ଋତେ ଚ ଗର୍ଦଭୀକ୍ଷୀରାତ୍ପଯଃ ପାସ୍ଯତି ମେ ସୁତଃ।' ଋତେପି ତ୍ଵାଂ ଚ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଶୈଲରାଜାଵତଂସିକାମ୍। ଚତୁରନ୍ତାମିମାମୁର୍ଵୀଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ପାଲଯିଷ୍ଯତି
ଗର୍ଦ୍ଧଭୀ ଦୁଧ ଛାଡ଼ି, ମୋର ପୁଅ ସାଧାରଣ ଦୁଧ ପିବିବେ; ତୁମେ ଓ ପାହାଡ଼ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଣୀ ଛାଡ଼ି, ମୋର ପୁଅ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବ।
ଶକୁନ୍ତଲେ ତଵ ସୁତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏଵମୁକ୍ତଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଚାନ୍ଯଥା
ହେ ଶକୁନ୍ତଳା, ତୁମ ପୁଅ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ହେବେ; ଏହିପରି ମହାଇନ୍ଦ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଏହା ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବ, ଏହାର ବିପରୀତ କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ସାକ୍ଷିତ୍ଵେ ବହଵୋ ହ୍ଯୁକ୍ତା ଦେଵଦୂତାଦଯୋ ମଯା। ନ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ତଥା ସତ୍ଯମୁତାହୋ ନାନୃତଂ କିଲ
ମୁଁ ବହୁତ ସାକ୍ଷୀ ଦେଉଛି, ଦେବଦୂତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ସେମାନେ ଏପରି କେବେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି।
ଅସାକ୍ଷିଣୀ ମନ୍ଦବାଗ୍ଯା ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍
ମୁଁ ସାକ୍ଷୀ ବିନା ଓ ଦୁଃଖିନୀ ଭାଗ୍ୟରେ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ଶକୁନ୍ତଲା। `ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧସମୁତ୍ଥୋଗ୍ନିଃ ସଧୂମୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଏପରି କହି ଶକୁନ୍ତଳା ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ସହିତ ଦେଖାଗଲା।
ସଂନିଯମ୍ଯାତ୍ମନୋଽଙ୍ଗେଷୁ ତତଃ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିମାତ୍ମଜମ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତୈଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ଵୈ ଵନମ୍
ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଜନ୍ମିଥିବା କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜେ ଦମନ କରି, ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଥିବା ଶକୁନ୍ତଳା ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ। ଋତ୍ଵିକ୍ପୁରୋହିତାଚାର୍ଯୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାଭିସଂଵୃତମ୍
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଦେହ ବିନା କଣ୍ଠସ୍ୱର କହିଲା, ସେଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ପୁରୋହିତ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଗୁରୁ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ମାତା ଭସ୍ତ୍ରା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଃ ସ ଏଵ ସଃ। ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିଂ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା
ଯେପରି ବେଲ୍ଲୋସ୍ ମାଆ ଓ ପିତାଠାରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେହିପରି ଏହି ପୁଅ ତୁମର ନିଜ; ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯଙ୍ଗମଙ୍ଗେଭ୍ଯଃ ସାକ୍ଷାଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ସୁତଃ। ଆତ୍ମା ଚୈଵ ସୁତୋ ନାମ ତେନୈଵ ତଵ ପୌରଵ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗଅଂଶରୁ ପୁଅ ସିଧାସଳଖ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି କାରଣରୁ ନିଜ ପୁଅକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ପୌରବ।
ଆହିତଂ ହ୍ଯାତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନଂ ପରିରକ୍ଷ ଇମଂ ସୁତମ୍। ଅନନ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ମାଵମଂସ୍ଥାଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍
ନିଜକୁ ଏହି ପୁଅରେ ରଖି, ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷା କର; ଏହି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଏହି ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପଵିତ୍ରମତୁଲମେତଦ୍ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଧର୍ମତଃ। ମାସି ମାସି ରଜୋ ହ୍ଯାସାଂ ଦୁରିତାନ୍ଯପକର୍ଷତି
ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ନାରୀମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତାର ଦେଉଥିବା; ପ୍ରତି ମାସେ ତାଙ୍କର ରଜସ୍ୱଳା ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଵ୍ଯାଜହ୍ରସ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚାରିଦିଗରୁ ଏକାସାଥିରେ କଥା କହିଲେ।
ରେତୋଧାଃ ପୁତ୍ର ଉନ୍ନଯତି ନରଦେଵ ଯମକ୍ଷଯାତ୍। ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା
ବୀଜଧାରୀ ପିତା ପୁଅକୁ ଯମର ଗୃହରୁ ଉଠାଇ ଆନେ, ହେ ରାଜା; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭର ପୋଷକ, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ପତିର୍ଜାଯାଂ ପ୍ରଵିଶତି ସ ତସ୍ଯାଂ ଜାଯତେ ପୁନଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପ୍ରକୃତିର୍ହ୍ଯେଷା ମାଵମଂସ୍ଥାଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍
ପତି ଜାୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠି ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତି, ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଜାଯା ଜନଯତେ ପୁତ୍ରମାତ୍ମନୋଽଙ୍ଗାଦ୍ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଭରସ୍ଵ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ପୁତ୍ରଂ ଶାକୁନ୍ତଲଂ ନୃପ
