ତତୋ ଭୀଷ୍ମଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାଶିତାଃ। ଅଭ୍ଯଙ୍ଗନ୍ତମରେ ଭୀମଂ ତୈଲଘୌତାଃ ସୁତେଜନାଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍ଖ ଓ ପଥର ତୀର ଥିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକ, ତେଲ ଲଗାଯାଇ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ମହାଵେଗଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧାଶୀଵିଷସଂକାଶଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସାପର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା ରୁକ୍ମଦଣ୍ଡଂ ଦୁରାସଦାମ୍। ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ତାହା ଉଡିଆସୁଥିବା ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ରକୁ, ତାଙ୍କର ଭଲ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଅଗ୍ର ଥିବା ତୀରରେ, ଶୀଘ୍ର କାଟି ଦେଲେ ।
ତତୋଽପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ। କାର୍ମୁକଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଦ୍ଵିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭାରତ, ଭୀଷ୍ମ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଭଲ ତୀରରେ, ଭୀମସେନଙ୍କର ଧନୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ ।
ଅପାସ୍ଯ ତୁ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯୁଧି
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଧନୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀରରେ ଭରି ଦେଲେ ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଆକର୍ଣପ୍ରହିତୈସ୍ତ୍ରୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତିଗ୍ମତେଜନୈଃ
ସାତ୍ୟକି, ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ତୀର, କାନ୍ତା ଯାଉଥିବା ତୀରରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍ପିତରଂ ତେ ଜନେଶ୍ଵର । ତତଃ ସଂଧାଯ ଵୈ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶରଂ ପରମଦାରୁଣମ୍
ତିନି, ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜ; ପରେ, ଏକ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତୀରକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇଲେ ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସ୍ଯ ରଥାଦ୍ଭୀଷ୍ମଃ ପାତଯାମାସ ସାରଥିମ୍। ତସ୍ଯାଶ୍ଵାଃ ପ୍ରଦ୍ରୁତା ରାଜନ୍ନିହତେ ରଥସାରଥୌ
ଭୀଷ୍ମ ଭାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କ ରଥରୁ ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରି ଦେଲେ; ରାଜା, ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁ ହେବାପରେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ।
ତେନ ତେନୈଵ ଧାଵନ୍ତି ମନୋମାରୁତରଂହସଃ। ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ନିଃସ୍ଵନସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ମନ ଏବଂ ପବନର ଗତିରେ ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ିଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ସେନାରୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା ।
ହାହାକାରଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗୃହ୍ଣୀତ ହଯାନ୍ଯଚ୍ଛତ ଧାଵତ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ହେଲା: 'ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଧର! ରୋକ! ଦୌଡ଼ିଲା ପରେ ପକଡ଼!'
ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ଯୁଯୁଧାନରଥଂ ପ୍ରତି । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ରଥକୁ ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର,
ନ୍ଯହନତ୍ପାଣ୍ଡଵୀଂ ସେନାମାସୁରୀମିଵ ଵୃତ୍ରାହା । ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ସୋମକୈଃ ସହ । ସ୍ଥିରାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅସୁରମାନେକୁ ମାରିଥିବା ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ସୋମକମାନେ ମରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସିଧାସିଧି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାଶ୍ଚାପି ପାର୍ଥାଃ ଶାନ୍ତନଵଂ ରଣେ। ଅଭ୍ଯଧାଵଞ୍ଜିଗୀଷନ୍ତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନାକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ।
ତଥୈଵ କୌରଵା ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରୋଗମାଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଵେଗେନ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହିପରି, ରାଜା, କୌରବମାନେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେ ଆସିଲେ; ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵିରାଟୋଽଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀଷ୍ମମାର୍ଚ୍ଛନ୍ମହାରଥମ୍ । ଵିଵ୍ଯାଧ ତୁରମାଂତ୍ରାସ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ମହାରଥଃ
ବିରାଟ, ସେ ମହାରଥୀ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତିନି ତୀରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ତିନି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ଶରୈଃ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈର୍ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃତହସ୍ତୋ ମହାବଲଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ସୁନା ଅଗ୍ର ଥିବା ଦଶ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଘାତ କଲେ ।
ଦ୍ରୌଣିର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵାନଂ ଭୀମଧନ୍ଵା ମହାରଥଃ । ଅଵିଧ୍ଯଦିଷୁଭିଃ ଷଙ୍ଭିର୍ଦୃଢହସ୍ତଃ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ମହାରଥୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଛଅ ଦୃଢ଼ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
କାର୍ମୁକଂ ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଫଲ୍ଗୁନଃ ପରଵୀରହା । ଅଵିଧ୍ଯଚ୍ଚ ଭୃଶଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପତ୍ରିଭିଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ଧନୁକୁ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭଲ ଭାବେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଵେଗଵାନ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ କାର୍ମୁକଚ୍ଛେଦମାହଵେ
ସେ, ଦୃତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଧନୁକୁ ନେଲେ ।
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ଫଲ୍ଗୁନଂ ରାଜନ୍ନଵତ୍ଯା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ଵିଵ୍ଯାଧ ପରମେଷୁଭିଃ
ରାଜା, ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନବଉ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସତରି ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଭିତାମ୍ରାକ୍ଷଃ କୃଷ୍ଣେନ ସହ ଫଲ୍ଗୁନଃ । ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ
ଏହିପରେ ଫାଲ୍ଗୁନୀ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ଭରିତ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଧନୁଃ ପ୍ରପୀଡ୍ଯ ଵାମେନ କରେଣାମିତ୍ରକର୍ଶନଃ । ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶିତାନ୍ସନ୍ନତପର୍ଵଣଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭଲ ତିରକୁ ଧନୁଷ୍ୟରେ ଲଗାଇଲେ।
ଜୀଵିତାନ୍ତକରାନ୍ଘୋରାନ୍ସମାଦତ୍ତ ଶିଲୀମୁଖାନ୍। ତୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମରେଽଵିଧ୍ଯଦ୍ରୌଣିଂ ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ଅର୍ଜୁନ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋହା ମୁଣ୍ଡ ତିରଗୁଡିକୁ ନେଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇ, ସେ ତିରଗୁଡିକୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ଛାଡିଲେ।
ତସ୍ଯ ତେ କଵଚଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପପୁଃ ଶୋଣିତମାହଵେ। ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ଚ ନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ଏହି ତିରଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କବଚକୁ ଭେଦି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରକ୍ତ ପିଇଲେ; ତଥାପି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତିରରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ କିଛି ଭୟ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ତଥୈଵ ଚ ଶରାନ୍ଦ୍ରୌଣିଃ ପ୍ରଵିମୁଞ୍ଚନ୍ନଵିହ୍ଵଲଃ । ତସ୍ଥୌ ଚ ସମରେ ରାଜଂସ୍ତ୍ରାତୁମିଚ୍ଛନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍
ସେହିପରି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଅଭୟ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିର ଛାଡିବାକୁ ଚାଲି ରହିଲେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ସୁମହତ୍କର୍ମ ଶଶଂସୁଃ କୁରୁସତ୍ତମାଃ । ଯତ୍କୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସମେତାଭ୍ଯାମଭ୍ଯାପତତ ସଂଯୁଗେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଏହି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ସ ହି ନିତ୍ଯମନୀକେଷୁ ଯୁଧ୍ଯତେଽଭଯମାସ୍ତିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଂ ସସଂହାରଂ ଦ୍ରୋଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧର ଦଳରେ ଭୟ ନାହିଁ ରଖି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠୁ ଦୁର୍ଲଭ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ତାହାର ନିବାରଣ ଶିଖିଥିଲେ।
ମମୈଷ ଆଚାର୍ଯସୁତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯଃ ସୁତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵିଶେଷେଣ ମାନନୀଯୋ ମମେତି ଚ
ଏହି ଆମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାରୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ମୋର ପ୍ରତି ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ।
ସମାସ୍ଥଆଯ ମତିଂ ଵୀରୋ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସତ୍ରୁତାପନଃ । କୃପାଂ ଚକ୍ରେ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାରଦ୍ଵାଜସୁତଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଏବଂ ରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅର୍ଜୁନ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତି କୃପା ଦେଖାଇଲେ।
ଦ୍ରୌଣିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଯୁଦ୍ଧେ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ଯୁଯୁଧେ ତାଵକାନ୍ନିଘ୍ନଂସ୍ତ୍ଵରମାଣଃ ପରାକ୍ରମୀ
ଏହିପରେ କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡା ଚଳାଇଥିବା, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡି, ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବଡ ତ୍ୱରା ଏବଂ ପ୍ରଭାବରେ ପରାଜିତ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।