ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହାବଲମ୍ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ରଣେ ଶୂରାନ୍ବହୂନାର୍ଚ୍ଛଦ୍ଧନଂଜଯଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ, କ୍ରୁପ, ବିକର୍ଣ୍ଣ — ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଅନେକ ଶୂର ରାଜାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ ।
ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସାମାତ୍ଯଂ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ପ୍ରାଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭୂମିପାନ୍ଭୂମିପର୍ଷଭ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନଞ୍ଜୟ ଶୂର ସୈନ୍ଧବ ଧନୁର୍ଧର, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ପୁତ୍ରଂ ଚ ତେ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ଦୁଃସହଂ ଚୈଵ ସମରେ ଭୀମସେନୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ଭୀମସେନ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ଯୋଧନ — ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ — ଏବଂ ଦୁଃସହଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ ।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ଶକୁନିମୁଲୂକଂ ଚ ମହାରଥମ୍ । ପିତାପୁତ୍ରୌ ମହେଷ୍ଵାସାଵଭ୍ଯଵର୍ତତ ଦୁର୍ଜଯୌ
ସହଦେବ ଶକୁନି ଓ ଉଲୂକ — ଦୁର୍ଜୟ ମହାରଥୀ ପିତାପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ — ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାରାଜ ଗଜାନୀକଂ ମହାରଥଃ । ସମଵର୍ତତ ସଂଗ୍ରାମେ ପୁତ୍ରେଣ ନିକୃତସ୍ତଵ
ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, ତୁମର ପୁଅ ନିକୃତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ସେନା ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ନିକୃତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରସ୍ତୁ ନକୁଲଃ ଶୂରସଂକ୍ରନ୍ଦନୋ ଯୁଧି । ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ବଲୈଃ ସାର୍ଧଂ ସମସଞ୍ଜତ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ନକୁଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ ହୁଁକାର ଦେଇଥିବା ନାୟକ, ତ୍ରିଗର୍ତ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମରେ ସାଲ୍ଵକେକଯାନ୍। ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସାଲ୍ବ ଓ କେକୟ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସମରେ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ନାକୁଲିଶ୍ଚ ଶତାନୀକଃ ସମରେ ରଥପୁଙ୍ଗଵଃ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ରଥାନୀକଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତାଃ ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ଶତାନୀକ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଥିବା ଏହି ଯୋଧାମାନେ, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ରଥ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ ।
ସେନାପତିରମେଯାତ୍ମା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାବଲଃ । ଦ୍ରୋଣେନ ସମରେ ରାଜନ୍ସମିଯାଯୋଗ୍ରକର୍ମଣା
ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ମହାବଳ ଧରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେନାପତି, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ରାଜା।
ଏଵମେତେ ମହେଷ୍ଵାସାସ୍ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ । ସମେତ୍ଯ ସମରେ ଶୂରାଃ ସଂପ୍ରାହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ଏଭଳି, ତୁମ ପକ୍ଷର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସାହସିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗି ପଡିଲେ।
ମଧ୍ଯଂଦିନଗତେ ସୂର୍ଯେ ନଭସ୍ଯାକୁଲତାଂ ଗତେ । କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ନିଜଘ୍ନୁରିତରେତରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାନ୍ହରେ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ଓ ଆକାଶ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିବା ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାପରେକି ଅନ୍ୟକୁ ନିରନ୍ତର ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଧ୍ଵଜିନୋ ହେମଚିତ୍ରାଙ୍ଗା ଵିଚରନ୍ତୋ ରଣାଜିରେ । ସପତାକା ରଥା ରେଜୁର୍ଵୈଯାଘ୍ରପରିଵାରଣାଃ
ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଥିବା ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଠି, ବାଘ ଚିହ୍ନ ଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା ଯୋଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ସମେତାନାଂ ଚ ସମରେ ଜିଗୀଷୂଣାଂ ପରସ୍ପରମ୍ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ସିଂହାନାମିଵ ନର୍ଦତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଯୋଧାମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଲେ, ସେଥିରେ ସିଂହମାନେ ଗର୍ଜନ କରିଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାସ ସଂପ୍ରହାରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ଯଦକୁର୍ଵନ୍ରଣେ ଶୂରାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଶୂର ସୃଞ୍ଜୟମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନୈଵ ଖଂ ନ ଦିଶୋ ରାଜନ୍ନ ସୂର୍ଯଂ ଶତ୍ରୁତାପନ। ଵିଦିଶୋ ଵାପି ପଶ୍ଯାମଃ ଶରୈର୍ମୁକ୍ତୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତୀରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ାଯିବାରୁ ଆକାଶ, ଦିଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଧ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ଯାଉନଥିଲା।
