ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତେ ଶ୍ରୁତଂ ରାଜନ୍କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍କମନଃ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଆଉଥରେ କହିଲେ, ରାଜା, କେଶବଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଶୁଣିଛ।
ନରସ୍ଯ ଚ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ନୃପ। ଯଦର୍ଥଂ ନୃଷୁ ସଂଭୂତୌ ନରାନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଛ, ରାଜା, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—
ଅଵଧ୍ଯୌ ଚ ଯଥା ଵୀରୌ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତୌ । ଯଥା ଚ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ନଵଧ୍ଯା ଯୁଧି କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଦୁଇ ଶୂର ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ଅପରାଜିତ, ଏବଂ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ—
ପ୍ରୀତିମାନ୍ହି ଦୃଢଂ କୃଷ୍ଣଃ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଯଶସ୍ଵିଷୁ । ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶମୋ ଭଵତୁ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
କୃଷ୍ଣ ଦୃଢ ଭାବରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ, ଏହି କଥା କହୁଛି।
ପୃଥିଵୀଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିର୍ବଲିଭିର୍ଵଶୀ । ନରାନାରାଯଣୌ ଦେଵାଵଵଜ୍ଞାଯ ନଶିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏ ଭୂମିକୁ ଉପଭୋଗ କର; ଯଦି ଦିବ୍ୟ ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବ, ତେବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଵ ପିତା ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ । ଵ୍ଯସର୍ଜଯଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ଶଯନଂ ଚ ଵିଵେଶ ହ
ଏପରି କହି, ତୁମର ପିତା ଚୁପ ହେଲେ, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ; ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୂର କଲେ ଏବଂ ଶୟନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜା ଚ ଶିବିରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାତ୍ମନେ । ଶିଶ୍ଯେ ଚ ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ରାତ୍ରିଂ ତାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ରାଜା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କର ଶିବିରକୁ ଗଲେ; ସେ ଏହି ରାତି ଶୁଭ୍ର ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଭାରତବୀର।
ଵ୍ଯୁଷିତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାମୁଦିତେ ଚ ଦିଵାକରେ। ଉଭେ ସେନେ ମହାରାଜ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵ ସମୀଯତୁଃ
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଦୁଇ ଦଳ, ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରଜିଗୀଷଵଃ । ତେ ସର୍ଵେ ସହିତା ଯୁଦ୍ଧେ ସମାଲୋକ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇ ଗଲେ, ପ୍ରତିଯୋଗୀତାର ଇଚ୍ଛାରେ; ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଖି।
ପାଣ୍ଡଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଦର୍ମନ୍ତ୍ରିତେ ତଵ। ଵ୍ଯୂହୌ ଚ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସଂରବ୍ଧାଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ
ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଗଠନ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ।
ଅରକ୍ଷନ୍ମକରଵ୍ଯୂହଂ ଭୀଷ୍ମୋ ରାଜନ୍ସମନ୍ତତଃ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ନରକ୍ଷନ୍ଵ୍ଯୂହମାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମକରବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ରାଜା।
ଅଜାତଶତ୍ରୁଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ମନାଂସି ସମକମ୍ପଯତ୍।' ଶ୍ଯେନଵଦ୍ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଧୌମ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମନକୁ ବିଭୀତି କରିଦେଲେ; ସେ ନିଜେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶ୍ୟେନପରି ବ୍ୟୂହକୁ ଗଠନ କଲେ।
ସ ହି ତସ୍ଯ ସୁଵିଜ୍ଞାତ ଅଗ୍ନିଚିତ୍ଯେଷୁ ଭାରତ। ମକରସ୍ତୁ ମହାଵ୍ଯୂହସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ବ୍ୟୂହର ଗଠନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ସ୍ଥାନ ବହୁତ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଭାରତ; ମକରବ୍ୟୂହ ତୁମର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅର ମହା ବ୍ୟୂହ।
ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵେଣ ସୈନ୍ଯେନ ଦ୍ରୋଣେନାନୁମତସ୍ତଦା । ଯଥାଵ୍ଯୂହଂ ଶାନ୍ତନଵଃ ସୋଽନ୍ଵଵର୍ତତ ତତ୍ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ନିଜେ ବ୍ୟୂହ ଅନୁସାରେ ଆଗେଇ ଚଲିଲେ।
ସ ନିର୍ଯଯୌ ମହାରାଜ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ସଂଵୃତୋ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ତୁମର ପିତା, ମହାରାଜ, ଦେବବ୍ରତ, ବଡ ରଥମାଳାରେ ଘିରି ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ।
ଇତରେତରମନ୍ଵୀଯୁର୍ଯଥାଭାଗମଵସ୍ଥିତାଃ । ରଥିନଃ ପତ୍ତଯଶ୍ଚୈଵ ଦନ୍ତିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା
ସେମାନେ ପ୍ରତିଏକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଏକାଉଁକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ରଥି, ପଦାତି, ହାତୀ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାସାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵା ହି ଯଶସ୍ଵିନଃ । ଶ୍ଯେନଵ୍ଯୂହେନ ସଂଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସମନହ୍ଯନ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଆଗେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶ୍ୟେନ ଭୂମିକାରେ ସେନାକୁ ଗଠନ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଶୋଭତ ମୁଖେ ତସ୍ଯ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ନେତ୍ରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେ ଭୂମିକାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦୃଢ ଭାବରେ ଦଉଡିଲେ; ଦୁଇ ଚକୁରେ ଅଜୟ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦଉଡିଲେ।
ଶୀର୍ଷେ ତସ୍ଯାଭଵଦ୍ଵୀରଃ ସାତ୍ଯକିଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ଗାଣ୍ଡିଵଂ ପାର୍ଥୋ ଗ୍ରୀଵାଯାମଭଵତ୍ତଦା
ଭୂମିକାର ଚୁଡ଼ାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଯୋଧା ସାତ୍ୟକି ଥିଲେ; ଗଳାରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଅଛି।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ସମଂ ତତ୍ର ଵାମପକ୍ଷୋଽଭଵତ୍ତଦା । ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସହ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ
ସେନାର ବାମ ପକ୍ଷରେ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଛି।
ଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚାଭଵତ୍ପକ୍ଷଃ କୈକେଯୋଽକ୍ଷୌହିଣୀପତିଃ । ପୃଷ୍ଠତୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚାପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଡାହାଣ ପକ୍ଷରେ କୈକୟ ରାଜା, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ନାୟକ, ଅଛନ୍ତି; ପଛରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଶୂର ପୁଅ ଅଛନ୍ତି।
ପୃଷ୍ଠେ ସମଭଵଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃକ । ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ଵୀରୋ ଯମାଭ୍ଯାଂ ଚାରୁଵିକ୍ରମଃ
ସେନାର ସବୁଠୁ ପଛରେ ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇ, ଦୁଇ ଯମଜ ଶୂରମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ରଣେ ଭୀମୋ ମକରଂ ମୁଖତସ୍ତଦା। ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଚ୍ଛାଦଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଭୂମିକାର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାସ୍ରାଣି ପାତଯାମାସ ଭାରତ। ମୋହଯନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯୂଢଂ ସୈନ୍ଯଂ ମହାହଵେ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଭାରତ, ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନା ଭୂମିକାକୁ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲେ।
ସଂମୁହ୍ଯତି ତଦା ସୈନ୍ଯେ ତ୍ଵରମାଣୋ ଧନଂଜଯଃ । ଭୀଷ୍ମଂ ଶରସହସ୍ରେଣ ଵିଵ୍ଯାଧ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେନା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଧନଞ୍ଜୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରତିସଂଵାର୍ଯ ଚାସ୍ରାଣି ଭୀଷ୍ମମୁକ୍ତାନି ସଂଯୁଗେ। ସ୍ଵେନାନୀକେନ ହୃଷ୍ଟେନ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରି, ନିଜ ସେନା ସହ ଉଲ୍ଲାସିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଭାରଜ୍ଵାଜମଭାଷତ । ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧଂ ଘୋରଂ ବଲସ୍ଯ ବଲିନାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ଦେଖି।
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚ ଵଧଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ମରମାଣୋ ମହାରଥଃ। ଆଚାର୍ଯଃ ସତତଂ ହି ତ୍ଵଂ ହିତକାମୋ ମମାନଘ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନେ ପକାଇ, ମହାରଥୀ କହିଲେ, 'ଅଚ୍ୟୁତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣ ସଦା ମୋର ଭଲ ଚାହନ୍ତି।'
ଵଯଂ ହି ତ୍ଵାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଚୈଵ ପିତାମହମ୍ । ଦେଵାନପି ରଣେ ଜେତୁଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଆମେ ଆପଣ ଓ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବାକୁ ଆଶା କରୁଛୁ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କିମୁ ପାଣ୍ଡୁସୁତାକନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ହୀନଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍ । ସ ତଥା କୁରୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥା ଵଧ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ତେଣୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଦୁର୍ବଳ; ଏହିପରି ଦୃଢ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଉ।