ସାଦିନଶ୍ଚ ହଯାନ୍ରାଜନ୍ରଥିନଶ୍ଚ ମହାରଣେ । ହସ୍ତ୍ଯାରୋହାନ୍ହଯାରୋହା ରଥିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା
ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଏବଂ ରଥୀମାନେ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ହାତୀଚାଳକମାନେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ରଥିନଃ ପତ୍ତିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସାଦିନଶ୍ଚାପି ପତ୍ତିଭିଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯଧାଵନ୍ନମର୍ଷିତାଃ
ରଥୀମାନେ ପଦାତିମାନେ ସହିତ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ପଦାତିମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ରାଜା, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଭୀମସେନାର୍ଜୁନଯମୈର୍ଗୁପ୍ତା ଚାନ୍ଯୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଶୁଶୁଭେ ପାଣ୍ଡଵୀ ସେନା ନକ୍ଷତ୍ରୈରିଵ ଶର୍ଵରୀ
ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାବୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ପାଣ୍ଡବ ସେନା ରାତିରେ ତାରାମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଥା ଭୀଷ୍ମକୃପଦ୍ରୋଣଶଲ୍ଯଦୁର୍ଯୋଧନାଦିଭିଃ । ତଵାପି ଚ ବଭୌ ସେନା ଗ୍ରହୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵ ସଂଵୃତାଃ
ଏଭଳି ତୁମ ସେନା ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ, କୃପ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଗ୍ରହମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଆକାଶ ପରି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମୀ । ଅଭ୍ଯଯାଞ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈର୍ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନ, ଶୂରବୀର ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦ୍ରୋଣାସ୍ତୁ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମଂ ନଵଭିରାଯସୈଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ମର୍ମାଣ୍ଯୁଦ୍ଦିଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦ୍ରୋଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଭୀମଙ୍କ ଜୀବନ୍ତ ଅଂଶକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନଅଟି ଲୋହାର ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଦୃଢାହତସ୍ତୋ ଭୀମୋ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ସାରଥିଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଯମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଳି ଆଘାତ ପାଇ, ଭୀମ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ସ ସଂଗୃହ୍ଯ ସ୍କଵଯଂ ଵାହାନ୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଵ୍ଯଧମତ୍ପାଣ୍ଡଵୀଂ ସେନାଂ ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଶୂରବୀର ହୋଇ ରାଶି ଧରି ଘୋଡ଼ାର ଲଗାମ ଧରି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ତୁଳା ରାଶିକୁ ଯେପରି ଛିଣ୍ଡିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଚିତ୍ରାଇଦେଲେ।
ତେ ଵଦ୍ଯମାନା ଦ୍ରୋଣେନ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ନରୋତ୍ତମାଃ । ସୃଞ୍ଜଯାଃ ତାଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭୀମାର୍ଜୁନପରିକ୍ଷତମ୍
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ହାତରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସୃଞ୍ଜୟମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ତୁମର ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭୀମାର୍ଜୁନପରିକ୍ଷତମ୍। ମୁହ୍ଯତେ ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ସମଦେଵ ଵରାଙ୍ଗନା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ତୁମର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରର ଏଠାଠି ଅବସ୍ଥାନରେ ପୁନିପୁନି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିଲା, ହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିଳାଙ୍କ ସଂତାନ।
ଅଭିଦ୍ଯେତାଂ ତତୋ ଵ୍ଯୂହୌ ତସ୍ମିନ୍ଵୀରଵରକ୍ଷଯେ। ଆସୀଦ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ଘୋରସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ବୀରମାନଙ୍କର ବ୍ୟୁହ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲା, ତୁମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
ତଦଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ତାଵକାନାଂ ପରୈଃ ସହ । ଏକାଯନଗତାଃ ସର୍ଵେ ଯଦଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ଆମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ: ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଏକଠା ହୋଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଏକତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରତିସଂଵାର୍ଯ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ଯୁଯୁଧୁଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ କୌରଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ଏହିପରି, ପ୍ରତିଯୋଗୀମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିହତ କରି, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ, ହେ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୁଗୁଣଂ ସୈନ୍ଯମେଵଂ ବହୁଵିଧଂ ପରମ୍। ଵ୍ଯୂଢମେଵଂ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମମୋଘଂ ଚୈଵ ସଞ୍ଜଯ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସେନା ବହୁ ପ୍ରକାର ଓ ବିପୁଳ ଥିଲା, ବହୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟୁହିତ ହୋଇଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଅପରାଜୟ ଥିଲା।
ଜୁଷ୍ଟମସ୍ମାକମତ୍ଯନ୍ତମଭିକାମଂ ଚ ନଃ ସଦା । ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ଵ୍ଯସନୋପେତଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵିକ୍ରମମ୍
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମର ଉତ୍ସାହୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ସଦା ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ନାତିଵୃଦ୍ଧମବାଲଂ ଚ ନ କୃଶଂ ନ ଚ ପୀଵରମ୍ । ଲଘୁଵୃତ୍ତାଯତପ୍ରାଯଂ ସାଗରାକାରମଵ୍ଯଯମ୍
ସେମାନେ ନ ଅତି ବୃଦ୍ଧ, ନ ଅତି କିଶୋର, ନ ଅତି କ୍ଷୀଣ, ନ ଅତି ସ୍ଥୂଳ; ଅଧିକାଂଶ ମଧ୍ୟମ ଗଠନ ଓ ଦେହର, ସାଗର ପରି ବିପୁଳ ଓ ଅଶେଷ।
ଆତ୍ତସନ୍ନାହଶସ୍ତ୍ରଂ ଚ ବହୁଶସ୍ତ୍ରପରିଗ୍ରହମ୍ । ଅସିଯୁଦ୍ଧେ ନିଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଗଦାଯୁଦ୍ଧେ ଚ କୋଵିଦମ୍
ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତଳୱାର ଯୁଦ୍ଧ, କୁସ୍ତି ଓ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ପ୍ରାସର୍ଷ୍ଟିତୋମରେଷ୍ଵାଜୌ ପରିଘେଷ୍ଵାଯସେଷୁ ଚ । ଭିଣ୍ଡିପାଲେଷୁ ଶକ୍ତୀଷୁ ମୁସଲେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭାଲା, ଶୁଳ, ତୀର, ଲୋହା ଗଦା, ଗୁଲି, ଶକ୍ତି, ମୁସଳ ଇତ୍ୟାଦି ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
କମ୍ପନେଷୁ ଚ ଚାପେଷୁ କଣପେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ । କ୍ଷେଣଣୀଯେଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ମୁଷ୍ଟଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଚ କ୍ଷମମ୍
ସେମାନେ ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ, ଏବଂ ହାତେ ହାତ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ଅପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାସୁ ଵ୍ଯାଯାମେ ଚ କୃତଶ୍ରମମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣଵିଦ୍ଯାସୁ ସର୍ଵାସୁ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ, ଶାରୀରିକ ଅଭ୍ୟାସରେ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର କଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷତା ଅর্জନ କରିଥିଲେ।
ଆରୋହେ ପର୍ଯଵସ୍କନ୍ଦେ ସରଣେ ସାନ୍ତରପ୍ଲୁତେ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରହରଣେ ଯାନେ ଵ୍ଯପଯାନେ ଚ କୋଵିଦମ୍
ସେମାନେ ଚଢିବା, ଅବତରିବା, ଆଗକୁ ବଢିବା, ଲାଫିବା, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆଘାତ କରିବା, ଯାନ ଚଳାଇବା ଓ ପଛକୁ ହଟିବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ନାଗାଶ୍ଵରଥଯାନେଷୁ ବହୁଶଃ ସୁପରୀକ୍ଷିତମ୍ । ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵେତନେନୋପପାଦିତମ୍
ସେମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପୁନିପୁନି ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯଥାଯଥ ମୂଲ୍ୟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ନ ଗୋଷ୍ଠ୍ଯା ନୋପକାରେଣ ନ ଚ ବନ୍ଧୁନିମିତ୍ତତଃ । ନ ସୌହୃଦବଲୈର୍ଵାପି ନାକୁଲୀନପରିଗ୍ରହୈଃ
ସେମାନେ ଦଳ, ଉପକୃତି, ବା ପରିଚିତ ହେବାରୁ, ନାହିଁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବା ପରିବାର ଯୋଗରେ ଚୟନ ହୋଇନଥିଲେ।
ସମୃଦ୍ଧଜନମାର୍ଯଂ ଚ ତୁଷ୍ଟସଂବନ୍ଧିବାନ୍ଧଵମ୍ । କୃତୋପକାରଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଯଶସ୍ଵି ଚ ମନସ୍ଵି ଚ
ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମର, ନିଜ ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଉପକାର ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଉଚ୍ଚମନା।
ସ୍ଵଜନୈସ୍ତୁ ନରୈର୍ମୁଖ୍ଯୈର୍ବହୁଶୋ ଦୃଷ୍ଟକର୍ମଭିଃ । ଲୋକପାଲୋପମୈସ୍ତାତ ପାଲିତଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ଜନମାଟିର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁବାର ଦେଖାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବହୁଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଗୁପ୍ତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଲୋକସଂମତୈଃ । ଅସ୍ମାନଭିଗତୈଃ କାମାତ୍ସବଲୈଃ ସପଦାନୁଗୈଃ
ସେମାନେ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ଆମ ପାଖକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ଏସିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ମହୋଦଧିମିଵାପୂର୍ଣମାପଗାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ । ଅପକ୍ଷପକ୍ଷିସଂକାଶୈ ରଥୈର୍ନାଗୈଶ୍ଚ ସଂଵୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପଟେ ନଦୀମାନେ ଯେପରି ମହାସାଗରକୁ ପୂରିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଡେଙ୍କା ମାଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନାନାଯୋଧଜଲଂ ଭୀମଂ ଵାହନୋର୍ମିତରଙ୍ଗିଣମ୍। କ୍ଷେପଣ୍ଯସିଗଦାଶକ୍ତିଶରପ୍ରାସସାମାକୁଲମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହାର ଯାନବାହନଗୁଡ଼ିକ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠୁଥିଲା, ତାହା ସବୁ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ବାଣ ଓ ଭାଲାରେ ଭରିଥିଲା।
ଧ୍ଵଜଭୂଷଣସଂବାଧଂ ରତ୍ନପଟ୍ଟସୁସଂଚିତମ୍ । ପରିଧାଵଦ୍ଭିରଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାଯୁଵେଗଵିକମ୍ପିତମ୍
ଧ୍ୱଜ ଓ ଭୂଷଣରେ ଭରିଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ପଟ୍ଟାରେ ଶୋଭିତ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାତାସର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ତାହାରେ କମ୍ପନ ହେଉଥିଲା।
ଅପାରମିଵ ଗର୍ଜନ୍ତଂ ସାଗରପ୍ରତିମଂ ମହତ୍। ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାସିସଂଗପ୍ତଂ ଗୁପ୍ତଂ ଚ କୃତଵର୍ମଣା
ସେଠା ବିଶାଳ ସାଗର ପରି ଅପାର ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ଡ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଓ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଉଥିଲା।