ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସସୂତାଶ୍ଚ ସାଶ୍ଵାଃ ସରଥଯୋଧିନଃ । ଏକେନ ବଲିନା ରାଜନ୍ଵାରଣେନ ଵିମର୍ଦିତାଃ
ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକ, ଘୋଡା ଓ ରଥଯୋଧାମାନେ ଚିଁଡି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ରାଜା ।
ଗନ୍ଧହସ୍ତିମଦସ୍ରାଵମାଘ୍ରାଯ ବହଵୋ ରଣେ। ସନ୍ନିପାତେ ବଲୌଘାନାଂ ଗଜୈର୍ମମୃଦିରେ ଗଜାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କର ମଦ ଗନ୍ଧ ନେଇ ଅନେକ ହାତୀ ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଦୁଃସାହସିକ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ସତୋମରୈର୍ମହାମାତ୍ରୈର୍ନିପତଦ୍ଭିର୍ଗତାସୁଭିଃ । ବଭୂଵାଯୋଧନଂ ଛନ୍ନଂ ନାରାଚାଭିହତୈର୍ଗଜୈଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ଲାଗି ମୃତ ହାତୀ ଓ ବଡ଼ ହାତୀଚାଳକମାନେ ପଡିଯାଇଥିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାୟ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ସନ୍ନିପାତେ ବଲୌଘାନାଂ ପ୍ରେଷିତୈର୍ଵରଵାରଣୈଃ । ନିପେତୁର୍ଯୁଧି ସଂଭଗ୍ନାଃ ସଯୋଧାଃ ସଧ୍ଵଜା ଗଜାଃ
ସଂଘର୍ଷରେ ନିର୍ବାଚିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୋଧା ଓ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ପଡିଯାଇଥିଲେ ।
ନାଗରାଜୋପମୈର୍ହସ୍ତୈର୍ନାଗୈରାକ୍ଷିପ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ସଂଭଗ୍ନା ରଥକୂବରାଃ
ରାଜା ତୁଳ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥକୁବରମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ମହାରାଜ ।
ଵିଶୀର୍ଣରଥସଙ୍ଘାଶ୍ଚ କେଶେଷ୍ଵାକ୍ଷିପ୍ଯ ଦନ୍ତିଭିଃ । ଦ୍ରୁମଶାଖା ଇଵାଵିଧ୍ଯ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟା ରଥିନୋ ରଣେ
ହାତୀମାନେ ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ କେଶରେ ଧରି ଭାଙ୍ଗି ଦିଅଥିବାରୁ ରଥମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏହା ଗଛର ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରି ।
ରଥେଷୁ ଚ ରଥାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସଂସକ୍ତାନ୍ଵରଵାରଣାଃ । ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସଂପେତୁଃ ସର୍ଵଶବ୍ଦଗାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଅନ୍ୟ ରଥ ସହିତ ଜଡି ରଥମାନେ ଟାଣି ନେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍ତେଜନା ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ତେଷାଂ ତଥା କର୍ଷତାଂ ତୁ ଗଜାନାଂ ରୂପମାବଭୌ । ସରଃସୁ ନଲିନୀଜାଲଂ ଵିଷକ୍ତମିଵ କର୍ଷତାମ୍
ହାତୀମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ଟାଣି ନେଇଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ ଏକ ହ୍ରଦରୁ ଉଖି ନିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ମମାଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲା ।
ଏଵଂ ସଂଛାଦିତଂ ତତ୍ର ବଭୂଵାଯୋଧନଂ ମହତ୍। ସାଦିଭିଶ୍ଚ ପଦାତୈଶ୍ଚ ସଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଏଠି ଉଠି ପଦାତି, ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଯୋଧା ଓ ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ସହ ମତ୍ସ୍ଯେନ ଵିରାଟେନ ଵିଶାଂପତେ। ଭୀଷ୍ମମାଶୁ ମହେଷ୍ଵାସମାସସାଦ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
ଶିଖଣ୍ଡୀ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଭିରାଟ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ଦୁର୍ଜୟ ମହାଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ ।
ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହାବଲମ୍ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ରଣେ ଶୂରାନ୍ବହୂନାର୍ଚ୍ଛଦ୍ଧନଂଜଯଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ, କ୍ରୁପ, ବିକର୍ଣ୍ଣ — ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଅନେକ ଶୂର ରାଜାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ ।
ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସାମାତ୍ଯଂ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ପ୍ରାଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭୂମିପାନ୍ଭୂମିପର୍ଷଭ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନଞ୍ଜୟ ଶୂର ସୈନ୍ଧବ ଧନୁର୍ଧର, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ପୁତ୍ରଂ ଚ ତେ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ଦୁଃସହଂ ଚୈଵ ସମରେ ଭୀମସେନୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ଭୀମସେନ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ଯୋଧନ — ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ — ଏବଂ ଦୁଃସହଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ ।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ଶକୁନିମୁଲୂକଂ ଚ ମହାରଥମ୍ । ପିତାପୁତ୍ରୌ ମହେଷ୍ଵାସାଵଭ୍ଯଵର୍ତତ ଦୁର୍ଜଯୌ
ସହଦେବ ଶକୁନି ଓ ଉଲୂକ — ଦୁର୍ଜୟ ମହାରଥୀ ପିତାପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ — ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାରାଜ ଗଜାନୀକଂ ମହାରଥଃ । ସମଵର୍ତତ ସଂଗ୍ରାମେ ପୁତ୍ରେଣ ନିକୃତସ୍ତଵ
ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, ତୁମର ପୁଅ ନିକୃତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ସେନା ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ନିକୃତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରସ୍ତୁ ନକୁଲଃ ଶୂରସଂକ୍ରନ୍ଦନୋ ଯୁଧି । ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ବଲୈଃ ସାର୍ଧଂ ସମସଞ୍ଜତ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ନକୁଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ ହୁଁକାର ଦେଇଥିବା ନାୟକ, ତ୍ରିଗର୍ତ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମରେ ସାଲ୍ଵକେକଯାନ୍। ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସାଲ୍ବ ଓ କେକୟ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସମରେ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ନାକୁଲିଶ୍ଚ ଶତାନୀକଃ ସମରେ ରଥପୁଙ୍ଗଵଃ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ରଥାନୀକଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତାଃ ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ଶତାନୀକ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଥିବା ଏହି ଯୋଧାମାନେ, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ରଥ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ ।
ସେନାପତିରମେଯାତ୍ମା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାବଲଃ । ଦ୍ରୋଣେନ ସମରେ ରାଜନ୍ସମିଯାଯୋଗ୍ରକର୍ମଣା
ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ମହାବଳ ଧରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେନାପତି, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ରାଜା।
ଏଵମେତେ ମହେଷ୍ଵାସାସ୍ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ । ସମେତ୍ଯ ସମରେ ଶୂରାଃ ସଂପ୍ରାହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ଏଭଳି, ତୁମ ପକ୍ଷର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସାହସିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗି ପଡିଲେ।
ମଧ୍ଯଂଦିନଗତେ ସୂର୍ଯେ ନଭସ୍ଯାକୁଲତାଂ ଗତେ । କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ନିଜଘ୍ନୁରିତରେତରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାନ୍ହରେ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ଓ ଆକାଶ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିବା ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାପରେକି ଅନ୍ୟକୁ ନିରନ୍ତର ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଧ୍ଵଜିନୋ ହେମଚିତ୍ରାଙ୍ଗା ଵିଚରନ୍ତୋ ରଣାଜିରେ । ସପତାକା ରଥା ରେଜୁର୍ଵୈଯାଘ୍ରପରିଵାରଣାଃ
ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଥିବା ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଠି, ବାଘ ଚିହ୍ନ ଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା ଯୋଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ସମେତାନାଂ ଚ ସମରେ ଜିଗୀଷୂଣାଂ ପରସ୍ପରମ୍ । ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ସିଂହାନାମିଵ ନର୍ଦତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଯୋଧାମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଲେ, ସେଥିରେ ସିଂହମାନେ ଗର୍ଜନ କରିଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାସ ସଂପ୍ରହାରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ଯଦକୁର୍ଵନ୍ରଣେ ଶୂରାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଶୂର ସୃଞ୍ଜୟମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନୈଵ ଖଂ ନ ଦିଶୋ ରାଜନ୍ନ ସୂର୍ଯଂ ଶତ୍ରୁତାପନ। ଵିଦିଶୋ ଵାପି ପଶ୍ଯାମଃ ଶରୈର୍ମୁକ୍ତୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତୀରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ାଯିବାରୁ ଆକାଶ, ଦିଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଧ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ଯାଉନଥିଲା।
ଶକ୍ତୀନାଂ ଵିମଲାଗ୍ରାଣାଂ ତୋମରାଣାଂ ତଥାସ୍ଯତାମ୍ । ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାନାଂ ଚ ପୀତାନାଂ ନୀଲୋତ୍ପଲନିଭାଃ ପ୍ରଭାଃ
ପ୍ରଭା ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ, ତୁମରମାନେ ଓ ସୁନାର ତଳୱାରମାନେ ନୀଳ ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲେ।
କଵଚାନାଂ ଵିଚିତ୍ରାଣାଂ ଭୂଷଣାନାଂ ପ୍ରଭାସ୍ତଥା । ଖଂ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚୈଵ ଭାସଯାମାସୁରୋଜସା
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କବଚ ଓ ଭୂଷଣର ଚମକ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେ ତାହାର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଚମକୁଥିଲା।
ଵପୁର୍ଭିଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯସମପ୍ରଭୈଃ । ଵିରରାଜ ତଦା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ରଣାଙ୍ଗଣମ୍
ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠିଠି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଚାନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଚମକୁଥିଲା।
ରଥସଙ୍ଘା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସମାଯାନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଵିରେଜୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ଗ୍ରହା ଇଵ ନଭସ୍ତଲେ
ରଥ ଦଳରେ ଆଗକୁ ବଢୁଥିବା ନରସିଂହମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଵାରଯତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।