ଲୋହିତାଯତି ଚାଦିତ୍ଯେ ତ୍ଵରମାଣୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସାହସ୍ରାନ୍ନିଜଘାନ ମହାରଥାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ପ୍ରବଳ ଚେଷ୍ଟାରେ ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ହଜାର ମହାରଥୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତେ ହି ଦୁର୍ଯୋଧନାଦିଷ୍ଟାସ୍ତଦା ପାର୍ଥନିବର୍ହଣେ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯୈଵ ଗତା ନାଶଂ ଶଲଭା ଇଵ ପାଵକମ୍
ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଆସି, ଆଗକୁ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ, ଯେପରି ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡି ମରିଯାନ୍ତି।
ତତୋ ମତ୍ସ୍ଯାଃ କେକଯାଶ୍ଚ ଧନୁର୍ଵେଦଵିଶାରଦାଃ । ପରିଵଵ୍ରୁସ୍ତଦା ପାର୍ଥଂ ସହପୁତ୍ରଂ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ମତ୍ସ୍ୟ ଓ କେକୟ ଯେଉଁମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ସେମାନେ ପାର୍ଥ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ ।
ଏଵସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସୂର୍ଯେଽସ୍ତମୁପଗଚ୍ଛତି। ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରମୋହଃ ସମଜାଯତ
ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନେ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନାରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ଅଵହାରଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ମହାରାଜ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନଃ
ତାପରେ ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ସେନା ଏବଂ ଗଡିଗାଡି ଥକିଯିବାରୁ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେନା ଉପସାରଣ ଦେବା ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ପରସ୍ପରସମାଗମେ। ତେ ସେନେ ଭୃଶସଂଵିଗ୍ନେ ଯଯତୁଃ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁରୁ ସେନାମାନେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ଏହି ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ସେନାମାନେ ସ୍ୱ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତତଃ ସ୍ଵଶିବିରଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵିଶଂସ୍ତତ୍ର ଭାରତ। ପାଣ୍ଡଵାଃ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ ସାର୍ଧଂ କୁରଵଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧିଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶିବିରକୁ ପହଞ୍ଚି ନିଜ-ନିଜ ରୀତିରେ ବସିଗଲେ, ହେ ଭାରତ ।
ଵିହୃତ୍ଯ ତୁ ତତୋ ରାଜନ୍ସହିତାଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ । ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯଯୁଃ
ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ରାଜା, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକସାଥି ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିଲେ ।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ । ଯୁଜ୍ଯତାଂ ରଥମୁଖ୍ଯାନାଂ କଲ୍ପ୍ଯତାଂ ଚୈଵ ଦନ୍ତିନାମ୍
ତାପରେ ତୁମ ପକ୍ଷ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ରଥମାନେ ଯୋଗାଯୋଗ ହେଲେ, ହାତୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ସଂନହ୍ଯତାଂ ପଦାତୀନାଂ ହଯାନାଂ ଚୈଵ ଭାରତ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦଶ୍ଚ ତୁମୁଲଃ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍
ପଦାତି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଠିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲା ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଭାଷତ। ଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହସ୍ଵ ପାଞ୍ଚାଲ ମକରଂ ଶତ୍ରୁନାଶନମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପଞ୍ଚାଳ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ମକର ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କର ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରଥଃ। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ରଥିନୋ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାରଥୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରଥୀମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ କରିଦେଲେ ।
ଶିରୋଽଭୂଦ୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଚକ୍ଷୁଷୀ ସହଦେଵଶ୍ଚ ନକୁଲଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହର ମୁଣ୍ଡ ହେଲେ ଦ୍ରୁପଦ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ; ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ ସହଦେବ ଓ ମହାରଥୀ ନକୁଳ ।
ତୁଣ୍ଡମାସୀନ୍ମହାରାଜ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ
ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ବ୍ୟୁହର ତୁଣ୍ଡ ରେ ଥିଲେ, ରାଜା; ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ସାତ୍ଯକିର୍ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ ଵ୍ଯୂହଗ୍ରୀଵାଂ ସମାସ୍ଥିତାଃ । ପୃଷ୍ଠମାସୀନ୍ମହାରାଜ ଵିରାଟୋ ଵାହିନୀପତିଃ ।। ୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରାଜ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ । କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ
ସାତ୍ୟକି ଓ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବ୍ୟୁହର ଗଳା ରେ ଥିଲେ; ପଛରେ ଥିଲେ ଭାଇରାଟ, ସେନାପତି । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ କେକୟଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଭାଇ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ରେ ଥିଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତୌ ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ନରସିଂହ, ଓ ପ୍ରବଳ ଚେକିତାନ ବ୍ୟୁହର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ରେ ରହି ବ୍ୟୁହକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ପାଦଯୋସ୍ତୁ ମହାରାଜ ସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମହାରଥଃ। କୁନ୍ତିଭୋଜଃ ଶତାନୀକୋ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ
ବ୍ୟୁହର ପାଦ ରେ ମହାରଥୀ, ଶ୍ରୀମାନ କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଶତାନୀକ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସୋମକୈଃ ସଂଵୃତୋ ବଲୀ । ଇରାଵାଂଶ୍ଚ ତତଃ ପୁଚ୍ଛେ ମକରସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ ସୋମକମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଇରାବାନ ବ୍ୟୁହର ପୁଛ ରେ ଥିଲେ ।
ଏଵମେତଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ମହାରାଜ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃକ
ଏଭଳି ଏହି ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ଗଠି, ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
କୌରଵାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପତ୍ତିଭିଃ । ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଛତ୍ରୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିମଲୈଃ ଶିତୈଃ
କୌରବମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହ ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇଲେ; ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜ, ଛତା ଓ ତିକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଚମକୁଥିଲା ।
ଵ୍ଯୂଢଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । କୌଞ୍ଚେନ ମହତା ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵ୍ଯୂହତ ଵାହିନୀମ୍
ତୁମର ସେନାକୁ ଏଭଳି ଭିତରେ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଏକ ବଡ଼ କଉଁଚ ଆକୃତିରେ ସେନା ବିନ୍ୟାସ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତୁଣ୍ଡେ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଵ୍ଯରୋଚତ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା କୃପଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ଷୁରାସ୍ତାଂ ଜନେଶ୍ଵର
ସେଇ ବିନ୍ୟାସର ଠୁଣ୍ଡରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭାରଦ୍ୱାଜ ଅଛିଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱଥାମା ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
କୃତଵର୍ମା ତୁ ସହିତଃ କାମ୍ଭୋଜୈରଥ ବାହ୍ଲିକୈଃ । ଶିରସ୍ଯାସୀନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
କୃତବର୍ମା, କାମ୍ଭୋଜ ଓ ବାହ୍ଲିକମାନେ ସହିତ, ସେଇ ବିନ୍ୟାସର ମୁଣ୍ଡରେ ଅଛିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ଶୂରସେନଶ୍ଚ ତଵ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ରାଜଭିର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ
ଗଳାଠାରେ ଶୂରସେନ ଓ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ପ୍ରାଗ୍ଜୋତିଷସ୍ତୁ ସହିତୋ ମଦ୍ରସୌଵୀରକେକଯୈଃ । ଉରସ୍ଯଭୂନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ମଦ୍ର, ସୌବୀର ଓ କେକୟମାନେ ସହିତ, ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଛାତିଠାରେ ଅଛିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୃଷ୍ଠେ ଚାସ୍ତାଂ ମହେଷ୍ଵାସାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ସପଦାନୁଗୌଃ । ସ୍ଵସେନଯା ଚ ସହିତଃ ଶୁଶର୍ମା ପ୍ରସ୍ଥଲାଧିପଃ । ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦଂଶିତଃ ସମଵସ୍ଥିତଃ
ପଛଦିଗରେ ଅବନ୍ତିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥଳର ରାଜା ଶୁଶର୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ସେନା ସହିତ ବାମପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତୁଷାରା ଯଵନାଶ୍ଚୈଵ ଶକାଶ୍ଚ ସହ ଚୂଚୁପୈଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଵ୍ଯୂହସ୍ତ ଭାରତ
ତୁଷାର, ଯବନ, ଶକ ଓ ଚୁଚୁପମାନେ ଏହି ବିନ୍ୟାସର ଡାହାଣପକ୍ଷରେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ, ଭାରତ।
ଶ୍ରୁତାଯୁଶ୍ଚ ଶାତାଯୁଶ୍ଚ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ଜଘନେ ତସ୍ଥୂ ରକ୍ଷମାଣାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଶତାୟୁ ଓ ସୌମଦତ୍ତି, ମହାରାଜ, ବିନ୍ୟାସର ପଛଦିଗରେ ଏକାଉଁଠି ଥିଲେ, ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସଂଜଗ୍ମୁଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୌରଵୈଃ ସହ। ସୂର୍ଯୋଦଯେ ମହାରାଜ ପ୍ରାଵର୍ତତ ଜନକ୍ଷଯଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ, ରାଜା, ମଣିଷମାନଙ୍କର ନାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପ୍ରତୀଯୂ ରଥିନୋ ନାମାନ୍ନାଗାଶ୍ଚ ରଥିନୋ ଯଯୁଃ । ହଯାରୋହାନ୍ରଥାରୋହା ରଥିନଶ୍ଚାପି ସାଦିନଃ
ରଥୀମାନେ ରଥୀଙ୍କ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ହାତୀମାନେ ରଥୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ରଥୀମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।