ନିରଭ୍ରେ ଵିଦ୍ଯୁତସ୍ତୀଵ୍ରା ଦିଶଶ୍ଚ ରଜସା ଵୃତାଃ । ପ୍ରାଦୁରାସନ୍ମହୋତ୍କାଶ୍ଚ ସନିର୍ଘାତା ଵିଶାଂପତେ
ନିରମେଘ ଆକାଶରେ ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଜୁଳି ଚମକିଲା, ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଧୂଳି ଢାକି ରଖିଲା; ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଲା, ହେ ଜନପତି, ତଡ଼ିତର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାଵାତଃ ପାଂସୁଵର୍ଷଂ ପପାତ ଚ । ନଭସ୍ଯନ୍ତର୍ଦଧେ ସୂର୍ଯଃ ସୈନ୍ଯେନ ସଜସା ଵୃତଃ
ବଡ଼ ପବନ ବହିଲା, ଧୂଳିର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା; ସୈନ୍ୟ ଓ ଧୂଳିରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା।
ପ୍ରମୋହଃ ସର୍ଵସତ୍ଵାନାମତୀଵ ସମପଦ୍ଯତ। ରଜସା ଚାଭିଭୂତାନାମସ୍ତ୍ରଜାଲୈଶ୍ଚ ତୁଦ୍ଯତାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତିରତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ଧୂଳି ଓ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଵୀରବାହୁଵିସୃଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵାଵରଣଭେଦିନାମ୍ । ସଂଘାତଃ ଶରଜାଲାନାଂ ତୁମୁଲଃ ସମପଦ୍ଯତ
ବୀରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରତିରୋଧ ଭେଦ କରିପାରିବା ତୀରବର୍ଷାର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ପ୍ରକାଶଂ ଚକ୍ରୁରାକାଶମୁଦ୍ଯତାନି ଭୁଜୋତ୍ତମୈଃ । ନକ୍ଷତ୍ରଵିମଲାଭାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଭରତର୍ଷଭ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜମାନେ ଉଠାଇଥିବା, ନିର୍ମଳ ତାରାପରି ଚମକୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆର୍ଷଭାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି ରୁକ୍ମଜାଲାଵୃତାନି ଚ । ସଂପେତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଚର୍ମାଣି ଭରତର୍ଷଭ
ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମମାନେ, ସୁନା ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ମୃଗଶିର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଡ଼ିଗଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୂର୍ଯଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈଃ ପାତ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵଶଃ । ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସ୍ଵଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଦେଉଥିବା ତଳୱାରରେ କଟାଯାଇଥିବା ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା ।
ଭଗ୍ନଚକ୍ରାକ୍ଷନୀଡାଶ୍ଚ ନିପାତିତମହାଧ୍ଵଜାଃ । ହତାଶ୍ଵାଃ ପୃଥିଵୀଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ମହାରଥାଃ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଓ ଅକ୍ଷ, ଭୂମିରେ ପଡିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଧ୍ୱଜ, ମୃତ ଘୋଡା ସହିତ ମହାରଥୀମାନେ ଏଠି ଉଠି ଉଠି ଭୂମିରେ ଶୟାନ ହେଇଥିଲେ ।
ପରିପେତୁର୍ହଯାଶ୍ଚାତ୍ର କେଚିଚ୍ଛସ୍ତ୍ରକୃତଵ୍ରଣାଃ । ରଥାନ୍ଵିପରିକର୍ଷନ୍ତୋ ହତେଷୁ ରଥଯୋଧିଷୁ
ଏଠି ଉଠି କିଛି ଘୋଡା, ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ଲାଗି ଆହତ, ମୃତ ରଥଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ଟାଣି ରଥକୁ ଘସି ଘସି ଚାଲିଥିଲେ ।
ଶରାହତା ଭିନ୍ନଦେହା ବଦ୍ଧଯୋକ୍ରା ହଯୋତ୍ତମାଃ । ଯୁଗାନି ପର୍ଯକର୍ଷନ୍ତ ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ମ ଭାରତ
ତୀରରେ ଆଘାତ ଲାଗି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେହ ଓ ଯୋକ୍ରେ ବାନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡାମାନେ ଏଠି ଉଠି ଯୋକ୍କୁ ଟାଣି ଚାଲିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ ।
ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସସୂତାଶ୍ଚ ସାଶ୍ଵାଃ ସରଥଯୋଧିନଃ । ଏକେନ ବଲିନା ରାଜନ୍ଵାରଣେନ ଵିମର୍ଦିତାଃ
ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକ, ଘୋଡା ଓ ରଥଯୋଧାମାନେ ଚିଁଡି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ରାଜା ।
ଗନ୍ଧହସ୍ତିମଦସ୍ରାଵମାଘ୍ରାଯ ବହଵୋ ରଣେ। ସନ୍ନିପାତେ ବଲୌଘାନାଂ ଗଜୈର୍ମମୃଦିରେ ଗଜାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କର ମଦ ଗନ୍ଧ ନେଇ ଅନେକ ହାତୀ ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଦୁଃସାହସିକ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ସତୋମରୈର୍ମହାମାତ୍ରୈର୍ନିପତଦ୍ଭିର୍ଗତାସୁଭିଃ । ବଭୂଵାଯୋଧନଂ ଛନ୍ନଂ ନାରାଚାଭିହତୈର୍ଗଜୈଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ଲାଗି ମୃତ ହାତୀ ଓ ବଡ଼ ହାତୀଚାଳକମାନେ ପଡିଯାଇଥିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାୟ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ସନ୍ନିପାତେ ବଲୌଘାନାଂ ପ୍ରେଷିତୈର୍ଵରଵାରଣୈଃ । ନିପେତୁର୍ଯୁଧି ସଂଭଗ୍ନାଃ ସଯୋଧାଃ ସଧ୍ଵଜା ଗଜାଃ
ସଂଘର୍ଷରେ ନିର୍ବାଚିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୋଧା ଓ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ପଡିଯାଇଥିଲେ ।
ନାଗରାଜୋପମୈର୍ହସ୍ତୈର୍ନାଗୈରାକ୍ଷିପ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ସଂଭଗ୍ନା ରଥକୂବରାଃ
ରାଜା ତୁଳ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥକୁବରମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ମହାରାଜ ।
ଵିଶୀର୍ଣରଥସଙ୍ଘାଶ୍ଚ କେଶେଷ୍ଵାକ୍ଷିପ୍ଯ ଦନ୍ତିଭିଃ । ଦ୍ରୁମଶାଖା ଇଵାଵିଧ୍ଯ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟା ରଥିନୋ ରଣେ
