ମଧ୍ଯଂଦିନଗତେ ସୂର୍ଯେ ନଭସ୍ଯାକୁଲତାଂ ଗତେ । କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ନିଜଘ୍ନୁରିତରେତରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାନ୍ହରେ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ଓ ଆକାଶ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିବା ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାପରେକି ଅନ୍ୟକୁ ନିରନ୍ତର ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଧ୍ଵଜିନୋ ହେମଚିତ୍ରାଙ୍ଗା ଵିଚରନ୍ତୋ ରଣାଜିରେ । ସପତାକା ରଥା ରେଜୁର୍ଵୈଯାଘ୍ରପରିଵାରଣାଃ
ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଥିବା ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଠି, ବାଘ ଚିହ୍ନ ଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା ଯୋଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ସମେତାନାଂ ଚ ସମରେ ଜିଗୀଷୂଣାଂ ପରସ୍ପରମ୍ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ସିଂହାନାମିଵ ନର୍ଦତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଯୋଧାମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଲେ, ସେଥିରେ ସିଂହମାନେ ଗର୍ଜନ କରିଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାସ ସଂପ୍ରହାରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ଯଦକୁର୍ଵନ୍ରଣେ ଶୂରାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଶୂର ସୃଞ୍ଜୟମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନୈଵ ଖଂ ନ ଦିଶୋ ରାଜନ୍ନ ସୂର୍ଯଂ ଶତ୍ରୁତାପନ। ଵିଦିଶୋ ଵାପି ପଶ୍ଯାମଃ ଶରୈର୍ମୁକ୍ତୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତୀରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ାଯିବାରୁ ଆକାଶ, ଦିଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଧ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ଯାଉନଥିଲା।
ଶକ୍ତୀନାଂ ଵିମଲାଗ୍ରାଣାଂ ତୋମରାଣାଂ ତଥାସ୍ଯତାମ୍ । ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାନାଂ ଚ ପୀତାନାଂ ନୀଲୋତ୍ପଲନିଭାଃ ପ୍ରଭାଃ
ପ୍ରଭା ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ, ତୁମରମାନେ ଓ ସୁନାର ତଳୱାରମାନେ ନୀଳ ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲେ।
କଵଚାନାଂ ଵିଚିତ୍ରାଣାଂ ଭୂଷଣାନାଂ ପ୍ରଭାସ୍ତଥା । ଖଂ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚୈଵ ଭାସଯାମାସୁରୋଜସା
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କବଚ ଓ ଭୂଷଣର ଚମକ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେ ତାହାର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଚମକୁଥିଲା।
ଵପୁର୍ଭିଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯସମପ୍ରଭୈଃ । ଵିରରାଜ ତଦା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ରଣାଙ୍ଗଣମ୍
ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠିଠି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଚାନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଚମକୁଥିଲା।
ରଥସଙ୍ଘା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସମାଯାନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଵିରେଜୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ଗ୍ରହା ଇଵ ନଭସ୍ତଲେ
ରଥ ଦଳରେ ଆଗକୁ ବଢୁଥିବା ନରସିଂହମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଵାରଯତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାଶିତାଃ। ଅଭ୍ଯଙ୍ଗନ୍ତମରେ ଭୀମଂ ତୈଲଘୌତାଃ ସୁତେଜନାଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍ଖ ଓ ପଥର ତୀର ଥିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକ, ତେଲ ଲଗାଯାଇ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ମହାଵେଗଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧାଶୀଵିଷସଂକାଶଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସାପର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା ରୁକ୍ମଦଣ୍ଡଂ ଦୁରାସଦାମ୍। ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ତାହା ଉଡିଆସୁଥିବା ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ରକୁ, ତାଙ୍କର ଭଲ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଅଗ୍ର ଥିବା ତୀରରେ, ଶୀଘ୍ର କାଟି ଦେଲେ ।
ତତୋଽପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ। କାର୍ମୁକଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଦ୍ଵିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭାରତ, ଭୀଷ୍ମ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଭଲ ତୀରରେ, ଭୀମସେନଙ୍କର ଧନୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ ।
ଅପାସ୍ଯ ତୁ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯୁଧି
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଧନୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀରରେ ଭରି ଦେଲେ ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଆକର୍ଣପ୍ରହିତୈସ୍ତ୍ରୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତିଗ୍ମତେଜନୈଃ
ସାତ୍ୟକି, ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ତୀର, କାନ୍ତା ଯାଉଥିବା ତୀରରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍ପିତରଂ ତେ ଜନେଶ୍ଵର । ତତଃ ସଂଧାଯ ଵୈ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶରଂ ପରମଦାରୁଣମ୍
ତିନି, ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜ; ପରେ, ଏକ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତୀରକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇଲେ ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସ୍ଯ ରଥାଦ୍ଭୀଷ୍ମଃ ପାତଯାମାସ ସାରଥିମ୍। ତସ୍ଯାଶ୍ଵାଃ ପ୍ରଦ୍ରୁତା ରାଜନ୍ନିହତେ ରଥସାରଥୌ
ଭୀଷ୍ମ ଭାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କ ରଥରୁ ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରି ଦେଲେ; ରାଜା, ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁ ହେବାପରେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ।
ତେନ ତେନୈଵ ଧାଵନ୍ତି ମନୋମାରୁତରଂହସଃ। ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ନିଃସ୍ଵନସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ମନ ଏବଂ ପବନର ଗତିରେ ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ିଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ସେନାରୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା ।
ହାହାକାରଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗୃହ୍ଣୀତ ହଯାନ୍ଯଚ୍ଛତ ଧାଵତ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ହେଲା: 'ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଧର! ରୋକ! ଦୌଡ଼ିଲା ପରେ ପକଡ଼!'
ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ଯୁଯୁଧାନରଥଂ ପ୍ରତି । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ରଥକୁ ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର,
ନ୍ଯହନତ୍ପାଣ୍ଡଵୀଂ ସେନାମାସୁରୀମିଵ ଵୃତ୍ରାହା । ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ସୋମକୈଃ ସହ । ସ୍ଥିରାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅସୁରମାନେକୁ ମାରିଥିବା ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ସୋମକମାନେ ମରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସିଧାସିଧି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାଶ୍ଚାପି ପାର୍ଥାଃ ଶାନ୍ତନଵଂ ରଣେ। ଅଭ୍ଯଧାଵଞ୍ଜିଗୀଷନ୍ତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନାକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ।
ତଥୈଵ କୌରଵା ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରୋଗମାଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଵେଗେନ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହିପରି, ରାଜା, କୌରବମାନେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେ ଆସିଲେ; ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵିରାଟୋଽଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀଷ୍ମମାର୍ଚ୍ଛନ୍ମହାରଥମ୍ । ଵିଵ୍ଯାଧ ତୁରମାଂତ୍ରାସ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ମହାରଥଃ
ବିରାଟ, ସେ ମହାରଥୀ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତିନି ତୀରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ତିନି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ଶରୈଃ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈର୍ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃତହସ୍ତୋ ମହାବଲଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ସୁନା ଅଗ୍ର ଥିବା ଦଶ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଘାତ କଲେ ।
ଦ୍ରୌଣିର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵାନଂ ଭୀମଧନ୍ଵା ମହାରଥଃ । ଅଵିଧ୍ଯଦିଷୁଭିଃ ଷଙ୍ଭିର୍ଦୃଢହସ୍ତଃ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ମହାରଥୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଛଅ ଦୃଢ଼ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
କାର୍ମୁକଂ ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଫଲ୍ଗୁନଃ ପରଵୀରହା । ଅଵିଧ୍ଯଚ୍ଚ ଭୃଶଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପତ୍ରିଭିଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ଧନୁକୁ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭଲ ଭାବେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଵେଗଵାନ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ କାର୍ମୁକଚ୍ଛେଦମାହଵେ
ସେ, ଦୃତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଧନୁକୁ ନେଲେ ।
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ଫଲ୍ଗୁନଂ ରାଜନ୍ନଵତ୍ଯା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ଵିଵ୍ଯାଧ ପରମେଷୁଭିଃ
ରାଜା, ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନବଉ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସତରି ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ ।