ମୌସଲଂ ପର୍ଵ ଚୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଘୋରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ମହାପ୍ରସ୍ଥାନିକଂ ପର୍ଵ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣିକଂ ତତଃ
ମୌସଳ ପର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତି ଭୀଷଣ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନିକ ପର୍ବ, ଏବଂ ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣିକ ପର୍ବ।
ହରିଵଂଶସ୍ତତଃ ପର୍ଵ ପୁରାଣଂ ଖିଲସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଵିଷ୍ଣୁପର୍ଵ ଶିଶୋଶ୍ଚର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ କଂସଵଧସ୍ତଥା
ତାପରେ ହରିବଂଶ ପର୍ବ, ଯାହାକୁ ପୁରାଣର ଅନୁପୂରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବ, ଶିଶୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଂସ ବଧ ଅଛି।
ଭଵିଷ୍ଯଂ ପର୍ଵ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ଖିଲେଷ୍ଵେଵାଦ୍ଭୁତଂ ମହତ୍। ଏତତ୍ପର୍ଵଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଵ୍ଯାସେନୋକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା
ଭବିଷ୍ୟ ପର୍ବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁପୂରକ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏକ ବଡ଼ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବ; ଏହିପରି ଶତ ପର୍ବକୁ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଯଥାଵତ୍ସୂତପୁତ୍ରେଣ ରୌମହର୍ଷଣିନା ତତଃ। ଉକ୍ତାନି ନୈମିଶାରଣ୍ଯେ ପର୍ଵାଣ୍ଯଷ୍ଟାଦଶୈଵ ତୁ
ଯେପରି ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ ସୂତପୁତ୍ର ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଏହି ଅଠାର ପର୍ବକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସମାସୋ ଭାରତସ୍ଯାଯମତ୍ରୋକ୍ତଃ ପର୍ଵସଂଗ୍ରହଃ। ପୌଷ୍ଯଂ ପୌଲୋମମାସ୍ତୀକମାଦିରଂଶାଵତାରଣମ୍
ଏଠି ଭାରତର ସାରାଂଶ, ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ସଂଗ୍ରହ କୁହାଯାଇଛି: ପୌଷ୍ୟ, ପୌଲୋମ, ଆସ୍ତୀକ, ଆଦି, ଆଂଶାବତାରଣ।
ସଂଭଵୋ ଜତୁଵେଶ୍ମାଖ୍ଯଂ ହିଡିମ୍ବବକଯୋର୍ଵଧଃ। ତଥା ଚୈତ୍ରରଥଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂଵରଃ
ସମ୍ଭବ, ଲାକଡ଼ିଏଁ ଘର ପୋଡ଼ା, ହିଡିମ୍ବା ଓ ବକାଙ୍କ ବଧ, ଏହିପରି ଚୈତ୍ରରଥ ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଅଛି।
କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମେଣ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ତତୋ ଵୈଵାହିକଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଵିଦୁରାଗମନଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଲାଭସ୍ତଥୈଵ ଚ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜିତିବା ପରେ ବିବାହ ପର୍ବ, ବିଦୁରଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଵନଵାସୋଽର୍ଜୁନସ୍ଯାପି ସୁଭଦ୍ରାହରଣଂ ତତଃ। ହରଣାହରଣଂ ଚୈଵ ଦହନଂ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବନବାସ, ତାପରେ ସୁଭଦ୍ରା ହରଣ, ହରଣ ଓ ଆହରଣ, ଏବଂ ଖାଣ୍ଡବବନ ଦାହ ଅଛି।
ପୌଲୋମେ ଭୃଗୁଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ। ଆସ୍ତୀକେ ସର୍ଵନାଗାନାଂ ଗରୁଡସ୍ଯ ଚ ସଂଭଵଃ
ପୌଲୋମ ପର୍ବରେ ଭୃଗୁ ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି; ଆସ୍ତୀକ ପର୍ବରେ ସମସ୍ତ ନାଗ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖିତ।
କ୍ଷୀରୋଦମଥଂ ଚୈଵ ଜନ୍ମୋଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସସ୍ତଥା। ଯଜତଃ ସର୍ପସତ୍ରେଣ ରାଜ୍ଞଃ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ଚ
କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏବଂ ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ର ବଳି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
କଥେଯମଭିନିର୍ଵୃତ୍ତା ଭାରତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିଵିଧାଃ ସଂଭଵା ରାଜ୍ଞାମୁକ୍ତାଃ ସଂଭଵପର୍ଵଣି
ଏହି କଥା ମହାତ୍ମା ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ; ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ଭବ ପର୍ବରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଶୂରାଣାମୃଷେର୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ଚ। ଅଂଶାଵତରଣଂ ଚାତ୍ର ଦେଵାନାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ, ଋଷି ବ୍ୟାସ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଂଶାବତାରଣ ଏଠି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ମହୌଜସାମ୍। ନାଗାନାମଥ ସର୍ପାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ପତତ୍ତ୍ରିଣାମ୍
ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଠି ଦେଖାଯାଏ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ଵିଵିଧାନାଂ ସମୁଦ୍ଭଵଃ। ମହର୍ଷେରାଶ୍ରମପଦେ କଣ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ, ମହାର୍ଷି କଣ୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଶକୁନ୍ତଲାଯାଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତାଦ୍ଭରତଶ୍ଚାପି ଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଯସ୍ଯ ଲୋକେଷୁ ନାମ୍ନେଦଂ ପ୍ରଥିତଂ ଭାରତଂ କୁଲମ୍
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କଠାରୁ ଭରତଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଭାରତ ବଂଶ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।
ଵସୂନାଂ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଶନ୍ତନୋର୍ଵେଶ୍ମନି ପୁନସ୍ତେଷାଂ ଚାରୋହଣଂ ଦିଵି
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ମହାତ୍ମା ବସୁମାନଙ୍କ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଘରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତେଜୋଂଶାନାଂ ଚ ସଂପାତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାପ୍ଯତ୍ର ସଂଭଵଃ। ରାଜ୍ଯାନ୍ନିଵର୍ତନଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତିଃ
ଶକ୍ତିର ଅଂଶମାନେ ଏକତ୍ର ହେବା, ଏଠି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଜନ୍ମ, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଓ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିବା କଥା ଅଛି।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଲନଂ ଚୈଵ ରକ୍ଷା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଚ। ହତେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେ ଚୈଵ ରକ୍ଷା ଭ୍ରାତୁର୍ଯଵୀଯସଃ
ସେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ, ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଏବଂ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା କଥା ଅଛି।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ତଥା ରାଜ୍ଯେ ସଂପ୍ରତିପାଦନମ୍। ଧର୍ମସ୍ଯ ନୃଷୁ ସଂଭୂତିରଣୀମାଣ୍ଡଵ୍ଯଶାପଜା
ଏହିପରି ଭାବେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇବା, ଏବଂ ଅଣୀମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଶାପରୁ ଧର୍ମର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେବା କଥା ଅଛି।
କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରସୂତିର୍ଵରଦାନଜା। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୋଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସଂଭଵଃ
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କଥା ଅଛି।
ଵାରଣାଵତଯାତ୍ରା ଚ ମନ୍ତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। କୂଟସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପ୍ରେଷଣଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି
ବାରଣାବତକୁ ଯିବା, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଚାଳାକି ଭର୍ତ୍ତି ଦୂତିୟା ଠିକଣା କଥା ଅଛି।
ହିତୋପଦେଶଶ୍ଚ ପଥି ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଵିଦୁରେଣ କୃତୋ ଯତ୍ର ହିତାର୍ଥଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛଭାଷଯା
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମତା ଉପଦେଶ, ଯାହା ଅଜଣା ଭାଷାରେ କହାଯାଇଥିଲା, ସେଥିରେ ଅଛି।
ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଵାକ୍ଯେନ ସୁରୁଙ୍ଗୋପକ୍ରମକ୍ରିଯା। ନିଷାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚପୁତ୍ରାଯାଃ ସୁପ୍ତାଯା ଜତୁଵେଶ୍ମନି
ବିଦୁରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗୁପ୍ତ ସୁରଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା, ନିଷାଦ ଜନନୀଙ୍କ ପଞ୍ଚପୁତ୍ର ଜତୁ ଘରେ ଶୁଇଥିବା କଥା ଅଛି।
ପୁରୋଚନସ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ ଦହନଂ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵନେ ଘୋରେ ହିଡିମ୍ବାଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ଏଠି ପୁରୋଚନଙ୍କ ଦହନ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହିଡିମ୍ବାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଭେଟିଥିବା କଥା ଅଛି।
ତତ୍ରୈଵ ଚ ହିଡିମ୍ବସ୍ଯ ଵଧୋ ଭୀମାନ୍ମହାବଲାତ୍। ଘଟୋତ୍କଚସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂରତ୍ରୈଵ ପରିକୀର୍ତିତା
ସେଠି ଭୀମଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ହିଡିମ୍ବଙ୍କୁ ମାରିଦେବା, ଏବଂ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏଠି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ମହର୍ଷେର୍ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ। ତଦାଜ୍ଞଯୈକଚକ୍ରାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ
ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଦେଖା ହେବା, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏକଚକ୍ରା ନଗରରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ବସିବା କଥା ଅଛି।
ଅଜ୍ଞାତଚର୍ଯଯା ଵାସୋ ଯତ୍ର ତେଷାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ବକସ୍ଯ ନିଧନଂ ଚୈଵ ନାଗରାଣାଂ ଚ ଵିସ୍ମଯଃ
ସେଠି ସେମାନେ ଅଜଣା ରୂପରେ ବାସ କରିଥିବା, ବକାସୁରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ନଗରବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିବା କଥା ଅଛି।
ସଂଭଵଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣାଯା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚୈଵ ହ। ବ୍ରାହ୍ମଣାତ୍ସମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵ୍ଯାସଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଜନ୍ମ, ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଣି ହୋଇଥିବା କଥା ଅଛି।
ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତସ୍ତେ ସ୍ଵଯଂଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା। ପଞ୍ଚାଲାନଭିତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ର କୌତୂହଲାନ୍ଵିତାଃ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେମାନେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗାରପର୍ଣଂ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଗଙ୍ଗାକୂଲେଽର୍ଜୁନସ୍ତଦା। ସଖ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତତସ୍ତେନ ତସ୍ମାଦେଵ ଚ ଶୁଶ୍ରୁଵେ
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଅଙ୍ଗାରପର୍ଣ୍ଣକୁ ଅର୍ଜୁନ ଜିତି, ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଶୁଣିଲେ।