେଷାଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ଜିଘୃକ୍ଷତାମ୍। ସମସ୍ତାନାଂ ଵଧେ ରାଜନ୍ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭୀମସେନ ଜାଣି, ହେ ରାଜା, ସେ ମହାନ ମନୋବଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତତୋ ରଥଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଗଦାମାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵଃ । ଉଵାଚ ସାରଥିଂ ଭୀମଂ ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଭାରତ
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବ ରଥ ଛାଡ଼ି ଗଦା ନେଇ, ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ କହିଲେ, 'ରଥକୁ ଏଠି ରଖ', ହେ ଭାରତ।
ଯାଵଦେତାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସହାନୁଗାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀମସେନସ୍ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ଜଘାନ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ତଦ୍ବଲୌଘମହାର୍ଣଵମ୍
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଉପରେ ବଧ କରିବି', ଏପରି କହି, ଭୀମସେନ ବଡ଼ ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ବିନାଶ କଲେ।
ଗଦଯା ଭିମସେନେନ ତାଡିତା ଵାରଣୋତ୍ତମାଃ । ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭା ମହାକାଯା ଭିନ୍ନପୃଷ୍ଠାସ୍ତଥୈଵଚ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଦେହ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଓ ପିଠି ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଭିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ସହାରୋହୈଃ ଶେରତେ ପର୍ଵତା ଇଵ। ରଥାଶ୍ଚ ଭଗ୍ନାସ୍ତିଲଶଃ ସଯୋଧାଃ ଶତଶୋ ରଣେ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ଓ ଚାଳକମାନେ ସହିତ, ସେହି ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ଶୁଇଯାଇଥିଲେ; ଏବଂ ଶତ-ଶହ ରଥ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
ଅଶ୍ଵାଶ୍ଚ ସାଦିନଶ୍ଚୈଵ ପାଦାତୈଃ ସହ ଭାରତ । ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକମାନେ, ପଦାତିମାନେ ସହିତ, ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ଥିଲେ; ଆମେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ।
ଯଦେକଃ ସମରେ ରାଜନ୍ବହୁଭିଃ ସମଯୋଧଯତ୍ । ଅନ୍ତକାଲେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
କିପରି, ହେ ରାଜା, ସେ ଏକା ଅନେକଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଭୀମସେନେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽପି ପାର୍ଷତଃ । ଦ୍ରୋଣମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତରସା ଯଯୌ ଯତ୍ର ଵୃକୋଦରଃ
ଭୀମସେନ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୃକୋଦର ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ଵିଦାର୍ଯ ମହତୀଂ ସେନାଂ ତାଵକାନାଂ ନରର୍ଷଭଃ । ଆସସାଦ ରଥଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତୁମ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭେଦି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଖାଲି ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶୋକଂ ସମରେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସାରଥିମ୍ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରାଜ ଦୁର୍ମନା ଗତଚେତନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥଚାଳକ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ଦେଖି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ମନେ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ଵାଚମୀରଯନ୍ । ମମ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତମଃ କ୍ଵ ଭୀମ ଇତି ଦୁଃଖିତଃ
ଚୋଖୁରେ ଲୁହା ଆଣି, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଏବଂ କଥା କହିବାକୁ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦୁଃଖରେ ପଚାରିଲେ— 'ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭୀମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?'
ଵିଶୋକସ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମାମିହ ବଲୀ ପାଣ୍ଡଵେଯଃ ପରାକ୍ରମୀ
ତାପରେ ବିଶୋକ ହାତ ଜୋଡି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ମୋତେ ଏଠାରେ ରଖିଦେଇଛନ୍ତି।'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାମେତଦ୍ବଲମହାର୍ଣଵମ୍ । ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
'ସେ ମୋତେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେଇ ବିଶାଳ ସେନା ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ପ୍ରତିପାଲଯ ମାଂ ସୂତ ନିଯମ୍ଯାଶ୍ଵାନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍। ଯାଵଦେଵାନ୍ନିହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଯ ଇମେ ମଦ୍ଵଧୋଦ୍ଯତାଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଗଦାପାଣିସ୍ତଦ୍ବଲଂ ସ ମହାବଲଃ
'ହେ ସାରଥି, ମୋତେ ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କର, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ରଖ; ଯେଉଁମାନେ ଆଜି ମୋର ବଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଉଛି।' ଏପରି କହି, ସେ ମହାବଳଶାଳୀ ଗଦାଧାରୀ ଭୀମ ସେ ସେନା ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଧାଵନ୍ତଂ ଗଦାହସ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ସୈନ୍ଯାନାଂ ସଂହର୍ଷଃ ସମଜାଯତ
ତାପରେ ଗଦା ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସେନାରେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ମିନ୍ସୁତୁମୁଲେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଭଯାନକେ । ଭିତ୍ତ୍ଵା ରାଜନ୍ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ସଖା ତଵ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଜା, ତୁମ ମିତ୍ର ମହାବ୍ୟୁହକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଶୋକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଥ ପାର୍ଷତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସୂତଂ ରଣମଧ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ବିଶୋକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାହାପରେ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।