ଆରୋହେ ପର୍ଯଵସ୍କନ୍ଦେ ସରଣେ ସାନ୍ତରପ୍ଲୁତେ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରହରଣେ ଯାନେ ଵ୍ଯପଯାନେ ଚ କୋଵିଦମ୍
ସେମାନେ ଚଢିବା, ଅବତରିବା, ଆଗକୁ ବଢିବା, ଲାଫିବା, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆଘାତ କରିବା, ଯାନ ଚଳାଇବା ଓ ପଛକୁ ହଟିବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ନାଗାଶ୍ଵରଥଯାନେଷୁ ବହୁଶଃ ସୁପରୀକ୍ଷିତମ୍ । ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵେତନେନୋପପାଦିତମ୍
ସେମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପୁନିପୁନି ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯଥାଯଥ ମୂଲ୍ୟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ନ ଗୋଷ୍ଠ୍ଯା ନୋପକାରେଣ ନ ଚ ବନ୍ଧୁନିମିତ୍ତତଃ । ନ ସୌହୃଦବଲୈର୍ଵାପି ନାକୁଲୀନପରିଗ୍ରହୈଃ
ସେମାନେ ଦଳ, ଉପକୃତି, ବା ପରିଚିତ ହେବାରୁ, ନାହିଁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବା ପରିବାର ଯୋଗରେ ଚୟନ ହୋଇନଥିଲେ।
ସମୃଦ୍ଧଜନମାର୍ଯଂ ଚ ତୁଷ୍ଟସଂବନ୍ଧିବାନ୍ଧଵମ୍ । କୃତୋପକାରଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଯଶସ୍ଵି ଚ ମନସ୍ଵି ଚ
ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମର, ନିଜ ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଉପକାର ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଉଚ୍ଚମନା।
ସ୍ଵଜନୈସ୍ତୁ ନରୈର୍ମୁଖ୍ଯୈର୍ବହୁଶୋ ଦୃଷ୍ଟକର୍ମଭିଃ । ଲୋକପାଲୋପମୈସ୍ତାତ ପାଲିତଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ଜନମାଟିର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁବାର ଦେଖାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବହୁଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଗୁପ୍ତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଲୋକସଂମତୈଃ । ଅସ୍ମାନଭିଗତୈଃ କାମାତ୍ସବଲୈଃ ସପଦାନୁଗୈଃ
ସେମାନେ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ଆମ ପାଖକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ଏସିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ମହୋଦଧିମିଵାପୂର୍ଣମାପଗାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ । ଅପକ୍ଷପକ୍ଷିସଂକାଶୈ ରଥୈର୍ନାଗୈଶ୍ଚ ସଂଵୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପଟେ ନଦୀମାନେ ଯେପରି ମହାସାଗରକୁ ପୂରିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଡେଙ୍କା ମାଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନାନାଯୋଧଜଲଂ ଭୀମଂ ଵାହନୋର୍ମିତରଙ୍ଗିଣମ୍। କ୍ଷେପଣ୍ଯସିଗଦାଶକ୍ତିଶରପ୍ରାସସାମାକୁଲମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହାର ଯାନବାହନଗୁଡ଼ିକ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠୁଥିଲା, ତାହା ସବୁ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ବାଣ ଓ ଭାଲାରେ ଭରିଥିଲା।
ଧ୍ଵଜଭୂଷଣସଂବାଧଂ ରତ୍ନପଟ୍ଟସୁସଂଚିତମ୍ । ପରିଧାଵଦ୍ଭିରଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାଯୁଵେଗଵିକମ୍ପିତମ୍
ଧ୍ୱଜ ଓ ଭୂଷଣରେ ଭରିଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ପଟ୍ଟାରେ ଶୋଭିତ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାତାସର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ତାହାରେ କମ୍ପନ ହେଉଥିଲା।
ଅପାରମିଵ ଗର୍ଜନ୍ତଂ ସାଗରପ୍ରତିମଂ ମହତ୍। ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାସିସଂଗପ୍ତଂ ଗୁପ୍ତଂ ଚ କୃତଵର୍ମଣା
ସେଠା ବିଶାଳ ସାଗର ପରି ଅପାର ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ଡ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଓ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଉଥିଲା।
କୃପଦୁଃଶାସନାଭ୍ଯାଂ ଚ ଜଯଦ୍ରଥମୁଖୈସ୍ତଥା । ଭଗଦତ୍ତଵିକର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ରୌଣିସୌବଲବାହ୍ଲିକୈଃ
କୃପ, ଦୁଃଶାସନ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭଗଦତ୍ତ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଶୌବଳ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଗୁପ୍ତଂ ପ୍ରଵୀରୈର୍ଲୌକୈଶ୍ଚ ସାରଵଦ୍ଭିର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଯଦହନ୍ଯତ ସୈନ୍ଯଂ ମେ ଦିଷ୍ଟମତ୍ର ପରାଯଣମ୍
ଶୂର ଓ ମହାନ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ମୋର ସେନା ଏଠାରେ ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା।
ନୈତାଦୃଶଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗଂ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ହି ମାନୁଷାଃ । ଋଷଯୋ ଵା ମହାଭାଗାଃ ପୁରାଣା ଭୁଵି ସଞ୍ଜଯ
ଏପରି ମହାନ ପ୍ରୟାସ କେବେ ମଣିଷମାନେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ପୁରୁଣା ଧନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲେ, ସଞ୍ଜୟ।
ଈଦୃଶୋଽପି ବଲୌଘସ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଃ ଶସ୍ତ୍ରସଂପଦା । ଵଧ୍ଯତେ ଯତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ କିମନ୍ଯଦ୍ଭାଗଧେଯତଃ
ଏପରି ଏକ ବଡ଼ ସେନା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ ହେଲା—ଏହା ଭାଗ୍ୟ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଵିପରୀତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଭାତି ହି ସଞ୍ଜଯ । ଯତ୍ରେଦୃଶଂ ବଲଂ ଘୋରଂ ନାଵଧୀଦ୍ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ମୋତେ ଏହା ସବୁ ବିପରୀତ ଲାଗୁଛି, ସଞ୍ଜୟ, ଏପରି ଭୟଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ବିନାଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥାଯ ନିଯତଂ ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ସମାଗତାଃ । ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ମାମକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଯଥାଽଵଧ୍ଯତ ସଞ୍ଜଯ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଲାଗି ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ମୋ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଏହା ବିନାଶ ହେଲା, ସଞ୍ଜୟ।
ଉକ୍ତୋଽପି ଵିଦୁରେଣାହଂ ହିତଂ ପଥ୍ଯଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ନ ଚ ଜଗ୍ରାହ ତନ୍ମନ୍ଦଃ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମମ
ବିଦୁର ସଦା ମୋତେ ଭଲ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ମୂର୍ଖ ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେଥିରେ କଣ୍ଠ ଦେଲା ନାହିଁ।
ତଥ୍ଯାଂ ମନ୍ଯେ ମତିଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଆସୀତ୍ତଥାଽଽଗତଂ ତାତ ଯେନ ଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ପୁରା
ସେ ସବୁଜ୍ଞାନୀ, ମହାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦାତାଙ୍କର ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ମନେ କରେ; ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ଏହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ।
ଅଥଵା ଭାଵ୍ଯମେଵଂ ହି ସଂଜଯୈତେନ ସର୍ଵଥା । ପୁରା ଧାତ୍ରା ଯଥା ଦିଷ୍ଟଂ ତତ୍ତଥା ନ ତଦନ୍ଯଥା
କିମ୍ବା, ସଞ୍ଜୟ, ଏହିପରି ହେବା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା; ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ହେବା ଦରକାର, ତାହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମଦୋଷାତ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ଯସନମୀଦୃଶମ୍ । ନ ହି ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତାନି ପଶ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ
ରାଜା, ତୁମ ନିଜ ଦୋଷରେ ଏପରି ବିପଦ ଆସିଛି; କାରଣ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହି ସବୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯାନି ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସେ ରାଜନ୍ଧର୍ମସଂକରକାରଣାତ୍। ତଵ ଦୋଷାତ୍ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ଦ୍ଯୂତମେତଦ୍ଵିଶାଂପତେ
ରାଜା, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଧର୍ମର ଅସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିବା ବୋଲି ଦେଖୁଛ, ସେଠି ତୁମ ଦୋଷରେ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜୁଆ ଘଟିଥିଲା, ମହାନ ରାଜା।
ତଵ ଦୋଷେଣ ଯୁଦ୍ଦଂ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ କୃତ୍ଵା କିଲ୍ବିଷମାତ୍ମନା
ତୁମ ଦୋଷରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏବେ ନିଜେ ଏହି ପାପ କରି, ତାହାର ଫଳ ତୁମେ ଏକା ଭୋଗ କର।
ଆତ୍ମନା ହି କୃତଂ କର୍ମ ଆତ୍ମନୈଵୋପଭୁଜ୍ଯତେ। ଇହ ଵା ପ୍ରେତ୍ଯ ଵା ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଥାତଥମ୍
ନିଜେ କରା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନିଜେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ରାଜା; ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ତାହା ପାଇଛ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯେଦଂ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ଶୃଣୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ଶଂସତୋ ମେ ନରାଧିପ
ତେଣୁ, ରାଜା, ଏହି ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ, ନରପତି।
ଭୀମସେନଃ ସୁନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଭିତ୍ତ୍ଵା ମହାଚମୂମ୍ । ଆସସାଦ ତତୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାନୁଜାନ୍
ଭୀମସେନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭେଦି, ପରେ ଶୂରବୀର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୁଃଶାସନଂ ଦୁର୍ଵିଷହଂ ଦୁଃସହଂ ଦୁର୍ମଦଂ ଜଯମ୍। ଜଯତ୍ସେନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ଚିତ୍ରସେନଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଦୁଃଶାସନ, ଦୁର୍ବିଷହ, ଦୁଃସହ, ଦୁର୍ମଦ, ଜୟ, ଜୟତ୍ସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରସେନ ଓ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଚାରୁଚିତ୍ରଂ ସୁଵର୍ମାଣଂ ଦୁଷ୍କର୍ଣଂ କର୍ଣମେଵ ଚ । ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ସମୀପସ୍ଥାନ୍ମହାରଥାନ୍
ଚାରୁଚିତ୍ର, ସୁବର୍ମା, ଦୁଷ୍କର୍ଣ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମୋ ମହାରଥଃ । ଭୀଷ୍ମେଣ ସମରେ ଗୁପ୍ତାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଚମୂମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ଟ ଦେଖି, ମହାବୀର ଭୀମ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ତମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ତୁ । ଜୀଵଗ୍ରାହଂ ନିଗୃହ୍ଣୀମୋ ଵଯମେନଂ ନରାଧିପାଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଏହାକୁ ବଞ୍ଚି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।'
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ପାର୍ଥୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ କୃତନିଶ୍ଚଯୈଃ । ପ୍ରଜାସଂହରଣେ ସୂର୍ଯଃ କ୍ରୂରୈରିଵ ମହାଗ୍ରହୈଃ
ସେ ନିଶ୍ଚୟଶୀଳ ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପାର୍ଥ, ପ୍ରଜାନାଶ ସମୟରେ କ୍ରୂର ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।