ଜାୟା ନିଜ ଅଂଶରୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଶାକୁନ୍ତଳ ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ସୁଭୂତିରେଷା ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଜୀଵିତଂ ଜୀଵଯାତ୍ମଜମ୍। ଶାକୁନ୍ତଲଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଭର ପୌରଵମ୍
ଏହା ଭଲ ଭାଗ୍ୟ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ଜୀବନ ନିଜ ପୁଅକୁ ଜୀବନ ଦିଅ। ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ମହାତ୍ମା ଶାକୁନ୍ତଳ ପୌରବକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଭର୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ଯସ୍ମାଦସ୍ମାକଂ ଵଚନାଦପି। ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତ୍ଵଯଂ ନାମ୍ନା ଭରତୋ ନାମ ତେ ସୁତଃ
ତୁମେ ଏହି ପୁଅକୁ ଆମ ଆଦେଶରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଯତ୍ନରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଥିବାରୁ, ଏହି ତୁମର ପୁଅର ନାମ 'ଭରତ' ହେଉ।
ଭରତାଦ୍ଭାରତୀ କୀର୍ତିର୍ଯେନେଦଂ ଭାରତଂ କୁଲମ୍। ଅପରେ ଯେ ଚ ପୂର୍ଵେ ଚ ଭାରତା ଇତି ତେଽଭଵନ୍
ଭରତ ନାମରୁ ଏହି କୁଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧି 'ଭାରତ' ଭାବେ ହୋଇଛି; ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଭାରତ' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ। ପତିଵ୍ରତେତି ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵଵର୍ଷିରେ
ଏଭଳି କହି, ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ଖୁସିରେ 'ପତିବ୍ରତା' ବୋଲି କହି, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୌରଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵେ ଦିଵୌକସାମ୍। `ସିଂହାସନାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଦିଵୌକସଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପୌରବ ବଂଶର ରାଜା ସିଂହାସନରୁ ଉଠି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ପୁରୋହିତମମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଵେତଦ୍ଭଵନ୍ତୋଽପି ଦେଵଦୂତସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବଦୂତ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଦେଵତାନାଂ ଚ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ଭାଷିତମ୍'। ଅହମପ୍ଯେଵମେଵୈନଂ ଜାନାମି ସୁତମାତ୍ମଜମ୍
'ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନେ କହିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଅକୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣେ।'
ଯଦ୍ଯହଂ ଵଚନାଦସ୍ଯା ଗୃହ୍ଣୀଯାମିମମାତ୍ମଜମ୍। ଭଵେଦ୍ଧି ଶଙ୍କା ଲୋକସ୍ଯ ନୈଵଂ ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେଦଯମ୍
ଯଦି ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କର କଥାରେ ଏହି ପୁଅକୁ ନିଜର ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ ଏବଂ ସେ ପବିତ୍ର ହେବ ନାହିଁ।
ତାଂ ଵିଶୋଧ୍ଯ ତଦା ରାଜା ଦେଵୈଃ ସହ ମହର୍ଷିଭିଃ। ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରମୁଦିତଶ୍ଚାପି ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ସୁତମ୍
ତେଣୁ ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନେ ସହିତ ସତ୍ୟ ଖୋଜି, ରାଜା ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ସେହି ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ତଦା ରାଜା ପିତୃକର୍ମାଣି ସର୍ଵଶଃ। କାରଯାମାସ ମୁଦିତଃ ପ୍ରୀତିମାନାତ୍ମଜସ୍ଯ ହ। ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନଂ ସମାଘ୍ରାଯ ସସ୍ନେହଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ
ତାପରେ ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପିତୃକର୍ମ କରାଇଲେ; ସେ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସଭାଜ୍ଯମାନୋ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ବନ୍ଦିଭିଃ। ମୁଦଂ ସ ପରମାଂ ଲେଭେ ପୁତ୍ରସ୍ପର୍ଶନଜାଂ ନୃପଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ବନ୍ଦିମାନେ ସ୍ତୁତି କରିଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସ୍ଵାଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଯାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମତଃ। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈଵ ତାଂ ରାଜା ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଲୋକସ୍ଯାଯଂ ପରୋକ୍ଷସ୍ତୁ ସଂବନ୍ଧୋ ନୌ ପୁରାଽଭଵତ୍। କୃତୋ ଲୋକସମକ୍ଷୋଽଦ୍ଯ ସଂବନ୍ଧୋ ଵୈ ପୁନଃ କୃତଃ
'ପୂର୍ବରୁ ଆମର ସମ୍ପର୍କ ଲୋକରୁ ଗୁପ୍ତ ଥିଲା; ଆଜି ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆମର ବନ୍ଧନ ପୁନି ଖୋଲା ହେଲା।'
ତସ୍ମାଦେତନ୍ମଯା ତସ୍ଯ ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
ତେଣୁ ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଭଳି କହିଥିଲି।
ଶଙ୍କେତ ଵାଽଯଂ ଲୋକୋଽଥ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵାନ୍ମଯି ସଂଗତମ୍। ତସ୍ମାଦେତନ୍ମଯା ଚାପି ତଚ୍ଛୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଚାରିତମ୍
ଲୋକମାନେ ହେତୁ ତୁମର ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ମୋ ସହିତ କିଛି ଅଉଚିତ୍ୟ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରିପାରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ବିଚାର କରିଥିଲି।