ଶକ୍ତୀନାଂ ଵିମଲାଗ୍ରାଣାଂ ତୋମରାଣାଂ ତଥାସ୍ଯତାମ୍ । ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାନାଂ ଚ ପୀତାନାଂ ନୀଲୋତ୍ପଲନିଭାଃ ପ୍ରଭାଃ
ପ୍ରଭା ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ, ତୁମରମାନେ ଓ ସୁନାର ତଳୱାରମାନେ ନୀଳ ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲେ।
କଵଚାନାଂ ଵିଚିତ୍ରାଣାଂ ଭୂଷଣାନାଂ ପ୍ରଭାସ୍ତଥା । ଖଂ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚୈଵ ଭାସଯାମାସୁରୋଜସା
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କବଚ ଓ ଭୂଷଣର ଚମକ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେ ତାହାର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଚମକୁଥିଲା।
ଵପୁର୍ଭିଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯସମପ୍ରଭୈଃ । ଵିରରାଜ ତଦା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ରଣାଙ୍ଗଣମ୍
ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠିଠି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଚାନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଚମକୁଥିଲା।
ରଥସଙ୍ଘା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସମାଯାନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଵିରେଜୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ଗ୍ରହା ଇଵ ନଭସ୍ତଲେ
ରଥ ଦଳରେ ଆଗକୁ ବଢୁଥିବା ନରସିଂହମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଵାରଯତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାଶିତାଃ। ଅଭ୍ଯଙ୍ଗନ୍ତମରେ ଭୀମଂ ତୈଲଘୌତାଃ ସୁତେଜନାଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍ଖ ଓ ପଥର ତୀର ଥିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକ, ତେଲ ଲଗାଯାଇ ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ମହାଵେଗଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧାଶୀଵିଷସଂକାଶଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସାପର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା ରୁକ୍ମଦଣ୍ଡଂ ଦୁରାସଦାମ୍। ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ତାହା ଉଡିଆସୁଥିବା ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ରକୁ, ତାଙ୍କର ଭଲ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଅଗ୍ର ଥିବା ତୀରରେ, ଶୀଘ୍ର କାଟି ଦେଲେ ।
ତତୋଽପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ। କାର୍ମୁକଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଦ୍ଵିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭାରତ, ଭୀଷ୍ମ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଭଲ ତୀରରେ, ଭୀମସେନଙ୍କର ଧନୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ ।
ଅପାସ୍ଯ ତୁ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯୁଧି
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଧନୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀରରେ ଭରି ଦେଲେ ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଆକର୍ଣପ୍ରହିତୈସ୍ତ୍ରୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତିଗ୍ମତେଜନୈଃ
ସାତ୍ୟକି, ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ତୀର, କାନ୍ତା ଯାଉଥିବା ତୀରରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍ପିତରଂ ତେ ଜନେଶ୍ଵର । ତତଃ ସଂଧାଯ ଵୈ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶରଂ ପରମଦାରୁଣମ୍
ତିନି, ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜ; ପରେ, ଏକ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତୀରକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇଲେ ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସ୍ଯ ରଥାଦ୍ଭୀଷ୍ମଃ ପାତଯାମାସ ସାରଥିମ୍। ତସ୍ଯାଶ୍ଵାଃ ପ୍ରଦ୍ରୁତା ରାଜନ୍ନିହତେ ରଥସାରଥୌ
ଭୀଷ୍ମ ଭାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କ ରଥରୁ ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରି ଦେଲେ; ରାଜା, ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁ ହେବାପରେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ।
ତେନ ତେନୈଵ ଧାଵନ୍ତି ମନୋମାରୁତରଂହସଃ। ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ନିଃସ୍ଵନସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ମନ ଏବଂ ପବନର ଗତିରେ ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ିଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ସେନାରୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା ।
ହାହାକାରଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗୃହ୍ଣୀତ ହଯାନ୍ଯଚ୍ଛତ ଧାଵତ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ହେଲା: 'ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଧର! ରୋକ! ଦୌଡ଼ିଲା ପରେ ପକଡ଼!'