ଦେଵାନାମପି ଦେଵଂ ଚ ତ୍ଵାମାହ ଭଗଵାନ୍ଭୃଗୁଃ । ପୁରାଣାଂ ଚୈଵ ପରମଂ ଵିଷ୍ଣୋ ରୂପଂ ତଵେତି ଚ
ଭୃଗୁ ତୁମକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵୋ ଵସୂନାଂ ତ୍ଵଂ ଶକ୍ରଂ ସ୍ଥାପଯିତା ତଥା। ଦେଵଦେଵୋଽସି ଦେଵାନାମିତି ଦ୍ଵୈପାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ବାସୁଦେବ, ତୁମେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଛନ୍ତି, 'ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ'।
ପୂର୍ଵେ ପ୍ରଜାନିସର୍ଗେ ଚ ଦକ୍ଷମାହୁଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମଙ୍ଗିରାସ୍ତ୍ଵାଂ ତଥାଽବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରାକ୍ ସୃଷ୍ଟିରେ ଦକ୍ଷକୁ ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ବୋଲି କହାଯାଇଥିଲା; ଅଙ୍ଗିରାସ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବିଷୟରେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ତେ ଶରୀରୋତ୍ଥଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ତେ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ । ଦେଵାସ୍ତ୍ଵତ୍ସଂଭଵାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵଲସ୍ତ୍ଵସିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମର ଅପ୍ରକାଶ ତୁମର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରକାଶ ତୁମର ମନରେ ବସିଛି; ଦେବମାନେ ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହିପରି ଅସିତ ଦେବଳ କହିଛନ୍ତି।
ଶିରସା ତେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀ ତଥା । ଜଠରଂ ତେ ତ୍ରଯୋ ଲୋକାଃ ପୁରୁଷୋଽସି ସନାତନଃ
ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଦିବ୍ୟ ଆକାଶକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ତୁମର ବାହୁ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପିଛି; ତୁମର ଜଠରରେ ତିନି ଲୋକ ଅଛି; ତୁମେ ସନାତନ ପୁରୁଷ।
ଏଵଂ ତ୍ଵାମଭିଜାନନ୍ତି ତପସା ଭାଵିତା ନରାଃ। ଆତ୍ମଦର୍ଶନତୃପ୍ତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚାସି ସତ୍ତମଃ
ଏହିପରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାଜର୍ଷୀଣାମୁଦାରାଣାମାହଵେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍ । ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରଧାନାନାଂ ତ୍ଵଂ ଗତିର୍ମଧୁସୂଦନ
ଯେଉଁ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ଇତି ନିତ୍ଯଂ ଯୋଗଵିର୍ଦ୍ଭିର୍ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖୈଃ ସ୍ତୂଯତେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯତେ ହରିଃ
ଏହିପରି, ଯୋଗରେ ପ୍ରବୀଣ ସନତ୍କୁମାର ଆଦି ମହାପୁରୁଷମାନେ ସଦା ଭଗବାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଏଷ ତେ ଵିସ୍ତରସ୍ତାତ ସଂକ୍ଷେପଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । କେଶଵସ୍ଯ ଯଥା ତତ୍ତ୍ଵଂ ସୁପ୍ରୀତୋ ଭଜ କେଶଵମ୍
ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସାରାଂଶ; କେଶବଙ୍କର ସତ୍ୟ ଯେପରି, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦାଖ୍ଯାନଂ ମହାରାଜ ସୁତସ୍ତଵ। କେଶଵଂ ବହୁମେନେ ସ ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚ ମହାରଥାନ୍
ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣି, ମହାରାଜ, ତୁମର ପୁଅ କେଶବଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ମହାରଥୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତେ ଶ୍ରୁତଂ ରାଜନ୍କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍କମନଃ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଆଉଥରେ କହିଲେ, ରାଜା, କେଶବଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଶୁଣିଛ।
ନରସ୍ଯ ଚ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ନୃପ। ଯଦର୍ଥଂ ନୃଷୁ ସଂଭୂତୌ ନରାନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଛ, ରାଜା, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—
ଅଵଧ୍ଯୌ ଚ ଯଥା ଵୀରୌ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତୌ । ଯଥା ଚ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ନଵଧ୍ଯା ଯୁଧି କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଦୁଇ ଶୂର ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ଅପରାଜିତ, ଏବଂ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ—
ପ୍ରୀତିମାନ୍ହି ଦୃଢଂ କୃଷ୍ଣଃ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଯଶସ୍ଵିଷୁ । ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶମୋ ଭଵତୁ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
କୃଷ୍ଣ ଦୃଢ ଭାବରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ, ଏହି କଥା କହୁଛି।
ପୃଥିଵୀଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିର୍ବଲିଭିର୍ଵଶୀ । ନରାନାରାଯଣୌ ଦେଵାଵଵଜ୍ଞାଯ ନଶିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏ ଭୂମିକୁ ଉପଭୋଗ କର; ଯଦି ଦିବ୍ୟ ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବ, ତେବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଵ ପିତା ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ । ଵ୍ଯସର୍ଜଯଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ଶଯନଂ ଚ ଵିଵେଶ ହ
ଏପରି କହି, ତୁମର ପିତା ଚୁପ ହେଲେ, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ; ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୂର କଲେ ଏବଂ ଶୟନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜା ଚ ଶିବିରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାତ୍ମନେ । ଶିଶ୍ଯେ ଚ ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ରାତ୍ରିଂ ତାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ରାଜା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କର ଶିବିରକୁ ଗଲେ; ସେ ଏହି ରାତି ଶୁଭ୍ର ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଭାରତବୀର।
ଵ୍ଯୁଷିତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାମୁଦିତେ ଚ ଦିଵାକରେ। ଉଭେ ସେନେ ମହାରାଜ ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵ ସମୀଯତୁଃ
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଦୁଇ ଦଳ, ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରଜିଗୀଷଵଃ । ତେ ସର୍ଵେ ସହିତା ଯୁଦ୍ଧେ ସମାଲୋକ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇ ଗଲେ, ପ୍ରତିଯୋଗୀତାର ଇଚ୍ଛାରେ; ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଖି।
ପାଣ୍ଡଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଦର୍ମନ୍ତ୍ରିତେ ତଵ। ଵ୍ଯୂହୌ ଚ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସଂରବ୍ଧାଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ
ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଗଠନ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ।
ଅରକ୍ଷନ୍ମକରଵ୍ଯୂହଂ ଭୀଷ୍ମୋ ରାଜନ୍ସମନ୍ତତଃ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ନରକ୍ଷନ୍ଵ୍ଯୂହମାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମକରବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ରାଜା।
ଅଜାତଶତ୍ରୁଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ମନାଂସି ସମକମ୍ପଯତ୍।' ଶ୍ଯେନଵଦ୍ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଧୌମ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମନକୁ ବିଭୀତି କରିଦେଲେ; ସେ ନିଜେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶ୍ୟେନପରି ବ୍ୟୂହକୁ ଗଠନ କଲେ।
ସ ହି ତସ୍ଯ ସୁଵିଜ୍ଞାତ ଅଗ୍ନିଚିତ୍ଯେଷୁ ଭାରତ। ମକରସ୍ତୁ ମହାଵ୍ଯୂହସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ବ୍ୟୂହର ଗଠନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ସ୍ଥାନ ବହୁତ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଭାରତ; ମକରବ୍ୟୂହ ତୁମର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅର ମହା ବ୍ୟୂହ।
ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵେଣ ସୈନ୍ଯେନ ଦ୍ରୋଣେନାନୁମତସ୍ତଦା । ଯଥାଵ୍ଯୂହଂ ଶାନ୍ତନଵଃ ସୋଽନ୍ଵଵର୍ତତ ତତ୍ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ନିଜେ ବ୍ୟୂହ ଅନୁସାରେ ଆଗେଇ ଚଲିଲେ।
ସ ନିର୍ଯଯୌ ମହାରାଜ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ସଂଵୃତୋ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ତୁମର ପିତା, ମହାରାଜ, ଦେବବ୍ରତ, ବଡ ରଥମାଳାରେ ଘିରି ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ।
ଇତରେତରମନ୍ଵୀଯୁର୍ଯଥାଭାଗମଵସ୍ଥିତାଃ । ରଥିନଃ ପତ୍ତଯଶ୍ଚୈଵ ଦନ୍ତିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା
ସେମାନେ ପ୍ରତିଏକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଏକାଉଁକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ରଥି, ପଦାତି, ହାତୀ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାସାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵା ହି ଯଶସ୍ଵିନଃ । ଶ୍ଯେନଵ୍ଯୂହେନ ସଂଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସମନହ୍ଯନ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଆଗେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶ୍ୟେନ ଭୂମିକାରେ ସେନାକୁ ଗଠନ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଶୋଭତ ମୁଖେ ତସ୍ଯ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ନେତ୍ରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେ ଭୂମିକାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦୃଢ ଭାବରେ ଦଉଡିଲେ; ଦୁଇ ଚକୁରେ ଅଜୟ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦଉଡିଲେ।
ଶୀର୍ଷେ ତସ୍ଯାଭଵଦ୍ଵୀରଃ ସାତ୍ଯକିଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ଗାଣ୍ଡିଵଂ ପାର୍ଥୋ ଗ୍ରୀଵାଯାମଭଵତ୍ତଦା
ଭୂମିକାର ଚୁଡ଼ାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଯୋଧା ସାତ୍ୟକି ଥିଲେ; ଗଳାରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଅଛି।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ସମଂ ତତ୍ର ଵାମପକ୍ଷୋଽଭଵତ୍ତଦା । ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସହ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ
ସେନାର ବାମ ପକ୍ଷରେ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଛି।