ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ଯୁଯୁଧାନରଥଂ ପ୍ରତି । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ରଥକୁ ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର,
ନ୍ଯହନତ୍ପାଣ୍ଡଵୀଂ ସେନାମାସୁରୀମିଵ ଵୃତ୍ରାହା । ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ସୋମକୈଃ ସହ । ସ୍ଥିରାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅସୁରମାନେକୁ ମାରିଥିବା ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ସୋମକମାନେ ମରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସିଧାସିଧି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାଶ୍ଚାପି ପାର୍ଥାଃ ଶାନ୍ତନଵଂ ରଣେ। ଅଭ୍ଯଧାଵଞ୍ଜିଗୀଷନ୍ତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନାକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ।
ତଥୈଵ କୌରଵା ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରୋଗମାଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଵେଗେନ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହିପରି, ରାଜା, କୌରବମାନେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେ ଆସିଲେ; ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵିରାଟୋଽଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀଷ୍ମମାର୍ଚ୍ଛନ୍ମହାରଥମ୍ । ଵିଵ୍ଯାଧ ତୁରମାଂତ୍ରାସ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ମହାରଥଃ
ବିରାଟ, ସେ ମହାରଥୀ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତିନି ତୀରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ତିନି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ଶରୈଃ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈର୍ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃତହସ୍ତୋ ମହାବଲଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ସୁନା ଅଗ୍ର ଥିବା ଦଶ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଘାତ କଲେ ।
ଦ୍ରୌଣିର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵାନଂ ଭୀମଧନ୍ଵା ମହାରଥଃ । ଅଵିଧ୍ଯଦିଷୁଭିଃ ଷଙ୍ଭିର୍ଦୃଢହସ୍ତଃ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ମହାରଥୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଛଅ ଦୃଢ଼ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
କାର୍ମୁକଂ ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଫଲ୍ଗୁନଃ ପରଵୀରହା । ଅଵିଧ୍ଯଚ୍ଚ ଭୃଶଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପତ୍ରିଭିଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ଧନୁକୁ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭଲ ଭାବେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଵେଗଵାନ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ କାର୍ମୁକଚ୍ଛେଦମାହଵେ
ସେ, ଦୃତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଧନୁକୁ ନେଲେ ।
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ଫଲ୍ଗୁନଂ ରାଜନ୍ନଵତ୍ଯା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ଵିଵ୍ଯାଧ ପରମେଷୁଭିଃ
ରାଜା, ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନବଉ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସତରି ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଭିତାମ୍ରାକ୍ଷଃ କୃଷ୍ଣେନ ସହ ଫଲ୍ଗୁନଃ । ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ
ଏହିପରେ ଫାଲ୍ଗୁନୀ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ଭରିତ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଧନୁଃ ପ୍ରପୀଡ୍ଯ ଵାମେନ କରେଣାମିତ୍ରକର୍ଶନଃ । ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶିତାନ୍ସନ୍ନତପର୍ଵଣଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭଲ ତିରକୁ ଧନୁଷ୍ୟରେ ଲଗାଇଲେ।
ଜୀଵିତାନ୍ତକରାନ୍ଘୋରାନ୍ସମାଦତ୍ତ ଶିଲୀମୁଖାନ୍। ତୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମରେଽଵିଧ୍ଯଦ୍ରୌଣିଂ ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ଅର୍ଜୁନ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋହା ମୁଣ୍ଡ ତିରଗୁଡିକୁ ନେଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇ, ସେ ତିରଗୁଡିକୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ଛାଡିଲେ।
ତସ୍ଯ ତେ କଵଚଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପପୁଃ ଶୋଣିତମାହଵେ। ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ଚ ନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ଏହି ତିରଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କବଚକୁ ଭେଦି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରକ୍ତ ପିଇଲେ; ତଥାପି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତିରରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ କିଛି ଭୟ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ତଥୈଵ ଚ ଶରାନ୍ଦ୍ରୌଣିଃ ପ୍ରଵିମୁଞ୍ଚନ୍ନଵିହ୍ଵଲଃ । ତସ୍ଥୌ ଚ ସମରେ ରାଜଂସ୍ତ୍ରାତୁମିଚ୍ଛନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍
ସେହିପରି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଅଭୟ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିର ଛାଡିବାକୁ ଚାଲି ରହିଲେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ସୁମହତ୍କର୍ମ ଶଶଂସୁଃ କୁରୁସତ୍ତମାଃ । ଯତ୍କୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସମେତାଭ୍ଯାମଭ୍ଯାପତତ ସଂଯୁଗେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଏହି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ସ ହି ନିତ୍ଯମନୀକେଷୁ ଯୁଧ୍ଯତେଽଭଯମାସ୍ତିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଂ ସସଂହାରଂ ଦ୍ରୋଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧର ଦଳରେ ଭୟ ନାହିଁ ରଖି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠୁ ଦୁର୍ଲଭ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ତାହାର ନିବାରଣ ଶିଖିଥିଲେ।
ମମୈଷ ଆଚାର୍ଯସୁତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯଃ ସୁତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵିଶେଷେଣ ମାନନୀଯୋ ମମେତି ଚ
ଏହି ଆମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାରୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ମୋର ପ୍ରତି ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ।
ସମାସ୍ଥଆଯ ମତିଂ ଵୀରୋ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସତ୍ରୁତାପନଃ । କୃପାଂ ଚକ୍ରେ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାରଦ୍ଵାଜସୁତଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଏବଂ ରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅର୍ଜୁନ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତି କୃପା ଦେଖାଇଲେ।
ଦ୍ରୌଣିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଯୁଦ୍ଧେ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ଯୁଯୁଧେ ତାଵକାନ୍ନିଘ୍ନଂସ୍ତ୍ଵରମାଣଃ ପରାକ୍ରମୀ
ଏହିପରେ କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡା ଚଳାଇଥିବା, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡି, ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବଡ ତ୍ୱରା ଏବଂ ପ୍ରଭାବରେ ପରାଜିତ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ଦଶଭିର୍ଗାର୍ଧ୍ରପତ୍ରୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଭୀମସେନଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ସମାର୍ପଯତ୍
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦଶଟି ଗୃଧ୍ରପିଙ୍ଗା, ପଥର ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ସୁନା ତୀର ଦ୍ୱାରା, ମହାଧନୁଧାରୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ଭୀମସେନଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରାସୁକରଣଂ ଦୃଢମ୍ । ଚିତ୍ରଂ କାର୍ମୁକମାଦତ୍ତ ଶରାଂଶ୍ଚ ନିଶିତାନ୍ଦଶ
ଭୀମସେନ, ଅତି କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟରେ, ଏକ ଚମତ୍କାର ଏବଂ ଦୃଢ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଲେ, ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତିର ଉଠାଇଲେ।
ଆକର୍ଣପ୍ରହିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵେଗଵଦ୍ଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ। ଅଵିଧ୍ଯତ୍ତୂର୍ଣମଵ୍ଯଗ୍ରଃ କୁରୁରାଜଂ ମହୋରସି
କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତ୍ୱରା ଏବଂ ସିଧା ତିରଗୁଡିକୁ ଅବିରତ ଛାଡି, ଭୀମସେନ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କୁରୁରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଛାତିରେ ଆଘାତ କରିଲେ।
ତସ୍ଯ କାଞ୍ଚନସୂତ୍ରସ୍ଥଃ ଶରୈଃ ସଂଛାଦିତୋ ମଣିଃ। ରରାଜୋରସି ଖେ ସୂର୍ଯୋ ଗ୍ରହୈରିଵ ସମାଵୃତଃ
ସୁନା ତାର ଯୁକ୍ତ କବଚରେ ଲଗାଇଥିବା ମଣି, ତିରରେ ଢାକି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଇଥିଲା, ଆକାଶରେ ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଇଥିବା ପରି।
ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଭୀମସେନେନ ତାଡିତ। ନାମୃଷ୍ଯତ ଯଥା ନାଗସ୍ତଲଶବ୍ଦଂ ମଦୋତ୍କଟଃ
ତୁମ ଶୂର ପୁଅ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ତଳ ଶବ୍ଦକୁ ଅଗ୍ରାହ କରିଥିବା ପରି, କିଛି ଭୟ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶରୈର୍ମହାରାଜ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଭୀମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ରାସଯାନୋ ଵରୂଥିନୀମ୍
ଏହିପରେ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସୁନା ତୀର ଏବଂ ପଥର ମୁଣ୍ଡ ତିର ଦ୍ୱାରା, ଭୀମକୁ ଆଘାତ କରି, ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତୌ ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ସମରେ ଭୃଶମନ୍ଯୋନ୍ଯଵିକ୍ଷତୌ । ପୁତ୍ରୌ ତେ ଦେଵସଂକାଶୌ ଵ୍ଯରୋଚେତାଂ ମହାବଲୌ
ତୁମେ ଦୁଇ ପୁଅ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପକା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୃଢ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରସେନଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ଅଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ପୁରୁମିତ୍ରଂ ଚ ସପ୍ତଭିଃ
ସୌଭଦ୍ର, ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିରମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ଚିତ୍ରସେନକୁ ଦଶଟି ତିର ଏବଂ ପୁରୁମିତ୍ରକୁ ସାତଟି ତିର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଶକ୍ରସମୋ ଯୁଧି। ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ରଣେ ଵୀର ଆର୍ତିଂ ନଃ ସମଜୀଜନତ୍
ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ସପ୍ତତି ଟିଏ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ହେ ଶୂର, ଏହା ଆମୋ ମନେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମାଇଲା।
ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିଶ୍ଚିତ୍ରସେନଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ସତ୍ଯଵ୍ରତଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ପୁରୁମିତ୍ରଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ
ଚିତ୍ରସେନ ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ନଉଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ପୁରୁମିତ୍ର ସାତଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।