ଅରକ୍ଷନ୍ମକରଵ୍ଯୂହଂ ଭୀଷ୍ମୋ ରାଜନ୍ସମନ୍ତତଃ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ନରକ୍ଷନ୍ଵ୍ଯୂହମାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମକରବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ରାଜା।
ଅଜାତଶତ୍ରୁଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ମନାଂସି ସମକମ୍ପଯତ୍।' ଶ୍ଯେନଵଦ୍ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଧୌମ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମନକୁ ବିଭୀତି କରିଦେଲେ; ସେ ନିଜେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶ୍ୟେନପରି ବ୍ୟୂହକୁ ଗଠନ କଲେ।
ସ ହି ତସ୍ଯ ସୁଵିଜ୍ଞାତ ଅଗ୍ନିଚିତ୍ଯେଷୁ ଭାରତ। ମକରସ୍ତୁ ମହାଵ୍ଯୂହସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ବ୍ୟୂହର ଗଠନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ସ୍ଥାନ ବହୁତ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଭାରତ; ମକରବ୍ୟୂହ ତୁମର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅର ମହା ବ୍ୟୂହ।
ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵେଣ ସୈନ୍ଯେନ ଦ୍ରୋଣେନାନୁମତସ୍ତଦା । ଯଥାଵ୍ଯୂହଂ ଶାନ୍ତନଵଃ ସୋଽନ୍ଵଵର୍ତତ ତତ୍ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ନିଜେ ବ୍ୟୂହ ଅନୁସାରେ ଆଗେଇ ଚଲିଲେ।
ସ ନିର୍ଯଯୌ ମହାରାଜ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ସଂଵୃତୋ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ତୁମର ପିତା, ମହାରାଜ, ଦେବବ୍ରତ, ବଡ ରଥମାଳାରେ ଘିରି ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ।
ଇତରେତରମନ୍ଵୀଯୁର୍ଯଥାଭାଗମଵସ୍ଥିତାଃ । ରଥିନଃ ପତ୍ତଯଶ୍ଚୈଵ ଦନ୍ତିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା
ସେମାନେ ପ୍ରତିଏକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଏକାଉଁକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ରଥି, ପଦାତି, ହାତୀ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାସାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵା ହି ଯଶସ୍ଵିନଃ । ଶ୍ଯେନଵ୍ଯୂହେନ ସଂଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସମନହ୍ଯନ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଆଗେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶ୍ୟେନ ଭୂମିକାରେ ସେନାକୁ ଗଠନ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଶୋଭତ ମୁଖେ ତସ୍ଯ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ନେତ୍ରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେ ଭୂମିକାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦୃଢ ଭାବରେ ଦଉଡିଲେ; ଦୁଇ ଚକୁରେ ଅଜୟ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦଉଡିଲେ।
ଶୀର୍ଷେ ତସ୍ଯାଭଵଦ୍ଵୀରଃ ସାତ୍ଯକିଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ଗାଣ୍ଡିଵଂ ପାର୍ଥୋ ଗ୍ରୀଵାଯାମଭଵତ୍ତଦା
ଭୂମିକାର ଚୁଡ଼ାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଯୋଧା ସାତ୍ୟକି ଥିଲେ; ଗଳାରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଅଛି।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ସମଂ ତତ୍ର ଵାମପକ୍ଷୋଽଭଵତ୍ତଦା । ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସହ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ
ସେନାର ବାମ ପକ୍ଷରେ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଛି।
ଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚାଭଵତ୍ପକ୍ଷଃ କୈକେଯୋଽକ୍ଷୌହିଣୀପତିଃ । ପୃଷ୍ଠତୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚାପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଡାହାଣ ପକ୍ଷରେ କୈକୟ ରାଜା, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ନାୟକ, ଅଛନ୍ତି; ପଛରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଶୂର ପୁଅ ଅଛନ୍ତି।
ପୃଷ୍ଠେ ସମଭଵଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃକ । ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ଵୀରୋ ଯମାଭ୍ଯାଂ ଚାରୁଵିକ୍ରମଃ
ସେନାର ସବୁଠୁ ପଛରେ ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇ, ଦୁଇ ଯମଜ ଶୂରମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ରଣେ ଭୀମୋ ମକରଂ ମୁଖତସ୍ତଦା। ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଚ୍ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଭୂମିକାର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାସ୍ରାଣି ପାତଯାମାସ ଭାରତ। ମୋହଯନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯୂଢଂ ସୈନ୍ଯଂ ମହାହଵେ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଭାରତ, ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନା ଭୂମିକାକୁ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲେ।
ସଂମୁହ୍ଯତି ତଦା ସୈନ୍ଯେ ତ୍ଵରମାଣୋ ଧନଂଜଯଃ । ଭୀଷ୍ମଂ ଶରସହସ୍ରେଣ ଵିଵ୍ଯାଧ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେନା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଧନଞ୍ଜୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରତିସଂଵାର୍ଯ ଚାସ୍ରାଣି ଭୀଷ୍ମମୁକ୍ତାନି ସଂଯୁଗେ। ସ୍ଵେନାନୀକେନ ହୃଷ୍ଟେନ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରି, ନିଜ ସେନା ସହ ଉଲ୍ଲାସିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଭାରଜ୍ଵାଜମଭାଷତ । ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧଂ ଘୋରଂ ବଲସ୍ଯ ବଲିନାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ଦେଖି।
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚ ଵଧଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ମରମାଣୋ ମହାରଥଃ। ଆଚାର୍ଯଃ ସତତଂ ହି ତ୍ଵଂ ହିତକାମୋ ମମାନଘ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନେ ପକାଇ, ମହାରଥୀ କହିଲେ, 'ଅଚ୍ୟୁତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣ ସଦା ମୋର ଭଲ ଚାହନ୍ତି।'
ଵଯଂ ହି ତ୍ଵାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଚୈଵ ପିତାମହମ୍ । ଦେଵାନପି ରଣେ ଜେତୁଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଆମେ ଆପଣ ଓ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବାକୁ ଆଶା କରୁଛୁ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କିମୁ ପାଣ୍ଡୁସୁତାକନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ହୀନଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍ । ସ ତଥା କୁରୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥା ଵଧ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ତେଣୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଦୁର୍ବଳ; ଏହିପରି ଦୃଢ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଉ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ମାରିଷ । ତତ୍ର ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜନଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଵ ନିଶ୍ଚସନ୍
ଏପରି କହିବାପରେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ।
ବାଲିଶସ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନୀଷେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରାକ୍ରମମ୍ । ନ ଶକ୍ଯା ହି ଯଥା ଜେତୁଂ ପାଣ୍ଡଵା ହି ମହାବଲାଃ
ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ବୁଝିନାହିଁ; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମେ ଭାବିଥିବାପରି ଜିତିହେବେ ନାହିଁ।
ଯଥାବଲଂ ଯଥାଵୀର୍ଯଂ କର୍ମ କୁର୍ଯାମହଂ ହି ତେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵା ତେ ସୁତଂ ରାଜନ୍ନଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ଵାହିନୀମ୍ । ଅଭିନତ୍ପାଣ୍ଡଵାନୀକଂ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ସାତ୍ଯକେଃ
ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।' ଏପରି କହି ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ, ରାଜା, ସେନାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ ଓ ସାତ୍ୟକି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ତତୋ ଦ୍ରୌଣଂ ଵାରଯାମାତ ଭାରତ। ତଯୋଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ତାପରେ ସାତ୍ୟକି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଭାରତ; ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶୈନେଯଂ ତୁ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପାଵାନ୍। ଅଵିଧ୍ଯନ୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଜତ୍ରୁଦେଶେ ହସନ୍ନିଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଷ୍ଟ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶୈନେୟଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା।
ଭୀମସେନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାରଦ୍ଵାଜମଵିଧ୍ଯତ । ସଂରକ୍ଷନ୍ସାତ୍ଯକିଂ ରାଜନ୍ଦ୍ରୋଣାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରାତ୍
ତାପରେ ଭୀମସେନ ରୁଷ୍ଟ ହେଇ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ତଥା ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ମାରିଷ। ଭୀମସେନଂ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଛାଦଯାଂଚକ୍ରିରେ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଶାଲ୍ୟ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବାଣରେ ଢାକି ଦେଲେ।
ତତ୍ରାଭିମନ୍ଯୁଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବୈଣୈଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନୁଦ୍ଯତାଯୁଧାନ୍
ସେଠାରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଵାପତନ୍ତୌ ମହାବଲୌ । ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୋ ମହାହଵେ
ଡ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ, ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ବଲଵଦ୍ଵୀରୋ ଧନୁର୍ଜଲଦନିଃଶ୍ଵନମ୍ । ଅଭ୍ଯଵର୍ଷଚ୍ଛରୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ଛାଦଯାନୋ ଦିଵାକରମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଧନୁ ଧରି, ତୁରନ୍ତ ବାଣବର୍ଷା କରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଲେ।