ଯଶ୍ଚ ମାନୁଷମାତ୍ରୋଽଯମିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ସ ମନ୍ଦଧୀଃ । ହୃଷୀକେଶମଵଜ୍ଞାନାତ୍ତମାହୁଃ ପୁରୁଷାଧମମ୍
ଯିଏ ମାନବ ଭାବରେ ମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହେ, ଅବିବେକୀ ମନେ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯୋଗିନଂ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ । ଅଵମନ୍ଯେଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ତମାହୁସ୍ତମସଂ ଜନାଃ
ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ଯିଏ ମାନବ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅବହେଳା କରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବସିଥିବା ଲୋକ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଦେଵଂ ଚରାଚରାତ୍ମାନଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍। ପଦ୍ମନାଭଂ ନ ଜାନାତି ତମାହୁସ୍ତାମସଂ ବୁଧାଃ
ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ — ଚରାଚରର ଆତ୍ମା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପଦ୍ମନାଭ — ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଗଣାନ୍ତି।
କିରୀଟକୌସ୍ତୁଭଧରଂ ମିତ୍ରାଣାମଭଯଂକରମ୍। ଅଵଜାନନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଘୋରେ ତମସି ମଞ୍ଜତି
ଯିଏ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ — ମୁକୁଟ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିଧାରୀ, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା — ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଵାସୁଦେଵୋ ନମସ୍କାର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକୈଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ତସ୍ଯାମହାତ୍ମାଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିଃ
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାମହିମା ନାୟକ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନ୍ସର୍ଷିଗକଣାନ୍ପୁରା। ଵିସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜଗାମ ଭଵନଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏପରି କଥା କହି, ପୁରାତନ କାଳରେ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ମୁନଯୋଽପ୍ସରସୋଽପି ଚ। କଥାଂ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୀତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତା ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା ତାତ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଵାସୁଦେଵଂ କଥଯତାଂ ସମଵାଯେ ପୁରାତନମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁରାତନ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କର ସଭାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ ଶୁଣିଛି, ପ୍ରିୟ।
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଵ୍ଯାସନାରଦଯୋଶ୍ଚାପି ସକାଶାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ରାମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଓ ନାରଦଙ୍କ ପାଖରୁ ଶୁଣିଛି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତମର୍ଥଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଭୁମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵାସୁଦେଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବୁଝି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବ, ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ବିଷୟରେ ଶୁଣି—
ଯସ୍ଯ ଚୈଵାତ୍ମଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପିତା । କଥଂ ନ ଵାସୁଦେଵୋଽଯମର୍ଚ୍ଯଶ୍ଚେଜ୍ଯଶ୍ଚ ମାନଵୈଃ
ଯାହାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପିତା, ଏହି ବାସୁଦେବ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ?
ଵାରିତୋଽସି ମଯା ତାତ ମୁନିର୍ଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ମା ଗଚ୍ଛ ସଂଯୁଗଂ ତେନ ଵାସୁଦେଵେନ ଧନ୍ଵିନା
ମୁଁ ଏବଂ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନେ ତୁମକୁ ରୋକିଛି, ପ୍ରିୟ। ବାସୁଦେବ, ଧନୁଧରୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉନା।
ମା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧମିତି ତତ୍ତ୍ଵଂ ମୋହାନ୍ନ ବୁଧ୍ଯସେ। ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରଂ ତଥା ଚାସି ତମୋଵୃତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ନେଇ ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝୁନାହାନ୍ତି, ମୋହରେ ପଡିଛ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ଏକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଷସି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ତଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୀ କୋଽନ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଷ୍ଯାଦ୍ଧି ମାନଵଃ
ତୁମେ ଗୋବିନ୍ଦ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ—ନର ଓ ନାରାୟଣ ଅବତାର—କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଛ। ଅନ୍ୟ କେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିପାରିବ?
ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ରାଜନ୍ନେଷ ଵୈ ଶାଶ୍ଵତୋଽଵ୍ଯଯଃ । ସର୍କଵଲୋକମଯୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାସ୍ତା ଧାତା ଧରୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ରାଜା: ସେ ଚିରଯୁବା, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି, ସଦା ନିର୍ଯୁକ୍ତ ଶାସକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧାରକ ଏବଂ ଅଚଳ।
ଯୋ ଧାରଯତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଂଶ୍ଚରାଚରଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଯୋଦ୍ଧା ଜଯଶ୍ଚ ଜେତା ଚ ସର୍ଵପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଚଳ ଅଚଳର ଗୁରୁ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ, ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଜୟ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ନାୟକ।
ରାଜନ୍ସର୍ଵମଯୋ ହ୍ଯେଷ ତମୋରାଗଵିଵର୍ଜିତଃ । ଯତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ତତୋ ଧର୍ମୋ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜଯଃ
ରାଜା, ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଅନ୍ଧକାର ଓ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଯୋଗେନ ଯୋଗେନାତ୍ମମଯେନ ଚ । ଧୃତାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତା ରାଜଞ୍ଜଯଶ୍ଚୈଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଆତ୍ମାର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଧାରଣ ହେଉଛନ୍ତି, ରାଜା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୟ ହେବ।
ଶ୍ରେଯୋଯୁକ୍ତାଂ ସଦା ବୁଦ୍ଧିଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଦଧାତି ଯଃ। ବଲଂ ଚୈଵ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ଭଯେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ଷତି
ସେ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସ ଏଷ ଶାଶ୍ଵତୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯମଯଃ ଶିଵଃ । ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଜ୍ଞେଯୋ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ
ସେ ଚିରଯୁବା, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟର ଉତ୍ସ, ମଙ୍ଗଳମୟ—ଏହି ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଭାରତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିକଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈଃ ଶୂଦ୍ରୈଶ୍ଚ କୃତଲକ୍ଷଣୈଃ । ସେଵ୍ଯତେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯତେ ଚୈଵ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତୈଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃକ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ, ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ସଦା ନିର୍ଯୁକ୍ତ ଥିବା, ସେକୁ ସେବା ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ଆଦୌ କଲିଯୁଗସ୍ଯ ଚ। ସାତ୍ଵତଂ ଵିଧିମାସ୍ଥାଯ ଗୀତଃ ସଂକର୍ଷଣେନ ଵୈ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ଏବଂ କଳିଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ସାତ୍ୱତ ନୀତିକୁ ଅନୁସରି, ସଂକର୍ଷଣ ଏହି ଉପଦେଶ ଗାଇଥିଲେ।
ସ ଏଷ ସର୍ଵଂ ସୁରମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ସମୁଦ୍ରକକ୍ଷ୍ଯାନ୍ତରିତାଂ ପୁରୀଂ ଚ। ଯୁଗେଯୁଗେ ମାନୁଷଂ ଚୈଵ ଵାସଂ ପୁନଃପୁନଃ ସୃଜତେ ଵାସୁଦେଵାଃକ
ଏହି ବାସୁଦେବ ନିରନ୍ତର ଦେବ ଓ ମାନବ ଲୋକ, ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ପୁରୀ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମାନବ ନିବାସକୁ ପୁନିପୁନି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵୋ ମହଦ୍ଭୂତଂ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ କଥ୍ଯତେ। ତସ୍ଯାଗମଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛେ ପିତାମହ
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କଥାହୋଇଥାଏ। ପିତାମହ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଆଧାର ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵୋ ମହଦ୍ଭୂତଂ ସର୍ଵଦୈଵତଦୈଵତମ୍ । ନ ପରଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ
ବାସୁଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ଦେବତା। ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଠାରୁ କିଛି ଉପରି ନାହିଁ, ଓ ଭାରତର୍ଷଭ।
ଶ୍ରୁତଂ ମେ ତାତ ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଜଲ୍ପତଃ। ନାରଦସ୍ଯ ଚ ଦେଵର୍ଷେଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ଚ। ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚାପି ଵାଲଖିଲ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ମୁଁ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ଏବଂ ଅସିତ, ଦେବଳ, ଓ ତପସ୍ୱୀ ବାଳଖିଲ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଛି, ପ୍ରିୟ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯଶ୍ଚ ଗୋଵିନ୍ଦେ କଥଯତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ମହତ୍। ସର୍ଵଭୂତାଦିଭୂତାତ୍ମା ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମଧ୍ୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହିଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମହାତ୍ମା ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ଆପୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ତ୍ରଯମେତଦକଲ୍ପଯତ୍। ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଥିଵୀଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି—ଏ ତିନିଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାୟକ ହେଲେ।
ଅପ୍ସୁ ଵୈ ଶଯନଂ ଚକ୍ରେ ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ସର୍ଵଦେଵମଯୋ ଦେଵଃ ଶଯାନଃ ଶଯନେ ସୁଖମ୍
ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଜଳରେ ନିଜ ଶୟନ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ଦେବତା ସେ ନିଜ ଶୟନରେ ସୁଖରେ ଶୟାନ ହେଲେ।
ମୁଖତଃ ସୋଽଗ୍ନିମସୃଜତ୍ପ୍ରାଣାଦ୍ଵାଯୁମଥାପି ଚ। ସରସ୍ଵତୀଂ ଚ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ମନସଃ ସସୃଜେଽଚ୍ଯୁତ
ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୱାସରୁ ବାୟୁ, ମନରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଶରସ୍ୱତୀ ଓ ବେଦଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।