ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପଵିତ୍ରମତୁଲମେତଦ୍ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଧର୍ମତଃ। ମାସି ମାସି ରଜୋ ହ୍ଯାସାଂ ଦୁରିତାନ୍ଯପକର୍ଷତି
ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ନାରୀମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତାର ଦେଉଥିବା; ପ୍ରତି ମାସେ ତାଙ୍କର ରଜସ୍ୱଳା ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଵ୍ଯାଜହ୍ରସ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚାରିଦିଗରୁ ଏକାସାଥିରେ କଥା କହିଲେ।
ରେତୋଧାଃ ପୁତ୍ର ଉନ୍ନଯତି ନରଦେଵ ଯମକ୍ଷଯାତ୍। ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା
ବୀଜଧାରୀ ପିତା ପୁଅକୁ ଯମର ଗୃହରୁ ଉଠାଇ ଆନେ, ହେ ରାଜା; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭର ପୋଷକ, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ପତିର୍ଜାଯାଂ ପ୍ରଵିଶତି ସ ତସ୍ଯାଂ ଜାଯତେ ପୁନଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପ୍ରକୃତିର୍ହ୍ଯେଷା ମାଵମଂସ୍ଥାଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍
ପତି ଜାୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠି ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତି, ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଜାଯା ଜନଯତେ ପୁତ୍ରମାତ୍ମନୋଽଙ୍ଗାଦ୍ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଭରସ୍ଵ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ପୁତ୍ରଂ ଶାକୁନ୍ତଲଂ ନୃପ
ଜାୟା ନିଜ ଅଂଶରୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଶାକୁନ୍ତଳ ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ସୁଭୂତିରେଷା ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଜୀଵିତଂ ଜୀଵଯାତ୍ମଜମ୍। ଶାକୁନ୍ତଲଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଭର ପୌରଵମ୍
ଏହା ଭଲ ଭାଗ୍ୟ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ଜୀବନ ନିଜ ପୁଅକୁ ଜୀବନ ଦିଅ। ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ମହାତ୍ମା ଶାକୁନ୍ତଳ ପୌରବକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଭର୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ଯସ୍ମାଦସ୍ମାକଂ ଵଚନାଦପି। ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତ୍ଵଯଂ ନାମ୍ନା ଭରତୋ ନାମ ତେ ସୁତଃ
ତୁମେ ଏହି ପୁଅକୁ ଆମ ଆଦେଶରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଯତ୍ନରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଥିବାରୁ, ଏହି ତୁମର ପୁଅର ନାମ 'ଭରତ' ହେଉ।
ଭରତାଦ୍ଭାରତୀ କୀର୍ତିର୍ଯେନେଦଂ ଭାରତଂ କୁଲମ୍। ଅପରେ ଯେ ଚ ପୂର୍ଵେ ଚ ଭାରତା ଇତି ତେଽଭଵନ୍
ଭରତ ନାମରୁ ଏହି କୁଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧି 'ଭାରତ' ଭାବେ ହୋଇଛି; ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଭାରତ' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ। ପତିଵ୍ରତେତି ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵଵର୍ଷିରେ
ଏଭଳି କହି, ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ଖୁସିରେ 'ପତିବ୍ରତା' ବୋଲି କହି, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୌରଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵେ ଦିଵୌକସାମ୍। `ସିଂହାସନାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଦିଵୌକସଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପୌରବ ବଂଶର ରାଜା ସିଂହାସନରୁ ଉଠି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ପୁରୋହିତମମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଵେତଦ୍ଭଵନ୍ତୋଽପି ଦେଵଦୂତସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବଦୂତ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଦେଵତାନାଂ ଚ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ଭାଷିତମ୍'। ଅହମପ୍ଯେଵମେଵୈନଂ ଜାନାମି ସୁତମାତ୍ମଜମ୍
'ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନେ କହିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଅକୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣେ।'
ଯଦ୍ଯହଂ ଵଚନାଦସ୍ଯା ଗୃହ୍ଣୀଯାମିମମାତ୍ମଜମ୍। ଭଵେଦ୍ଧି ଶଙ୍କା ଲୋକସ୍ଯ ନୈଵଂ ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେଦଯମ୍
ଯଦି ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କର କଥାରେ ଏହି ପୁଅକୁ ନିଜର ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ ଏବଂ ସେ ପବିତ୍ର ହେବ ନାହିଁ।
ତାଂ ଵିଶୋଧ୍ଯ ତଦା ରାଜା ଦେଵୈଃ ସହ ମହର୍ଷିଭିଃ। ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରମୁଦିତଶ୍ଚାପି ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ସୁତମ୍
ତେଣୁ ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନେ ସହିତ ସତ୍ୟ ଖୋଜି, ରାଜା ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ସେହି ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ତଦା ରାଜା ପିତୃକର୍ମାଣି ସର୍ଵଶଃ। କାରଯାମାସ ମୁଦିତଃ ପ୍ରୀତିମାନାତ୍ମଜସ୍ଯ ହ। ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନଂ ସମାଘ୍ରାଯ ସସ୍ନେହଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ
ତାପରେ ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପିତୃକର୍ମ କରାଇଲେ; ସେ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସଭାଜ୍ଯମାନୋ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ବନ୍ଦିଭିଃ। ମୁଦଂ ସ ପରମାଂ ଲେଭେ ପୁତ୍ରସ୍ପର୍ଶନଜାଂ ନୃପଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ବନ୍ଦିମାନେ ସ୍ତୁତି କରିଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସ୍ଵାଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଯାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମତଃ। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈଵ ତାଂ ରାଜା ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଲୋକସ୍ଯାଯଂ ପରୋକ୍ଷସ୍ତୁ ସଂବନ୍ଧୋ ନୌ ପୁରାଽଭଵତ୍। କୃତୋ ଲୋକସମକ୍ଷୋଽଦ୍ଯ ସଂବନ୍ଧୋ ଵୈ ପୁନଃ କୃତଃ
'ପୂର୍ବରୁ ଆମର ସମ୍ପର୍କ ଲୋକରୁ ଗୁପ୍ତ ଥିଲା; ଆଜି ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆମର ବନ୍ଧନ ପୁନି ଖୋଲା ହେଲା।'
ତସ୍ମାଦେତନ୍ମଯା ତସ୍ଯ ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
ତେଣୁ ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଭଳି କହିଥିଲି।
ଶଙ୍କେତ ଵାଽଯଂ ଲୋକୋଽଥ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵାନ୍ମଯି ସଂଗତମ୍। ତସ୍ମାଦେତନ୍ମଯା ଚାପି ତଚ୍ଛୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଚାରିତମ୍
ଲୋକମାନେ ହେତୁ ତୁମର ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ମୋ ସହିତ କିଛି ଅଉଚିତ୍ୟ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରିପାରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ବିଚାର କରିଥିଲି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ। ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ଵୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଵିଶଙ୍କାଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର — ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ, ରାଣୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ପୁତ୍ରଶ୍ଚାଯଂ ଵୃତୋ ରାଜ୍ଯେ ତ୍ଵମଗ୍ରମହିଷୀ ଭଵ
ଏହି ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚୟନିତ ହୋଇଛି, ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେଉ।
ଯଚ୍ଚ କୋପନଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋଽସ୍ମ୍ଯପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯେ। ପ୍ରଣଯିନ୍ଯା ଵିଶାଲାକ୍ଷିତତ୍କ୍ଷାନ୍ତଂ ତେ ମଯା ଶୁଭେ
ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଯେଉଁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥିଲ, ମୋର ପ୍ରିୟା, ତୁମର ବଡ଼ ଆଖି ଦେଖି, ସେସବୁ କଥାକୁ ମୁଁ ଖ୍ଷମା କରିଛି।
ଅନୃତଂ ଵାପ୍ଯନିଷ୍ଟଂ ଵା ଦୁରୁକ୍ତଂ ଵାତିଦୁଷ୍କୃତମ୍। ତ୍ଵଯାପ୍ଯେଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ଦୁର୍ଵଚଃ। କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯା ପତିକୃତେ ନାର୍ଯଃ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତାଃ
ମୋ ଦ୍ୱାରା କହିଯାଇଥିବା ଯଦି କିଛି ମିଥ୍ୟା, ଅନୁଚିତ, କଠୋର କିମ୍ବା ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କଥା ଥାଏ, ମୋର ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ; ପତି ପାଇଁ ଖ୍ଷମାଶୀଳ ଥିଲେ, ନାରୀମାନେ ପତିବ୍ରତା ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାମନିନ୍ଦିତଗାମିନୀମ୍। ଅନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରଵେଶ୍ଯାଥ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ଓ ଋଷି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କରିଲେ।
ଵାସୋଭିରନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଭାରତ। `ସ ମାତରମୁପସ୍ଥାଯ ରଥନ୍ତର୍ଯାମଭାଷତ
ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ ଦେଇ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ମାଆଁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରଥନ୍ତରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମ ପୁତ୍ରୋ ଵନେ ଜାତସ୍ତଵ ଶୋକପ୍ରଣଶନଃ। ଋଣାଦଦ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ତଵ ପୌତ୍ରେଣ ଶୋଭନେ
ମୋର ପୁଅ ଅରଣ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ; ଆଜି ତୁମର ନାତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଋଣମୁକ୍ତ ହେଲି, ଭାଗ୍ୟଶାଳି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସୁତା ଚେଯଂ କଣ୍ଵେନ ଚ ଵିଵର୍ଧିତା। ସ୍ନୁଷା ତଵ ମହାଭାଗେ ପ୍ରସୀଦସ୍ଵ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍
ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ଏବଂ କଣ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ; ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା ତୁମ ସ୍ନୁଷା, ଦୟା କର।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୌତ୍ରଂ ସା ପରିଷସ୍ଵଜେ। ପାଦଯୋଃ ପତିତାଂ ତତ୍ର ରଥନ୍ତର୍ଯା ଶକୁନ୍ତଲାମ୍
ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ନାତିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏଠି, ଶକୁନ୍ତଳା ରଥନ୍ତରୀଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ହର୍ଷାଦଶ୍ରୁଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ଲକ୍ଷଯେ ଲକ୍ଷଣାନି ଚ
ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଖୁସିରେ ଲୁହ ଝରାଇ, ସେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି, ଏହା ସତ୍ୟ।