ହାତୀମାନେ ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ କେଶରେ ଧରି ଭାଙ୍ଗି ଦିଅଥିବାରୁ ରଥମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏହା ଗଛର ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରି ।
ରଥେଷୁ ଚ ରଥାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସଂସକ୍ତାନ୍ଵରଵାରଣାଃ । ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସଂପେତୁଃ ସର୍ଵଶବ୍ଦଗାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଅନ୍ୟ ରଥ ସହିତ ଜଡି ରଥମାନେ ଟାଣି ନେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍ତେଜନା ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ତେଷାଂ ତଥା କର୍ଷତାଂ ତୁ ଗଜାନାଂ ରୂପମାବଭୌ । ସରଃସୁ ନଲିନୀଜାଲଂ ଵିଷକ୍ତମିଵ କର୍ଷତାମ୍
ହାତୀମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ଟାଣି ନେଇଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ ଏକ ହ୍ରଦରୁ ଉଖି ନିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ମମାଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲା ।
ଏଵଂ ସଂଛାଦିତଂ ତତ୍ର ବଭୂଵାଯୋଧନଂ ମହତ୍। ସାଦିଭିଶ୍ଚ ପଦାତୈଶ୍ଚ ସଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଏଠି ଉଠି ପଦାତି, ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଯୋଧା ଓ ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ସହ ମତ୍ସ୍ଯେନ ଵିରାଟେନ ଵିଶାଂପତେ। ଭୀଷ୍ମମାଶୁ ମହେଷ୍ଵାସମାସସାଦ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
ଶିଖଣ୍ଡୀ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଭିରାଟ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ଦୁର୍ଜୟ ମହାଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ ।
ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହାବଲମ୍ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ରଣେ ଶୂରାନ୍ବହୂନାର୍ଚ୍ଛଦ୍ଧନଂଜଯଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ, କ୍ରୁପ, ବିକର୍ଣ୍ଣ — ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଅନେକ ଶୂର ରାଜାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ ।
ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସାମାତ୍ଯଂ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ପ୍ରାଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭୂମିପାନ୍ଭୂମିପର୍ଷଭ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନଞ୍ଜୟ ଶୂର ସୈନ୍ଧବ ଧନୁର୍ଧର, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ପୁତ୍ରଂ ଚ ତେ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ଦୁଃସହଂ ଚୈଵ ସମରେ ଭୀମସେନୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ଭୀମସେନ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ଯୋଧନ — ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ — ଏବଂ ଦୁଃସହଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ ।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ଶକୁନିମୁଲୂକଂ ଚ ମହାରଥମ୍ । ପିତାପୁତ୍ରୌ ମହେଷ୍ଵାସାଵଭ୍ଯଵର୍ତତ ଦୁର୍ଜଯୌ
ସହଦେବ ଶକୁନି ଓ ଉଲୂକ — ଦୁର୍ଜୟ ମହାରଥୀ ପିତାପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ — ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାରାଜ ଗଜାନୀକଂ ମହାରଥଃ । ସମଵର୍ତତ ସଂଗ୍ରାମେ ପୁତ୍ରେଣ ନିକୃତସ୍ତଵ
ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, ତୁମର ପୁଅ ନିକୃତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ସେନା ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ନିକୃତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରସ୍ତୁ ନକୁଲଃ ଶୂରସଂକ୍ରନ୍ଦନୋ ଯୁଧି । ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ବଲୈଃ ସାର୍ଧଂ ସମସଞ୍ଜତ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ନକୁଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ ହୁଁକାର ଦେଇଥିବା ନାୟକ, ତ୍ରିଗର୍ତ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମରେ ସାଲ୍ଵକେକଯାନ୍। ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସାଲ୍ବ ଓ କେକୟ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସମରେ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ନାକୁଲିଶ୍ଚ ଶତାନୀକଃ ସମରେ ରଥପୁଙ୍ଗଵଃ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ରଥାନୀକଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତାଃ ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ଶତାନୀକ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଥିବା ଏହି ଯୋଧାମାନେ, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ରଥ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ ।
ସେନାପତିରମେଯାତ୍ମା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାବଲଃ । ଦ୍ରୋଣେନ ସମରେ ରାଜନ୍ସମିଯାଯୋଗ୍ରକର୍ମଣା
ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ମହାବଳ ଧରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେନାପତି, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ରାଜା।
ଏଵମେତେ ମହେଷ୍ଵାସାସ୍ତାଵକାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ । ସମେତ୍ଯ ସମରେ ଶୂରାଃ ସଂପ୍ରାହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ଏଭଳି, ତୁମ ପକ୍ଷର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସାହସିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗି ପଡିଲେ।